# Hac Sûresi, 17. Âyet (22:17)

> إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَٱلَّذِينَ هَادُوا۟ وَٱلصَّـٰبِـِٔينَ وَٱلنَّصَـٰرَىٰ وَٱلْمَجُوسَ وَٱلَّذِينَ أَشْرَكُوٓا۟ إِنَّ ٱللَّهَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ شَهِيدٌ

*İnne-lleżîne âmenû velleżîne hâdû ve-ssâbi-îne ve-nnasârâ velmecûse velleżîne eşrakû inna(A)llâhe yefsilu beynehum yevme-lkiyâme(ti)(c) inna(A)llâhe ‘alâ kulli şey-in şehîd(un)*

**Meal (Diyanet):** Şüphesiz, iman edenler, Yahudiler, Sabiiler, Hıristiyanlar, Mecusiler ve Allah'a ortak koşanlar var ya; Allah, kıyamet günü onların aralarında mutlaka hüküm verecektir. Çünkü Allah, her şeye şahittir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/22/17

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Hac Suresi'nin 17. ayeti, farklı inanç grupları arasındaki nihai hükmün Allah tarafından Kıyamet Günü verileceğini ve Allah'ın her şeye şahit olduğunu vurgulamaktadır. Ayet, 'iman', 'Yahudilik', 'Sabiilik', 'Hristiyanlık', 'Mecusilik' ve 'şirk' gibi temel inanç kategorilerini ele alarak, bu gruplar arasındaki ayrımın ilahi bir yargıyla sonuçlanacağını belirtir.","keyConcepts":[{"word":"ءَامَنُوا۟","root":"ء م ن","rootLatin":"e-m-n","meaning":"Allah'a ve O'nun gönderdiklerine kalben tasdik edip dil ile ikrar ederek güvenmek ve inanmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İman (أمن), kalbin tasdiki ve güven duymasıdır. Ayetteki 'âmenû' (ءَامَنُوا۟) kelimesi, Allah'a ve peygamberlerine inanıp tasdik eden müminleri ifade eder. Bu, sadece dil ile ikrar değil, aynı zamanda kalben tasdiki ve güveni içeren kapsamlı bir teslimiyet halidir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzuzu'ya göre 'iman' (أمن), Kur'an'da sadece bir inanç beyanı değil, aynı zamanda Allah'a karşı tam bir güven ve teslimiyet halidir. Ayette geçen 'âmenû' (ءَامَنُوا۟), bu güven ve teslimiyetin somutlaşmış halini temsil eden müminler grubunu ifade eder. Bu kavram, Allah ile insan arasındaki ilişkinin temelini oluşturur."}]},{"word":"هَادُوا۟","root":"ه و د","rootLatin":"h-v-d","meaning":"Yahudi dinine mensup olmak, Yahudi olmak.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'hâdû' (هَادُوا۟) kelimesini 'Yahudi oldular' veya 'Yahudiliğe döndüler' şeklinde açıklar. Bu, Hz. Musa'nın şeriatına tabi olan ve İsrailoğulları'ndan gelen bir inanç grubunu ifade eder. Ayette, diğer inanç gruplarıyla birlikte zikredilerek, onların da ilahi yargıya tabi olacağı belirtilir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'hâdû' (هَادُوا۟) kelimesinin 'tevbe ettiler' anlamından geldiğini ve daha sonra Yahudiler için bir isim haline geldiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, belirli bir dinî topluluğu, yani Yahudileri ifade eder ve onların da Kıyamet Günü'nde Allah'ın hükmüne tabi olacağını vurgular."}]},{"word":"ٱلصَّـٰبِـِٔينَ","root":"ص ب أ","rootLatin":"s-b-e","meaning":"Yıldızlara tapan veya belirli bir peygambere bağlı olmayan, farklı inançlara sahip bir topluluk.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, Sâbiîleri (ٱلصَّـٰبِـِٔينَ) 'din değiştirenler' veya 'yıldızlara tapanlar' olarak tanımlar. Onların belirli bir peygambere bağlı olmayan, farklı inançlara sahip bir topluluk olduğunu belirtir. Ayette, bu grubun da diğer inanç grupları gibi Allah'ın yargısına tabi olacağı ifade edilir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, Sâbiîlerin (ٱلصَّـٰبِـِٔينَ) 'dinlerinden çıkanlar' veya 'yıldızlara tapanlar' olarak bilindiğini kaydeder. Onların ne Yahudi ne de Hristiyan oldukları, ancak kendi özgün inanç sistemlerine sahip oldukları belirtilir. Ayetteki zikredilişleri, Allah'ın hükmünün tüm inanç gruplarını kapsayıcı olduğunu gösterir."}]},{"word":"أَشْرَكُوٓا۟","root":"ش ر ك","rootLatin":"ş-r-k","meaning":"Allah'a ortak koşmak, O'nunla birlikte başka ilahlar edinmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Şirk (شرك), Allah'a ortak koşmak, O'nunla birlikte başka ilahlar edinmektir. 'Eşrakû' (أَشْرَكُوٓا۟) kelimesi, bu eylemi gerçekleştirenleri, yani müşrikleri ifade eder. Ayette, bu grubun da diğer inanç grupları gibi Kıyamet Günü'nde Allah'ın hükmüne tabi olacağı belirtilir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzuzu, 'şirk' (شرك) kavramını Kur'an'ın en temel ve olumsuz kavramlarından biri olarak ele alır. Allah'ın birliğini (tevhid) reddeden her türlü eylem ve inanç 'şirk' kapsamına girer. Ayetteki 'eşrakû' (أَشْرَكُوٓا۟), Allah'ın mutlak birliğine karşı çıkan ve O'na ortak koşanları ifade eder ve onların da ilahi yargıya tabi olacağını vurgular."}]},{"word":"يَفْصِلُ","root":"ف ص ل","rootLatin":"f-s-l","meaning":"Ayırmak, hüküm vermek, karara bağlamak.","sources":[{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'yefsilu' (يَفْصِلُ) kelimesinin 'ayırmak, hüküm vermek' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki bağlamda, Allah'ın Kıyamet Günü'nde farklı inanç grupları arasında adil bir şekilde hüküm vereceğini, haklıyı haksızdan ayıracağını ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'fasl' (فصل) kelimesinin 'iki şey arasındaki ayrım' ve 'hüküm verme' anlamlarını taşıdığını açıklar. 'Yefsilu' (يَفْصِلُ) fiili, Allah'ın Kıyamet Günü'nde insanlar arasındaki ihtilafları çözeceğini, her bir gruba hak ettiği karşılığı vereceğini ve nihai kararı vereceğini gösterir."}]},{"word":"شَهِيدٌ","root":"ش ه د","rootLatin":"ş-h-d","meaning":"Her şeye şahit olan, her şeyi gören ve bilen.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Şehîd (شهيد), hazır olan, gören ve bilen demektir. Allah için kullanıldığında, O'nun her şeye mutlak bir şekilde şahit olduğunu, hiçbir şeyin O'ndan gizli kalmadığını ifade eder. Ayetteki 'şehîdün' (شَهِيدٌ), Allah'ın tüm inanç gruplarının amellerine ve niyetlerine şahit olduğunu, dolayısıyla adil hüküm vereceğini pekiştirir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'şehîd' (شهيد) isminin Allah'ın her şeyi kuşatan ilmini ve gözetimini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'Allah her şeye şahittir' ifadesi, O'nun Kıyamet Günü'nde vereceği hükmün tam bir bilgi ve adalet üzerine kurulu olacağının garantisidir. Hiçbir amel veya inanç O'nun bilgisinin dışında kalmaz."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kiyamet","hesap-mizan","iman","kufur-sirk","ehli-kitap"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"Doğrusu, muhakkak ki"},{"position":2,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mahallen mansûb","gloss":"o kimseler ki"},{"position":3,"surface":"ءَامَنُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ء-م-ن","rootLatin":"a-m-n","lemma":"آمَنَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî; ism-i mevsûlün sıla cümlesi olduğu için mahallen merfû","gloss":"iman ettiler"},{"position":4,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":4,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Önceki ism-i mevsûle atfedildiği için mahallen mansûb","gloss":"o kimseler ki"},{"position":5,"surface":"هَادُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ه-و-د","rootLatin":"h-w-d","lemma":"هَادَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî; ism-i mevsûlün sıla cümlesi olduğu için mahallen merfû","gloss":"Yahudi oldular"},{"position":6,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":6,"surface":"ٱلصَّـٰبِـِٔينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ص-ب-أ","rootLatin":"s-b-a","lemma":"صَابِئ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için mansûb","gloss":"Sabiiler"},{"position":7,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":7,"surface":"ٱلنَّصَـٰرَىٰ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ص-ر","rootLatin":"n-s-r","lemma":"نَصْرَانِيّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için takdiren mansûb","gloss":"Hıristiyanlar"},{"position":8,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":8,"surface":"ٱلْمَجُوسَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"م-ج-س","rootLatin":"m-j-s","lemma":"مَجُوس","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için mansûb","gloss":"Mecusiler"},{"position":9,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":9,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için mahallen mansûb","gloss":"o kimseler ki"},{"position":10,"surface":"أَشْرَكُوٓا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ش-ر-ك","rootLatin":"ş-r-k","lemma":"أَشْرَكَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî; ism-i mevsûlün sıla cümlesi olduğu için mahallen merfû","gloss":"ortak koştular"},{"position":11,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"muhakkak ki"},{"position":12,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah"},{"position":13,"surface":"يَفْصِلُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ف-ص-ل","rootLatin":"f-s-l","lemma":"فَصَلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû; İnne'nin haberi olduğu için mahallen merfû","gloss":"hüküm verecektir"},{"position":14,"surface":"بَيْنَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekan","root":"ب-ي-ن","rootLatin":"b-y-n","lemma":"بَيْنَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"arasında"},{"position":14,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onların"},{"position":15,"surface":"يَوْمَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"ي-و-م","rootLatin":"y-w-m","lemma":"يَوْم","form":"-","features":{"irab":"Mansûb"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"günü"},{"position":16,"surface":"ٱلْقِيَـٰمَةِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قِيَامَة","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"kıyametin"},{"position":17,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"muhakkak ki"},{"position":18,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah"},{"position":19,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَىٰ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine, hakkında"},{"position":20,"surface":"كُلِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ل-ل","rootLatin":"k-l-l","lemma":"كُلّ","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"her"},{"position":21,"surface":"شَىْءٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ي-ء","rootLatin":"ş-y-ء","lemma":"شَيْء","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"şey"},{"position":22,"surface":"شَهِيدٌ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ش-ه-د","rootLatin":"ş-h-d","lemma":"شَهِيد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"şahittir"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Hac Sûresi** · *22/17*
- **Hac Sûresi** · *22/17*
- **Kelime-i İlyâsiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *22/17*
- **Kelime-i İlyâsiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *22/17*