# Tâhâ Sûresi, 86. Âyet (20:86)

> فَرَجَعَ مُوسَىٰٓ إِلَىٰ قَوْمِهِۦ غَضْبَـٰنَ أَسِفًا ۚ قَالَ يَـٰقَوْمِ أَلَمْ يَعِدْكُمْ رَبُّكُمْ وَعْدًا حَسَنًا ۚ أَفَطَالَ عَلَيْكُمُ ٱلْعَهْدُ أَمْ أَرَدتُّمْ أَن يَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبٌ مِّن رَّبِّكُمْ فَأَخْلَفْتُم مَّوْعِدِى

*Ferace'a mûsâ ilâ kavmihi ġadbâne esifâ(en)(c) kâle yâ kavmi elem ya'idkum rabbukum va'den hasenâ(en)(c) efetâle ‘aleykumu-l'ahdu em eradtum en yehille ‘aleykum ġadabun min rabbikum feaḣleftum mev'idî*

**Meal (Diyanet):** Bunun üzerine Musa, öfke dolu ve üzgün bir halde halkına döndü. "Ey kavmim! Rabbiniz, size güzel bir vaadde bulunmadı mı? (Ayrılışımdan sonra) çok zaman mı geçti, yoksa üzerinize Rabbinizden bir gazap inmesini mi istediniz de bana verdiğiniz söze uymadınız (ve buzağıya taptınız)?" dedi.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/20/86

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Tâhâ Suresi 86. ayet, Hz. Musa'nın kavmine kızgın ve üzgün dönüşünü, onların verdikleri sözden caymalarını ve Allah'ın vaadini sorgulamasını ele almaktadır. Ayet, 'gazap', 'üzüntü', 'vaat' ve 'sözden dönme' gibi temel kavramlar üzerinden kavmin durumunu ve Musa'nın tepkisini dilbilimsel bir derinlikle ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"غَضْبَـٰنَ","root":"غ ض ب","rootLatin":"ğ-d-b","meaning":"Hz. Musa'nın kavminin yaptığı hatadan dolayı hissettiği yoğun öfke ve kızgınlık halidir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Ğadab (غضب), kalpteki kanın intikam alma isteğiyle kaynamasıdır. Ayetteki 'ğadbân' (غضبان) ise bu halin şiddetli bir şekilde tezahür ettiğini, Musa'nın kavminin buzağıya tapması karşısında duyduğu derin infiali ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ğadab, burada mecazi olarak Musa'nın kavmine karşı duyduğu şiddetli hoşnutsuzluğu ve azarlamasını ifade eder. Onların ahdi bozması, Musa'da bu kızgınlığı tetiklemiştir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzutsu, 'ğadab' kavramının Kur'an'da genellikle Allah'ın gazabı bağlamında kullanıldığını belirtse de, burada bir peygamberin kavminin sapkınlığına karşı duyduğu haklı öfkeyi, ilahi iradenin bir yansıması olarak yorumlar. Musa'nın 'ğadbân' olması, ilahi gazabın bir ön belirtisi gibidir."}]},{"word":"أَسِفًا","root":"أ س ف","rootLatin":"e-s-f","meaning":"Hz. Musa'nın kavminin sapkınlığına karşı duyduğu derin üzüntü, keder ve hayal kırıklığıdır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Esif (أسف), şiddetli hüzün ve keder anlamına gelir. Musa'nın 'esifen' olması, kavminin buzağıya tapmasıyla hem kızgınlık hem de derin bir üzüntü duyduğunu, onların bu durumuna acıdığını gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Esif (أسف), bir şeyin elden gitmesinden dolayı duyulan aşırı üzüntüdür. Ayetteki 'esifen' kelimesi, Musa'nın kavminin doğru yoldan sapması ve Allah'a verdikleri sözü bozması nedeniyle hissettiği derin pişmanlık ve kederi vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'esef' kelimesinin Kur'an'da genellikle bir kaybın veya yanlışın ardından gelen derin üzüntüyü ifade ettiğini belirtir. Musa'nın 'esifen' olması, kavminin imanını kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kalmasından duyduğu içsel acıyı yansıtır."}]},{"word":"يَعِدْكُمْ","root":"و ع د","rootLatin":"v-a-d","meaning":"Allah'ın İsrailoğullarına verdiği güzel vaadi, yani Tevrat'ı indirme ve onları doğru yola iletme sözünü ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Va'd (وعد), bir şeyin olacağını bildirmek veya söz vermektir. Ayetteki 'yacidkum' (يعِدْكم), Allah'ın kavme Tevrat'ı indirme ve onlara kurtuluş bahşetme gibi güzel bir vaatte bulunduğunu, ancak onların bu vaade sadık kalmadığını belirtir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Va'd (وعد), hayır veya şer için verilen sözdür. Burada 'va'den hasenen' (وعدًا حسنًا) olarak geçmesi, Allah'ın vaadinin hayırlı ve güzel olduğunu, kavmin ise bu güzelliği idrak edemediğini ve nankörlük ettiğini gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzutsu, 'va'd' kavramının Kur'an'da genellikle Allah ile insan arasındaki ahitleşmeyi ve ilahi sözü ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki 'va'd', Allah'ın İsrailoğullarına olan lütfunu ve onlara sunduğu kurtuluş yolunu temsil eder."}]},{"word":"ٱلْعَهْدُ","root":"ع ه د","rootLatin":"a-h-d","meaning":"Allah ile İsrailoğulları arasında yapılan antlaşma ve verilen sözdür; özellikle Tevrat'ın indirilmesi ve ona uyma yükümlülüğüdür.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Ahd (عهد), bir şeyi korumak, gözetmek ve ona bağlı kalmak anlamına gelir. Ayetteki 'el-ahd' (العهد), Allah'ın Musa aracılığıyla İsrailoğullarına verdiği emirleri ve onlardan aldığı bağlılık sözünü ifade eder. Kavmin bu ahdi bozması, Musa'nın sorgulamasının temelini oluşturur."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Ahd, bir işi yapmaya veya yapmamaya dair verilen kesin sözdür. Burada 'el-ahd', Allah'ın Tevrat'ı indirme ve İsrailoğullarından ona uyma konusundaki karşılıklı taahhüdü olup, kavmin bu taahhüde riayet etmemesi Musa'nın tepkisini haklı kılar."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzutsu, 'ahd' kavramının Kur'an'da Allah ile insan arasındaki temel ilişkiyi belirleyen bir antlaşma olduğunu vurgular. Bu ahd, ilahi emirleri yerine getirme ve Allah'a itaat etme yükümlülüğünü içerir. Kavmin 'ahd'i bozması, bu ilişkinin temelden sarsılması anlamına gelir."}]},{"word":"فَأَخْلَفْتُم","root":"خ ل ف","rootLatin":"h-l-f","meaning":"İsrailoğullarının Hz. Musa'ya verdikleri sözden caymaları, ahdi bozmaları ve ona muhalefet etmeleridir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İhlâf (إخلاف), sözden dönmek, vaadi yerine getirmemektir. Ayetteki 'feahleftüm' (فأخلفتم), kavmin Musa'ya verdikleri sözü tutmadıklarını, onun Tûr'a gidişinden sonra buzağıya taparak ahdi bozduklarını açıkça ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İhlâf (إخلاف), bir şeyin arkasından gelip onu değiştirmek veya sözü bozmaktır. Burada 'feahleftüm mev'idî' (فأخلفتم موعدي), Musa'nın kendilerine verdiği sözü veya kendilerinin Musa'ya verdiği sözü bozduklarını, yani onun ayrılışından sonra sapkınlığa düştüklerini belirtir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"İhlâf, vaadi yerine getirmemek ve sözden caymaktır. Kavmin 'mev'idî' (benim vaadim/sözüm) ifadesiyle Musa'ya verdikleri itaati ve Tevrat'a bağlılık sözünü bozdukları, böylece Musa'nın beklentilerini boşa çıkardıkları vurgulanır."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-musa","ofke","soz-yalan","musrikler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَرَجَعَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-ج-ع","rootLatin":"r-j-ʿ","lemma":"رَجَعَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"döndü"},{"position":2,"surface":"مُوسَىٰٓ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i A'cem","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مُوسَىٰ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Musa"},{"position":3,"surface":"إِلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَىٰ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-e, -a"},{"position":4,"surface":"قَوْمِهِۦ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kavmi"},{"position":4,"surface":"هِۦ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":5,"surface":"غَضْبَـٰنَ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"غ-ض-ب","rootLatin":"gh-ḍ-b","lemma":"غَضْبَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"kızgın"},{"position":6,"surface":"أَسِفًۭا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"أ-س-ف","rootLatin":"ʾ-s-f","lemma":"أَسِف","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"üzgün"},{"position":7,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":8,"surface":"يَـٰقَوْمِ","pos":"harf","posDetail":"Nidâ Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"Ey"},{"position":8,"surface":"قَوْمِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Münâdâ olduğu için mansûb (izafetle)","gloss":"kavmim"},{"position":9,"surface":"أَلَمْ","pos":"harf","posDetail":"İstifham ve Cezm Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَلَمْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"Değil mi ki?"},{"position":10,"surface":"يَعِدْكُمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"و-ع-د","rootLatin":"w-ʿ-d","lemma":"وَعَدَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Cezm edatından sonra geldiği için meczûm","gloss":"size vaat etmedi mi?"},{"position":10,"surface":"كُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"sizi"},{"position":11,"surface":"رَبُّكُمْ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Rabbiniz"},{"position":11,"surface":"كُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":12,"surface":"وَعْدًا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"و-ع-د","rootLatin":"w-ʿ-d","lemma":"وَعْد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûl-i Mutlak olduğu için mansûb","gloss":"bir vaat"},{"position":13,"surface":"حَسَنًا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ح-س-ن","rootLatin":"ḥ-s-n","lemma":"حَسَن","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"güzel"},{"position":14,"surface":"أَفَطَالَ","pos":"harf","posDetail":"İstifham Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"mi?"},{"position":14,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o zaman"},{"position":14,"surface":"طَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ط-و-ل","rootLatin":"ṭ-w-l","lemma":"طَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"uzadı"},{"position":15,"surface":"عَلَيْكُمُ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerinize"},{"position":15,"surface":"كُمُ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":16,"surface":"ٱلْعَهْدُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ه-د","rootLatin":"ʿ-h-d","lemma":"عَهْد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"süre"},{"position":17,"surface":"أَمْ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَمْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"yoksa"},{"position":18,"surface":"أَرَدتُّمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-و-د","rootLatin":"r-w-d","lemma":"أَرَادَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"istediniz mi?"},{"position":19,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Nasb Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-mek, -mak"},{"position":20,"surface":"يَحِلَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ح-ل-ل","rootLatin":"ḥ-l-l","lemma":"حَلَّ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatından sonra geldiği için mansûb","gloss":"insin, gelsin"},{"position":21,"surface":"عَلَيْكُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerinize"},{"position":21,"surface":"كُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":22,"surface":"غَضَبٌۭ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"غ-ض-ب","rootLatin":"gh-ḍ-b","lemma":"غَضَب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"bir gazap"},{"position":23,"surface":"مِّن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":24,"surface":"رَّبِّكُمْ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Rabbinizden"},{"position":24,"surface":"كُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":25,"surface":"فَأَخْلَفْتُم","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"böylece"},{"position":25,"surface":"أَخْلَفْتُم","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ف","rootLatin":"kh-l-f","lemma":"أَخْلَفَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"sözünüzden caydınız"},{"position":26,"surface":"مَّوْعِدِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mekân/Zaman","root":"و-ع-د","rootLatin":"w-ʿ-d","lemma":"مَوْعِد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"vaadimi"},{"position":26,"surface":"ى","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"benim"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Altı Peygamber - Hz.Musa (a.s) Kelimullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *20/85-97*
- **Altı Peygamber - Hz.Musa (a.s) Kelimullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *20/85-97*
- **Altı Peygamber - Hz.Musa (a.s) Kelimullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *20/86*
- **Altı Peygamber - Hz.Musa (a.s) Kelimullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *20/85-97*
- **Altı Peygamber - Hz.Musa (a.s) Kelimullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *20/86*
- **Tâ-Hâ Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *20/86*
- **Tâ-Hâ Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *20/86*
- **Altı Peygamber - Hz.Musa (a.s) Kelimullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *20/85-97*