# Enbiyâ Sûresi, 64. Âyet (21:64)

> فَرَجَعُوٓا۟ إِلَىٰٓ أَنفُسِهِمْ فَقَالُوٓا۟ إِنَّكُمْ أَنتُمُ ٱلظَّـٰلِمُونَ

*Ferace'û ilâ enfusihim fekâlû innekum entumu-zzâlimûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Bunun üzerine birbirlerine dönüp, "Hiç şüphesiz asıl zalimler sizsiniz siz" dediler.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/21/64

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Enbiyâ Suresi'nin 64. ayeti, İbrahim'in putları kırması üzerine müşriklerin kendi iç muhasebelerini ve ardından gelen itiraflarını dilbilimsel olarak ele almaktadır. Ayet, 'dönmek', 'nefis' ve 'zalim' gibi temel kavramlar üzerinden, hakikatin idrak edilişini ve batılın çelişkisini vurgular.","keyConcepts":[{"word":"فَرَجَعُوٓا۟","root":"ر ج ع","rootLatin":"r-c-a","meaning":"Kendi içlerine dönmek, muhasebe etmek, bir durumdan başka bir duruma geçmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'rücû'' kelimesini bir yerden veya bir halden başka bir yere veya hale dönmek olarak açıklar. Ayetteki kullanımı, müşriklerin başlangıçtaki öfkelerinden vazgeçip kendi içlerine, akıllarına dönerek muhakeme etmelerini ifade eder. Bu, fiziksel bir dönüşten ziyade zihinsel ve vicdani bir dönüşü işaret eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'rücû'' kelimesinin mecazi anlamlarına dikkat çeker. Burada 'kendi nefislerine dönmek', onların kendi iç muhasebelerine, vicdanlarına ve akıllarına müracaat etmeleri anlamındadır. Bu, bir tür 'uyanış' veya 'gerçeği fark etme' durumunu anlatır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'rücû'' kavramının Kur'an'daki geniş anlam yelpazesini inceler. Bu ayetteki 'rücû'', bir 'geri dönüş'ten ziyade, 'hakikate yönelme' veya 'yanlış bir düşünceden doğruya geçiş' anlamını taşır. Müşriklerin kendi içlerinde bir muhakeme sürecine girmeleri ve başlangıçtaki yanılgılarını sorgulamaları bu kavramla ifade edilir."}]},{"word":"أَنفُسِهِمْ","root":"ن ف س","rootLatin":"n-f-s","meaning":"Kişinin benliği, özü, vicdanı ve iç dünyası.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'nefs' kelimesinin Kur'an'da farklı anlamlarda kullanıldığını belirtir. Bu ayette 'enfüsihim' ifadesi, müşriklerin kendi iç dünyalarına, vicdanlarına ve akıllarına yönelmelerini, yani kendi benlikleriyle yüzleşmelerini ifade eder. Bu, dışsal bir nesneye değil, kendi içsel varlıklarına bir dönüşü anlatır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'nefs' kelimesini insanın özü, ruhu, benliği ve bazen de bedeni olarak tanımlar. 'İlâ enfüsihim' ifadesi, onların kendi iç muhakemelerine, vicdanlarının sesine kulak vermelerine ve kendi akıllarıyla düşünmelerine işaret eder. Bu, bir tür içsel sorgulama ve öze dönüşü ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'nefs'in farklı boyutlarını ele alır. Bu bağlamda 'nefs', insanın idrak ve muhakeme yeteneğini, yani aklını ve vicdanını temsil eder. Müşriklerin kendi 'nefislerine dönmeleri', akıllarını kullanarak durumu değerlendirmeleri ve doğruyu bulmaya çalışmaları anlamına gelir."}]},{"word":"ٱلظَّـٰلِمُونَ","root":"ظ ل م","rootLatin":"z-l-m","meaning":"Haksızlık edenler, zulmedenler, haddi aşanlar, yanlış yolda olanlar.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'zulüm' kelimesini bir şeyi ait olduğu yerden başka bir yere koymak, haddi aşmak ve haksızlık etmek olarak açıklar. Ayetteki 'zalimûn' ifadesi, müşriklerin kendi kendilerine yaptıkları haksızlığı, yani cansız putlara taparak akıllarını ve vicdanlarını yanlış kullanmalarını ifade eder. Bu, hem kendilerine hem de hakikate karşı işledikleri bir zulümdür."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'zulüm'ün en temel anlamının 'bir şeyi yerinden etmek' olduğunu belirtir. Müşriklerin 'zalimûn' olarak nitelendirilmesi, onların akıllarını ve idraklerini doğru kullanmayarak, Allah'a ait olan ibadeti cansız putlara yönlendirmeleriyle kendilerine ve hakikate zulmetmelerini ifade eder. Bu, akli ve itikadi bir sapmayı gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'zulüm' kavramının Kur'an'daki geniş kullanım alanını inceler. Bu ayetteki 'zalimûn', müşriklerin kendi kendilerine itiraf ettikleri gibi, putlara tapmakla hem kendilerine hem de Allah'a karşı haksızlık ettiklerini, yani doğru yolu terk edip yanlış bir inanca saplandıklarını ifade eder. Bu, onların akıl ve vicdanlarının sesine kulak vermeyerek yaptıkları bir hatadır."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["musrikler","kissa-ibrahim","hidayet-dalalet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"sonra"},{"position":1,"surface":"رَجَعُوٓا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-ج-ع","rootLatin":"r-j-ʿ","lemma":"رَجَعَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"döndüler"},{"position":2,"surface":"إِلَىٰٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-e, -a"},{"position":3,"surface":"أَنفُسِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ف-س","rootLatin":"n-f-s","lemma":"نَفْس","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"nefisleri"},{"position":3,"surface":"هِمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî mahallen mecrûr","gloss":"onların"},{"position":4,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"sonra"},{"position":4,"surface":"قَالُوٓا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dediler"},{"position":5,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"muhakkak ki"},{"position":5,"surface":"كُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mebnî mahallen mansûb","gloss":"siz"},{"position":6,"surface":"أَنتُمُ","pos":"harf","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fasıl zamiri olduğu için mebnî mahallen merfû","gloss":"siz"},{"position":7,"surface":"ٱلظَّـٰلِمُونَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ظ-ل-م","rootLatin":"ẓ-l-m","lemma":"ظَالِم","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"zalimler"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Enbiyâ Sûresi** · *21/64*
- **Enbiyâ Sûresi** · *21/64*
- **Bürûc Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *21/64*
- **Altı Peygamber - Hz.İbrahim (a.s) Halillullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *21/64*
- **Bürûc Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *21/64*
- **Altı Peygamber - Hz.İbrahim (a.s) Halillullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *21/64*
- **Altı Peygamber - Hz.İbrahim (a.s) Halillullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *21/64*