# Enbiyâ Sûresi, 59. Âyet (21:59)

> قَالُوا۟ مَن فَعَلَ هَـٰذَا بِـَٔالِهَتِنَآ إِنَّهُۥ لَمِنَ ٱلظَّـٰلِمِينَ

*Kâlû men fe'ale hâżâ bi-âlihetinâ innehu lemine-zzâlimîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Onlar, "Kim yaptı bunu tanrılarımıza! Muhakkak o zalimlerden biridir" dediler.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/21/59

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Enbiyâ Suresi'nin 59. ayeti, Hz. İbrahim'in putları kırması üzerine kavminin tepkisini dile getirmektedir. Ayet, kavmin şaşkınlığını, suçluyu arayışını ve bu eylemi 'zulüm' olarak nitelendirmesini dilbilimsel olarak yansıtmaktadır. Özellikle 'ilah', 'fiil' ve 'zalim' kavramları, ayetin temel mesajını oluşturan anahtar unsurlardır.","keyConcepts":[{"word":"فَعَلَ","root":"ف ع ل","rootLatin":"f-'-l","meaning":"Bir işi, eylemi veya fiili gerçekleştirmek, yapmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'fiil' (فعل) kelimesini, bir işi veya eylemi gerçekleştirmek olarak tanımlar. Ayetteki 'men fe'ale hâzâ' ifadesi, putlara yapılan bu eylemin failini sorgulamayı ifade eder ve kavmin, putlara zarar verme eylemini kimin gerçekleştirdiğini öğrenme arayışını gösterir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'fiil' kavramının Kur'an'da genellikle bir eylemin meydana gelmesini ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki kullanımı, putlara yönelik 'yapılan' bu eylemin, yani putların kırılmasının veya zarar görmesinin failini sorma bağlamındadır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'fiil' kavramının Kur'an'da sadece fiziksel bir eylemi değil, aynı zamanda ahlaki bir boyutu da olabileceğini vurgular. Kavmin bu eylemi 'zulüm' olarak nitelendirmesi, 'fiil'in sadece bir eylem değil, aynı zamanda ahlaki bir yargı taşıyan bir eylem olduğunu gösterir."}]},{"word":"ءَالِهَتِنَآ","root":"ء ل ه","rootLatin":"'-l-h","meaning":"Tapınılan, ibadet edilen, yüceltilen varlıklar; tanrılar.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ilâh' (إله) kelimesinin, kendisine ibadet edilen, ta'zim edilen ve hayranlık duyulan varlık anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'âlihetinâ' (tanrılarımız) ifadesi, kavmin taptığı, yücelttiği ve kutsal saydığı putları ifade eder ve bu putlara yapılan eylemin kavim için ne kadar büyük bir saygısızlık olduğunu vurgular."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'ilâh' kelimesinin, kulların kendisine yöneldiği, sığındığı ve taptığı varlıkları ifade ettiğini açıklar. Ayetteki 'âlihetinâ' kelimesi, kavmin kendi inanç sistemleri içinde kutsal kabul ettikleri ve kendilerine ait gördükleri putları işaret eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ilah' kavramının Kur'an'da 'tapınılan, yüceltilen ve mutlak güç sahibi olduğuna inanılan varlık' anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'âlihetinâ' kelimesi, Hz. İbrahim'in kavminin, kendi tanrıları olarak gördükleri putlara yapılan saldırıya verdikleri tepkinin merkezinde yer alır ve onların dini algısını yansıtır."}]},{"word":"ٱلظَّـٰلِمِينَ","root":"ظ ل م","rootLatin":"z-l-m","meaning":"Haksızlık edenler, zulmedenler, haddi aşanlar.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'zulüm' (ظلم) kelimesini, bir şeyi ait olmadığı yere koymak, haddi aşmak ve haksızlık etmek olarak tanımlar. Ayetteki 'le mine'z-zâlimîn' (muhakkak ki o zalimlerdendir) ifadesi, putlara zarar veren kişinin, kavmin inancına göre büyük bir haksızlık ve haddi aşma eylemi gerçekleştirdiğini, dolayısıyla zalim olduğunu belirtir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Es-Sicistânî, 'zulüm' kelimesinin, bir şeyi yerinden etmek, hakkı sahibine vermemek ve haksızlık yapmak anlamlarına geldiğini ifade eder. Kavmin bakış açısıyla, putlara yapılan bu eylem, onların kutsallarına karşı işlenmiş bir haksızlık ve dolayısıyla bir zulümdür."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'zulüm' kavramının Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu, şirkten haksızlığa kadar birçok kötü eylemi kapsadığını belirtir. Bu ayetteki 'zâlimîn' ifadesi, kavmin kendi tanrılarına yapılan bu eylemi, en ağır günahlardan biri olarak gördüğünü ve faili şiddetle kınadığını gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kufur-sirk","kissa-ibrahim","musrikler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"قَالُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dediler"},{"position":2,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İstifhâm","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i istifhâm olduğu için mebnî","gloss":"kim"},{"position":3,"surface":"فَعَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ف-ع-ل","rootLatin":"f-'-l","lemma":"فَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yaptı"},{"position":4,"surface":"هَـٰذَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَـٰذَا","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb, ism-i işaret olduğu için mebnî","gloss":"bunu"},{"position":5,"surface":"بِـَٔالِهَتِنَآ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِـ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":5,"surface":"آلِهَةِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ء-ل-ه","rootLatin":"'-l-h","lemma":"إِلَٰه","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"tanrılar"},{"position":5,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr, zamir olduğu için mebnî","gloss":"bizim"},{"position":6,"surface":"إِنَّهُۥ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"doğrusu"},{"position":6,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mahallen mansûb, zamir olduğu için mebnî","gloss":"o"},{"position":7,"surface":"لَمِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَـ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"elbette"},{"position":7,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"den/dan"},{"position":8,"surface":"ٱلظَّـٰلِمِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ظ-ل-م","rootLatin":"z-l-m","lemma":"ظَالِم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"zalimlerden"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Enbiyâ Sûresi** · *21/59*
- **Enbiyâ Sûresi** · *21/59*
- **Altı Peygamber - Hz.İbrahim (a.s) Halillullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *21/59*
- **Altı Peygamber - Hz.İbrahim (a.s) Halillullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *21/59*
- **Bürûc Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *21/59*
- **Altı Peygamber - Hz.İbrahim (a.s) Halillullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *21/59*
- **Bürûc Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *21/59*