# Enbiyâ Sûresi, 5. Âyet (21:5)

> بَلْ قَالُوٓا۟ أَضْغَـٰثُ أَحْلَـٰمٍۭ بَلِ ٱفْتَرَىٰهُ بَلْ هُوَ شَاعِرٌ فَلْيَأْتِنَا بِـَٔايَةٍ كَمَآ أُرْسِلَ ٱلْأَوَّلُونَ

*Bel kâlû adġâśu ahlâmin beli-fterâhu bel huve şâ'irun felye/tinâ bi-âyetin kemâ ursile-l-evvelûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Onlar, "Hayır, bunlar karma karışık yalancı düşlerdir. Hayır, onu kendisi uydurdu; hayır, o bir şairdir. Eğer böyle değilse, önceki peygamberlerin (mucizelerle) gönderildikleri gibi o da bize bir mucize getirsin" dediler.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/21/5

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Enbiyâ Suresi'nin 5. ayeti, müşriklerin Hz. Peygamber'e ve Kur'an'a yönelik çeşitli itirazlarını ve suçlamalarını dile getirmektedir. Bu itirazlar, Kur'an'ın kaynağına, Hz. Peygamber'in şahsiyetine ve risaletinin delillerine odaklanmaktadır. Ayet, bu itirazları 'karışık rüyalar', 'iftira' ve 'şairlik' gibi kavramlar üzerinden reddetmektedir.","keyConcepts":[{"word":"أَضْغَـٰثُ","root":"ض غ ث","rootLatin":"d-g-s","meaning":"Karışık, birbirine girmiş, düzensiz şeyler, özellikle rüyalar için kullanılır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ضغث' kelimesinin asıl anlamının, bir araya toplanmış, birbirine karışmış ot veya demet olduğunu belirtir. Ayetteki 'أضغاث أحلام' ifadesi, rüyaların karışık, anlamsız ve yorumlanması güç bir şekilde birbirine girmiş olduğunu ifade eder. Bu, Kur'an'ın ilahi bir vahiy değil, bilinçaltının düzensiz yansımaları olduğu iddiasını yansıtır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'أضغاث أحلام' ifadesini 'karışık rüyalar' olarak açıklar ve bu rüyaların birbiriyle bağlantısı olmayan, anlamsız ve yorumlanamaz olduğunu vurgular. Müşrikler, Kur'an'ın tutarsız ve düzensiz olduğunu iddia ederek, onu bu tür rüyalarla eş tutmuşlardır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'rüya' (حلم) kavramının Kur'an'daki kullanımını incelerken, 'أضغاث أحلام' ifadesinin, vahyin ilahi kaynağını reddetmek için kullanılan bir argüman olduğunu belirtir. Bu ifade, Kur'an'ın bir peygamberlik iddiası olmaktan ziyade, sıradan bir insanın bilinçaltı ürünü olduğu düşüncesini yansıtır."}]},{"word":"أَحْلَـٰمٍۭ","root":"ح ل م","rootLatin":"h-l-m","meaning":"Uyku sırasında görülen imgeler, rüyalar.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'حلم' kelimesinin rüya anlamına geldiğini ve 'أحلام'ın da bunun çoğulu olduğunu belirtir. Ayetteki 'أضغاث أحلام' terkibi, müşriklerin Kur'an'ı, gerçekliği olmayan, hayal ürünü ve anlamsız rüyalar olarak nitelediğini gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'حلم' kelimesinin hem rüya hem de akıl ve hilm (yumuşak huyluluk) anlamlarına geldiğini belirtir. Ancak ayetteki bağlamda 'أضغاث' kelimesiyle birlikte kullanıldığında, açıkça uyku sırasında görülen rüyaları ifade eder. Müşrikler, Kur'an'ın ilahi bir mesaj değil, Hz. Peygamber'in gördüğü karışık rüyalar olduğunu iddia etmişlerdir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'rüya' kavramının Kur'an'da farklı bağlamlarda kullanıldığını ve 'أضغاث أحلام' ifadesinin, özellikle vahyin kaynağını sorgulamak amacıyla kullanılan olumsuz bir çağrışıma sahip olduğunu vurgular. Bu, Kur'an'ın ilahi bir gerçeklikten yoksun olduğu iddiasını pekiştirir."}]},{"word":"ٱفْتَرَىٰهُ","root":"ف ر ي","rootLatin":"f-r-y","meaning":"Yalan uydurmak, iftira etmek, asılsız bir şeyi iddia etmek.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'افترى' fiilinin, asılsız bir şeyi uydurmak, yalan söylemek anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'بل افْتَرَاهُ' ifadesi, müşriklerin Kur'an'ın Allah katından gelmediğini, aksine Hz. Peygamber tarafından uydurulduğunu iddia ettiklerini açıkça ortaya koyar."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'فرى' kökünün, bir şeyi kesip biçmek, şekillendirmek anlamından türediğini ve 'افترى' fiilinin de, bir yalanı veya iftirayı uydurmak, şekillendirmek anlamında kullanıldığını açıklar. Bu, Kur'an'ın ilahi bir vahiy değil, beşerî bir kurgu olduğu suçlamasını ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'افتراء' kelimesinin, bir şeyi asılsız olarak birine isnat etmek, yalan yere isnatta bulunmak olduğunu belirtir. Ayetteki kullanım, müşriklerin Hz. Peygamber'i, Allah adına yalan uydurmakla itham ettiklerini gösterir."}]},{"word":"شَاعِرٌ","root":"ش ع ر","rootLatin":"ş-'-r","meaning":"Şiir söyleyen, şair.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'شاعر' kelimesinin, şiir söyleyen kişi anlamına geldiğini ve müşriklerin bu ifadeyle Hz. Peygamber'i, Kur'an'ı kendi sözleriyle uyduran bir şair olarak nitelediklerini belirtir. Bu, Kur'an'ın edebi bir eser olduğunu, ilahi bir mesaj olmadığını ima eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'شعر' kökünün, hissetmek, bilmek anlamından geldiğini ve 'شاعر' kelimesinin de, hislerini ve düşüncelerini şiirle ifade eden kişi olduğunu açıklar. Müşrikler, Hz. Peygamber'i şair olarak tanımlayarak, onun getirdiği mesajın ilahi bir vahiy değil, kişisel bir ilham veya edebi bir yetenek ürünü olduğunu iddia etmişlerdir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'şair' kavramının Kur'an'da genellikle olumsuz bir çağrışımla kullanıldığını ve müşriklerin Hz. Peygamber'i şair olarak nitelemesinin, onun mesajının ciddiyetini ve ilahi kaynağını küçümseme amacı taşıdığını belirtir. Şairler, o dönemde genellikle hayalperest ve gerçeklikten uzak kişiler olarak algılanırdı."}]},{"word":"فَلْيَأْتِنَا","root":"أ ت ي","rootLatin":"e-t-y","meaning":"Getirsin, gelsin.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'أتى' fiilinin gelmek veya getirmek anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'فَلْيَأْتِنَا' ifadesi, müşriklerin Hz. Peygamber'den, önceki peygamberler gibi somut ve gözle görülür bir mucize getirmesini talep ettiklerini gösterir. Bu, onların vahyin manevi delillerini kabul etmeyip, maddi deliller arayışında olduklarını ortaya koyar."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'أتى' fiilinin, bir yere varmak veya bir şeyi getirmek anlamında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki emir kipiyle kullanımı, müşriklerin meydan okuyucu bir tavırla, Hz. Peygamber'den risaletini ispatlayacak bir 'ayet' (mucize) talep ettiklerini vurgular."}]},{"word":"بِـَٔايَةٍ","root":"أ ي ي","rootLatin":"e-y-y","meaning":"Mucize, delil, işaret.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'آية' kelimesinin, Allah'ın kudretine delalet eden bir işaret veya mucize anlamına geldiğini belirtir. Müşrikler, Hz. Peygamber'den, önceki peygamberlerin gösterdiği türden, olağanüstü ve ikna edici bir mucize talep ederek, onun peygamberliğini sınamak istemişlerdir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'آية' kelimesinin, bir şeyin varlığına veya doğruluğuna işaret eden alamet, delil veya mucize anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki bağlamda, müşriklerin Kur'an'ı bir mucize olarak kabul etmeyip, daha somut ve duyusal bir delil arayışında olduklarını gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ayet' kavramının Kur'an'da hem evrensel işaretleri hem de peygamberlerin gösterdiği mucizeleri ifade ettiğini belirtir. Müşriklerin bu ayetteki talebi, Kur'an'ın kendisinin bir mucize olduğunu göz ardı ederek, geçmiş peygamberlerin fiziksel mucizelerine benzer bir delil istemeleridir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["vahiy-kuran","peygamberlik","musrikler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"بَلْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İbtidâ","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بَلْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"bilakis"},{"position":2,"surface":"قَالُوٓا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dediler"},{"position":3,"surface":"أَضْغَـٰثُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ض-غ-ث","rootLatin":"ḍ-g-s̱","lemma":"أَضْغَاث","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"karışık rüyalar"},{"position":4,"surface":"أَحْلَـٰمٍۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ل-م","rootLatin":"ḥ-l-m","lemma":"حُلْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"rüyalar"},{"position":5,"surface":"بَلِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İbtidâ","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بَلْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"bilakis"},{"position":6,"surface":"ٱفْتَرَىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ف-ر-ي","rootLatin":"f-r-y","lemma":"اِفْتَرَى","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"uydurdu"},{"position":6,"surface":"هُ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb mahalde mebnî","gloss":"onu"},{"position":7,"surface":"بَلْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İbtidâ","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بَلْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"bilakis"},{"position":8,"surface":"هُوَ","pos":"harf","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû mahalde mebnî","gloss":"o"},{"position":9,"surface":"شَاعِرٌ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ش-ع-ر","rootLatin":"ş-'-r","lemma":"شَاعِر","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"şairdir"},{"position":10,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"o halde"},{"position":10,"surface":"لْيَأْتِ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ء-ت-ي","rootLatin":"'-t-y","lemma":"أَتَى","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Emir lâmı ile meczûm","gloss":"getirsin"},{"position":10,"surface":"نَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَحْنُ","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb mahalde mebnî","gloss":"bize"},{"position":11,"surface":"بِـَٔايَةٍۢ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile"},{"position":11,"surface":"ءَايَةٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ء-ي-ي","rootLatin":"'-y-y","lemma":"آيَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bir mucize"},{"position":12,"surface":"كَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"gibi"},{"position":12,"surface":"مَآ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Masdariyye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"olarak"},{"position":13,"surface":"أُرْسِلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-س-ل","rootLatin":"r-s-l","lemma":"أَرْسَلَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"gönderildi"},{"position":14,"surface":"ٱلْأَوَّلُونَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"أ-و-ل","rootLatin":"'-w-l","lemma":"أَوَّل","form":"Ef'al","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Nâib-i Fâil olduğu için merfû","gloss":"öncekiler"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Enbiyâ Sûresi** · *5. ÂYETLER*
- **Enbiyâ Sûresi** · *21/5*
- **Enbiyâ Sûresi** · *5. ÂYETLER*
- **Enbiyâ Sûresi** · *21/5*
- **Enbiyâ Sûresi** · *5. âyette*
- **Enbiyâ Sûresi** · *5. âyette*