# Enbiyâ Sûresi, 63. Âyet (21:63)

> قَالَ بَلْ فَعَلَهُۥ كَبِيرُهُمْ هَـٰذَا فَسْـَٔلُوهُمْ إِن كَانُوا۟ يَنطِقُونَ

*Kâle bel fe'alehu kebîruhum hâżâ fes-elûhum in kânû yentikûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Dedi ki: "Hayır! Bunu şu büyükleri yapmıştır. Konuşabiliyorlarsa, onlara sorun bakalım!"

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/21/63

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Hz. İbrahim'in putperest kavmine karşı kullandığı retorik bir argümanı içermektedir. Anahtar kavramlar, eylemin failini, putların acizliğini ve konuşma yeteneğinin önemini vurgulayarak tevhid inancının temelini oluşturur.","keyConcepts":[{"word":"فَعَلَهُۥ","root":"فعل","rootLatin":"f-'-l","meaning":"Bir eylemi gerçekleştirmek, yapmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'fiil' kelimesini, bir işi, bir eylemi gerçekleştirmek olarak tanımlar. Ayetteki 'fe'alehu' ifadesi, putların kırılması eylemini ve bu eylemin failini işaret etmektedir. Hz. İbrahim, bu fiili büyük puta atfederek, putların kendi kendilerini koruyamayacaklarını ve dolayısıyla ilah olamayacaklarını ima etmektedir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'fiil' kelimesinin mecazi kullanımlarına değinir. Burada 'fe'alehu' ifadesi, gerçekte büyük putun yapmadığı bir eylemi ona isnat ederek, muhatapların düşünmesini sağlamak amacıyla kullanılmış bir istihza (alay) ve tevhidi ispatlama yöntemidir. Bu, putların acizliğini ortaya koyan bir 'fiil' atfıdır."}]},{"word":"كَبِيرُهُمْ","root":"كبر","rootLatin":"k-b-r","meaning":"Onların büyüğü, en büyüğü.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'kiber' kelimesini hem maddi büyüklük hem de mevki ve şeref bakımından üstünlük olarak açıklar. Ayetteki 'kebîruhum' ifadesi, putlar arasında en büyük ve saygın kabul edilen putu ifade eder. Hz. İbrahim, bu putu hedef göstererek, putperestlerin en çok değer verdikleri varlığın bile acizliğini gözler önüne sermeyi amaçlamıştır."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'kebîr' kelimesinin sıfat olarak kullanımına dikkat çeker. Burada 'kebîruhum', putlar topluluğu içinde hiyerarşik olarak en üstte olanı belirtir. Hz. İbrahim'in bu ifadeyi kullanması, putperestlerin kendi inanç sistemlerindeki 'en güçlü' kabul ettikleri varlığın bile bir eylemi açıklayamayacak durumda olduğunu göstererek, onların akıllarını çalıştırmaya yöneliktir."}]},{"word":"فَسْـَٔلُوهُمْ","root":"سأل","rootLatin":"s-'-l","meaning":"Onlara sorun, onlardan bilgi isteyin.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'sual' kelimesinin bilgi edinme ve sorgulama anlamlarına vurgu yapar. Ayetteki 'fes'elûhum' emri, putlara doğrudan soru yöneltme çağrısıdır. Bu çağrı, putların cansız ve konuşma yeteneğinden yoksun olduğunu ortaya koyarak, onların ilahlık iddialarını çürütmeyi hedefler."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"el-Kefevî, 'sual'in hakikatini, bir şeyin bilgisini talep etmek olarak açıklar. Hz. İbrahim'in 'fes'elûhum' ifadesi, putperestlere, taptıkları varlıkların kendilerine yöneltilen bir soruyu bile cevaplayamayacak kadar aciz olduklarını bizzat deneyimlemeleri için bir meydan okumadır. Bu, onların akıl yürütme yeteneklerini harekete geçirme amacı taşır."}]},{"word":"يَنطِقُونَ","root":"نطق","rootLatin":"n-t-q","meaning":"Konuşmak, ses çıkarmak, ifade etmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'nutk' kelimesini, sesli harflerle anlamlı sözler söyleme yeteneği olarak tanımlar. Ayetteki 'yentıkûn' ifadesi, putların konuşma yeteneğinden yoksun olduğunu vurgular. Hz. İbrahim, bu şartı koşarak, putların cansız ve bilinçsiz varlıklar olduğunu, dolayısıyla ilah olamayacaklarını açıkça ortaya koyar."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki 'nutk' kavramının sadece ses çıkarmak değil, aynı zamanda akıl yürütme ve anlamlı iletişim kurma yeteneğiyle de ilişkili olduğunu belirtir. Ayetteki 'yentıkûn' ifadesi, putların bu temel insani ve ilahi nitelikten yoksun olduğunu göstererek, onların ilahlık iddialarının ne kadar temelsiz olduğunu vurgular. Konuşamayan bir varlık, ne öğüt verebilir ne de bir eylemi açıklayabilir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-ibrahim","tevhid","musrikler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":2,"surface":"بَلْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İbtidâ","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بَلْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"bilakis, belki","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":3,"surface":"فَعَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ف-ع-ل","rootLatin":"f-'-l","lemma":"فَعَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yaptı","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":3,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onu","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":4,"surface":"كَبِيرُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ك-ب-ر","rootLatin":"k-b-r","lemma":"كَبِير","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"büyüğü","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil","izafet":"Muzâf"},{"position":4,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onların","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":5,"surface":"هَـٰذَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَذَا","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Bedel olduğu için mahallen merfû","gloss":"bu","binaDurumu":"Mebnî (ism-i işaret)","gorev":"Sıfat"},{"position":6,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o halde","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":6,"surface":"سْـَٔلُوا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"س-ا-ل","rootLatin":"s-'-l","lemma":"سَأَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"sorun","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Emir fiil"},{"position":6,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onlara","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":7,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"eğer","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Şart edatı"},{"position":8,"surface":"كَانُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî Nakıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idiler","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":9,"surface":"يَنطِقُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ن-ط-ق","rootLatin":"n-t-q","lemma":"نَطَقَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"konuşuyorlar","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâri fiil"}]

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Kâle"},{"position":2,"translit":"bel"},{"position":3,"translit":"fe'alehu"},{"position":4,"translit":"kebîruhum"},{"position":5,"translit":"hâżâ"},{"position":6,"translit":"fes-elûhum"},{"position":7,"translit":"in"},{"position":8,"translit":"kânû"},{"position":9,"translit":"yentikûn(e)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Kelime-i Mûseviyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *Enbiyâ, 21/63*
- **Kelime-i Mûseviyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *21/63*
- **Enbiyâ Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *21/63*
- **Kelime-i Mûseviyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *21/63*
- **Yûnus Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *21/63*
- **TB. Kelime-i Mûseviyye & Hâlidiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *21/63*
- **Kelime-i Mûseviyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *21/63*
- **Kelime-i Mûseviyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *21/63*
- **Enbiyâ Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *21/63*
- **Yûnus Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *21/63*
- **TB. Kelime-i Mûseviyye & Hâlidiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *21/63*
- **TEDBIRAT I ILAHIYYE** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *Enbiyâ, 21:63*