# Hac Sûresi, 11. Âyet (22:11) > وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَعْبُدُ ٱللَّهَ عَلَىٰ حَرْفٍ ۖ فَإِنْ أَصَابَهُۥ خَيْرٌ ٱطْمَأَنَّ بِهِۦ ۖ وَإِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَةٌ ٱنقَلَبَ عَلَىٰ وَجْهِهِۦ خَسِرَ ٱلدُّنْيَا وَٱلْـَٔاخِرَةَ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلْخُسْرَانُ ٱلْمُبِينُ *Vemine-nnâsi men ya'budu(A)llâhe ‘alâ harf(in)(s) fe-in esâbehu ḣayrun(i)tmeenne bih(i)(s) ve-in esâbet-hu fitnetun(i)nkalebe ‘alâ vechihi ḣasira-ddunyâ vel-âḣira(te)(c) żâlike huve-lḣusrânu-lmubîn(u)* **Meal (Diyanet):** İnsanlardan öylesi de vardır ki, Allah'a kıyıdan kenardan kulluk eder. Eğer kendisine bir hayır dokunursa, gönlü onunla hoş olur. Şayet başına bir kötülük gelirse, gerisingeri (küfre) dönüverir. O dünyayı da kaybetmiştir, ahireti de. İşte bu apaçık ziyanın ta kendisidir. **Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/22/11 --- ## Kelime Tahlili {"summary":"Hac Suresi 11. ayet, imanı zayıf, menfaat odaklı kişilerin Allah'a kulluk biçimini tasvir eder. Ayet, bu tür kişilerin dünya ve ahiret kayıplarını vurgulayarak, samimi kulluk ile çıkarcı kulluk arasındaki farkı ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"يَعْبُدُ","root":"ع-ب-د","rootLatin":"a-b-d","meaning":"Allah'a kulluk etmek, ibadet etmek anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'abd (kul) kelimesinin zillet ve boyun eğme anlamı taşıdığını belirtir. 'İbâdet ise bu zilletin en üst derecesidir ve sadece Allah'a mahsustur. Ayetteki 'ya'budu' fiili, bu zillet ve boyun eğme halini, ancak bir 'harf' (kenar) üzerinde, yani şüphe ve tereddütle yerine getiren kişiyi ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'abd ve 'ibâdet kavramlarının Kur'an'daki temel anlamının, insanın Allah karşısındaki mutlak bağımlılığı ve teslimiyeti olduğunu vurgular. Ayetteki kullanım, bu teslimiyetin tam ve koşulsuz olmadığını, aksine dünyevi menfaatlere bağlı olduğunu gösterir."}]},{"word":"حَرْفٍ","root":"ح-ر-ف","rootLatin":"h-r-f","meaning":"Bir kenar, uç, sınır veya şüphe ve tereddüt hali anlamındadır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'harf' kelimesinin burada 'kenar' veya 'uç' anlamına geldiğini, yani kişinin dinin tam ortasında değil, bir kenarında durduğunu, dolayısıyla sağlam bir temele dayanmadığını ifade eder. Bu, imanın zayıflığını ve kararsızlığını simgeler."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'harf' kelimesinin mecazi olarak 'şüphe' ve 'tereddüt' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'alâ harfin' ifadesi, kişinin Allah'a olan kulluğunun kesinlikten uzak, bir şüphe ve belirsizlik üzerinde olduğunu anlatır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'harf' kelimesinin bir şeyin kenarı, ucu anlamına geldiğini ve bu bağlamda kişinin dinin kenarında durduğunu, yani tam olarak içine girmediğini ifade ettiğini açıklar. Bu, imanın zayıflığını ve her an terk edilebilecek bir konumda olmayı gösterir."}]},{"word":"أَصَابَهُۥ","root":"ص-و-ب","rootLatin":"s-v-b","meaning":"Bir şeye isabet etmek, başına gelmek, ulaşmak anlamındadır.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'asâbe' fiilinin bir şeyin kişiye ulaşması, başına gelmesi anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'in esâbehû hayrun' ifadesi, kişinin menfaatine olan bir durumun ona ulaşmasını, 'in esâbethu fitnetun' ise bir sıkıntının başına gelmesini ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'isâbe' kelimesinin bir hedefe ulaşma, bir şeye denk gelme anlamını taşıdığını açıklar. Ayetteki kullanımı, kişinin hayatında karşılaştığı olumlu veya olumsuz durumları, yani 'hayır' (iyilik) veya 'fitne' (bela) ile karşılaşmasını ifade eder."}]},{"word":"ٱطْمَأَنَّ","root":"ط-م-ن","rootLatin":"t-m-n","meaning":"Sakinleşmek, rahatlamak, huzur bulmak, güvenmek anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'itme'enne' fiilinin bir şeyin yerleşmesi, sakinleşmesi ve huzur bulması anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'itme'enne bihî' ifadesi, kişinin kendisine bir iyilik dokunduğunda bu iyilikle tatmin olup, rahatlamasını ve dinine olan bağlılığının bu rahatlığa endeksli olmasını anlatır."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'itme'enne' fiilinin kalbin sükûnet bulması, endişeden arınması anlamında kullanıldığını açıklar. Ayetteki bağlamda, bu sükûnetin geçici ve dışsal bir nedene bağlı olduğunu, yani iyilikle gelen bir rahatlama olduğunu vurgular."}]},{"word":"فِتْنَةٌ","root":"ف-ت-ن","rootLatin":"f-t-n","meaning":"Sınav, imtihan, bela, sıkıntı, karışıklık anlamındadır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'fitne' kelimesinin aslen altını ateşte eriterek saflığını test etmek anlamına geldiğini ve buradan hareketle 'imtihan, deneme, bela' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'in esâbethu fitnetun' ifadesi, kişinin başına gelen bir sıkıntı veya imtihanı ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'fitne' kelimesinin çeşitli anlamlara geldiğini, ancak temelinde 'imtihan ve deneme' olduğunu açıklar. Bu ayette ise, kişinin imanının sınandığı, zorluk ve sıkıntı içeren bir durumu ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'fitne' kavramının Kur'an'da genellikle bir deneme, bir sınama olarak kullanıldığını ve bu sınamanın bazen cezalandırıcı, bazen de arındırıcı bir nitelik taşıdığını belirtir. Ayetteki bağlamda, kişinin imanının zayıflığını ortaya çıkaran bir zorluk olarak karşımıza çıkar."}]},{"word":"ٱنقَلَبَ","root":"ق-ل-ب","rootLatin":"k-l-b","meaning":"Dönmek, tersine dönmek, yüz çevirmek anlamındadır.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'inkalebe' fiilinin bir şeyin halinin değişmesi, tersine dönmesi anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'inkalebe alâ vechihî' ifadesi, kişinin yüzüstü düşmesi, yani dininden dönmesi ve önceki haline geri dönmesi mecazını taşır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'kalb' kelimesinin bir şeyin iç yüzünü, özünü ifade ettiğini ve 'inkılâb'ın ise bir halden başka bir hale geçişi, dönüşümü ifade ettiğini açıklar. Ayetteki kullanım, kişinin imanından tamamen vazgeçerek eski küfür haline dönmesini simgeler."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'inkılâb' fiilinin Kur'an'da genellikle bir durumdan başka bir duruma ani ve köklü bir geçişi ifade ettiğini belirtir. Bu ayette, kişinin başına bir bela geldiğinde Allah'a olan bağlılığından tamamen vazgeçerek eski haline dönmesini, yani dinden yüz çevirmesini anlatır."}]},{"word":"خَسِرَ","root":"خ-س-ر","rootLatin":"h-s-r","meaning":"Kaybetmek, zarar etmek, hüsrana uğramak anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'husran' kelimesinin sermayeyi kaybetmek anlamına geldiğini ve bu bağlamda kişinin dünya ve ahiret saadetini kaybetmesini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'hasira' fiili, bu büyük kaybı vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'husran' kavramının Kur'an'da sadece maddi bir kaybı değil, aynı zamanda manevi ve ebedi bir kaybı ifade ettiğini vurgular. Bu ayette, Allah'a olan bağlılığını menfaatlere endeksleyen kişinin hem dünyada hem de ahiretteki nihai başarısızlığını ve hüsranını anlatır."}]}]} ## Tefsir {"topics":["imtihan-bela","iman","dunya-ahiret-dengesi","kufur-sirk"]} ## Tefsir [{"position":1,"surface":"وَمِنَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den/-dan"},{"position":2,"surface":"ٱلنَّاسِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"n-w-s","rootLatin":"n-w-s","lemma":"نَاس","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"insanlar"},{"position":3,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî","gloss":"kimse"},{"position":4,"surface":"يَعْبُدُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"'-b-d","rootLatin":"'-b-d","lemma":"عَبَدَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb/cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"kulluk eder"},{"position":5,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"'-l-h","rootLatin":"'-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"Allah'a"},{"position":6,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"üzerinde"},{"position":7,"surface":"حَرْفٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"h-r-f","rootLatin":"h-r-f","lemma":"حَرْف","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kenar"},{"position":8,"surface":"فَإِنْ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"o zaman"},{"position":8,"surface":"إِنْ","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"eğer"},{"position":9,"surface":"أَصَابَهُۥ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"s-w-b","rootLatin":"s-w-b","lemma":"أَصَابَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"isabet etti"},{"position":9,"surface":"هُۥ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"ona"},{"position":10,"surface":"خَيْرٌ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"h-y-r","rootLatin":"h-y-r","lemma":"خَيْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"bir iyilik"},{"position":11,"surface":"ٱطْمَأَنَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"t-m-'-n","rootLatin":"t-m-'-n","lemma":"اِطْمَأَنَّ","form":"İf'ilâl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yatıştı"},{"position":12,"surface":"بِهِۦ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile"},{"position":12,"surface":"هِۦ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onunla"},{"position":13,"surface":"وَإِنْ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":13,"surface":"إِنْ","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"eğer"},{"position":14,"surface":"أَصَابَتْهُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"s-w-b","rootLatin":"s-w-b","lemma":"أَصَابَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"isabet etti"},{"position":14,"surface":"هُ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"ona"},{"position":15,"surface":"فِتْنَةٌ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"f-t-n","rootLatin":"f-t-n","lemma":"فِتْنَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"bir bela"},{"position":16,"surface":"ٱنقَلَبَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"k-l-b","rootLatin":"k-l-b","lemma":"اِنْقَلَبَ","form":"İnfi'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"döndü"},{"position":17,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"üzerine"},{"position":18,"surface":"وَجْهِهِۦ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"w-j-h","rootLatin":"w-j-h","lemma":"وَجْه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yüzü"},{"position":18,"surface":"هِۦ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":19,"surface":"خَسِرَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"h-s-r","rootLatin":"h-s-r","lemma":"خَسِرَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kaybetti"},{"position":20,"surface":"ٱلدُّنْيَا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"d-n-w","rootLatin":"d-n-w","lemma":"دُنْيَا","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"dünyayı"},{"position":21,"surface":"وَٱلْـَٔاخِرَةَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":21,"surface":"ٱلْـَٔاخِرَةَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"'-h-r","rootLatin":"'-h-r","lemma":"آخِرَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Atfedildiği için mansûb","gloss":"ahireti"},{"position":22,"surface":"ذَٰلِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ذَٰلِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî","gloss":"işte bu"},{"position":23,"surface":"هُوَ","pos":"harf","posDetail":"Fasl Zamiri","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Fasl zamiri olduğu için mebnî","gloss":"o"},{"position":24,"surface":"ٱلْخُسْرَانُ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"h-s-r","rootLatin":"h-s-r","lemma":"خُسْرَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"kayıp"},{"position":25,"surface":"ٱلْمُبِينُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"b-y-n","rootLatin":"b-y-n","lemma":"مُبِين","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"apaçık"}] ## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler - **Secde Sûresi** · *Hac Suresi 11. Ayet* - **Secde Sûresi** · *Hac Suresi 11. Ayet* - **Hac Sûresi** · *22/11* - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk · *22/11* - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk · *22/11* - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk · *22/11* - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk · *22/11* - **Hac Sûresi** · *22/11* - **Hac Sûresi** · *22/11* - **Hac Sûresi** · *22/11*