# Enbiyâ Sûresi, 65. Âyet (21:65)

> ثُمَّ نُكِسُوا۟ عَلَىٰ رُءُوسِهِمْ لَقَدْ عَلِمْتَ مَا هَـٰٓؤُلَآءِ يَنطِقُونَ

*Śumme nukisû ‘alâ ruûsihim lekad ‘alimte mâ hâulâ-i yentikûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Sonra eski inanç ve inatlarına döndüler ve, "Andolsun, bunların konuşmayacağını sen de bilirsin" dediler.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/21/65

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Enbiyâ Suresi'nin 65. ayeti, müşriklerin İbrahim peygamberle olan tartışmalarında içine düştükleri çelişkiyi ve hakikati inkar etme eğilimlerini dilbilimsel olarak ortaya koymaktadır. Ayet, onların zihinsel dönüşlerini ve inatçı tutumlarını 'nukisû' ve 'yentıkûne' gibi kavramlar üzerinden vurgular.","keyConcepts":[{"word":"نُكِسُوا۟","root":"ن ك س","rootLatin":"n-k-s","meaning":"Ayette, müşriklerin İbrahim'in delili karşısında zihinsel olarak geri dönmeleri, eski batıl inançlarına saplanmaları ve çelişkili bir duruma düşmeleri anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'neks' kelimesinin bir şeyi baş aşağı çevirmek, tersine döndürmek anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'nukisû' ifadesi, onların hakikati idrak etme potansiyelinden yüz çevirip, batıl inançlarına geri dönmeleri, yani zihinsel ve ahlaki bir gerileme yaşamaları olarak açıklanır. Bu, delil karşısında aciz kalıp eski sapkınlıklarına rücu etmeleridir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'nukisû alâ ruûsihim' ifadesini mecazi bir anlatım olarak değerlendirir. Bu, onların sözlerinin kendilerine dönmesi, yani söyledikleri şeyin aleyhlerine delil olması ve bu durum karşısında şaşkınlık içinde kalmaları anlamındadır. Kendi mantıklarının çelişkisiyle yüzleşmeleri ve bu durumdan kurtulmak için eski inançlarına sığınmalarıdır."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'neks'in bir şeyi başlangıç noktasına geri döndürmek olduğunu ifade eder. Ayetteki kullanımı, müşriklerin İbrahim'in deliliyle sarsıldıktan sonra, tekrar eski cahiliye düşüncelerine, putperestliklerine geri dönmeleri, yani zihinsel bir 'tersine dönüş' yaşamalarıdır. Bu, hakikati kabul etmek yerine inatla batıla sarılmalarıdır."}]},{"word":"عَلِمْتَ","root":"ع ل م","rootLatin":"a-l-m","meaning":"İbrahim'in, putların konuşma yeteneğine sahip olmadığını kesin bir bilgiyle bildiğini ifade eder; bu bilgi, müşriklerin kendi inançlarının çelişkisini ortaya koyar.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ilm'i bir şeyin hakikatini idrak etmek olarak tanımlar. Ayetteki 'alimte' ifadesi, İbrahim'in putların konuşma yeteneğinden yoksun olduğunu kesin ve şüpheye yer bırakmayacak bir şekilde bildiğini vurgular. Bu bilgi, müşriklerin kendi putlarına atfettikleri ilahlık vasfının temelsizliğini ortaya koyan bir delildir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ilm' kavramının Kur'an'da sadece bilgi edinme değil, aynı zamanda kesinlik ve hikmetle bağlantılı olduğunu belirtir. Ayetteki 'alimte', İbrahim'in putların acizliğini sadece gözlemle değil, aynı zamanda akıl ve vahiy yoluyla da bildiğini, bu bilginin tartışılmaz bir gerçek olduğunu ifade eder. Müşrikler de bu gerçeği içten içe bilmektedirler."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'ilm'i bir şeyin hakikatini olduğu gibi kavramak olarak açıklar. Ayetteki 'alimte', İbrahim'in putların konuşma yeteneğinin olmadığını, yani onların cansız ve aciz varlıklar olduğunu tam bir idrakle bildiğini gösterir. Bu, müşriklerin kendi inançlarının çelişkisini İbrahim'in ağzından duydukları bir itiraf niteliğindedir."}]},{"word":"يَنطِقُونَ","root":"ن ط ق","rootLatin":"n-t-q","meaning":"Putların konuşma, yani iletişim kurma ve cevap verme yeteneğinden yoksun olduğunu belirtir; bu, onların ilahlık iddialarını çürüten temel bir özelliktir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'nutk' kelimesinin konuşma, ses çıkarma ve anlam ifade etme yeteneği olduğunu belirtir. Ayetteki 'yentıkûne' ifadesi, putların cansız ve şuursuz varlıklar olmaları nedeniyle konuşma, yani cevap verme ve iletişim kurma kabiliyetinden tamamen yoksun olduklarını vurgular. Bu, onların ilahlık vasfına sahip olmadıklarının açık bir kanıtıdır."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'nutk'un sadece ses çıkarmak değil, aynı zamanda akıl ve idrakle bağlantılı olarak anlamlı sözler söylemek olduğunu açıklar. Ayetteki 'yentıkûne'nin olumsuz kullanımı, putların ne basit bir ses çıkarabildiklerini ne de akıl ve idrak sahibi olup anlamlı bir şekilde konuşabildiklerini ifade eder. Bu durum, onların ibadete layık olmadıklarını gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'nutk'un Kur'an'da genellikle akıl ve idrak sahibi varlıkların iletişim yeteneği bağlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'yentıkûne'nin olumsuzluğu, putların akıl ve idrakten yoksun, cansız nesneler olduğunu ve bu nedenle insanlarla iletişim kuramayacaklarını, onlara fayda veya zarar veremeyeceklerini vurgular. Bu, müşriklerin kendi putlarının acizliğini itiraf etmeleridir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-ibrahim","musrikler","kufur-sirk"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ثُمَّ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ثُمَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"sonra"},{"position":2,"surface":"نُكِسُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ن-ك-س","rootLatin":"n-k-s","lemma":"نَكَسَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"ters çevrildiler/geri döndürüldüler"},{"position":3,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":4,"surface":"رُءُوسِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ء-س","rootLatin":"r-'-s","lemma":"رَأْس","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"başları"},{"position":4,"surface":"هِمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onların"},{"position":5,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Tekid Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"muhakkak ki"},{"position":5,"surface":"قَدْ","pos":"harf","posDetail":"Tahkik Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"قَدْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"gerçekten"},{"position":6,"surface":"عَلِمْتَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَلِمَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"bildin"},{"position":7,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"değil"},{"position":8,"surface":"هَـٰٓؤُلَآءِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَؤُلَاءِ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mahallen merfû","gloss":"bunlar"},{"position":9,"surface":"يَنطِقُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ن-ط-ق","rootLatin":"n-t-q","lemma":"نَطَقَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"konuşuyorlar"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Enbiyâ Sûresi** · *21/65*
- **Enbiyâ Sûresi** · *21/65*
- **Bürûc Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *21/65*
- **Bürûc Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *21/65*