# Hac Sûresi, 3. Âyet (22:3)

> وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يُجَـٰدِلُ فِى ٱللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَيَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطَـٰنٍ مَّرِيدٍ

*Vemine-nnâsi men yucâdilu fi(A)llâhi biġayri ‘ilmin veyettebi'u kulle şeytânin merîd(in)*

**Meal (Diyanet):** İnsanlardan kimi vardır ki, hiçbir bilgisi olmadığı halde, Allah hakkında tartışmaya girer ve her azgın şeytanın ardına düşer.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/22/3

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Allah hakkında bilgisizce tartışan ve azgın şeytanlara uyan insanların durumunu ele almaktadır. Ayet, 'mücadele', 'ilim' ve 'şeytan' gibi temel kavramlar üzerinden, hakikatten uzaklaşmanın ve sapkınlığın kökenlerine işaret etmektedir.","keyConcepts":[{"word":"يُجَـٰدِلُ","root":"ج د ل","rootLatin":"c-d-l","meaning":"Allah'ın varlığı, birliği veya sıfatları hakkında delilsiz, bilgisizce tartışmak, çekişmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"C-d-l kökünden türeyen 'mücâdele', bir şeyi yere sermek, bükmek anlamından gelir. Tartışmada da kişi, karşısındakini kendi görüşüne çekmeye çalışır. Ayetteki 'yücâdilü' ifadesi, hakikati ortaya çıkarmak için değil, inatlaşma ve bilgisizliğe dayalı bir tartışmayı ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"C-d-l fiili, bir konuda çekişmek, münakaşa etmek anlamına gelir. Ayetteki kullanımı, Allah hakkında 'bilgisizce' yapılan bir tartışmayı vurgulayarak, bu tür bir çekişmenin anlamsızlığını ve yanlışlığını ortaya koyar."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'cidal' kavramının Kur'an'da genellikle olumsuz bir çağrışım taşıdığını belirtir. Özellikle 'bilgisizce' yapılan cidal, hakikate ulaşmaktan ziyade, inatlaşma ve boş sözlerle zaman geçirme anlamını taşır. Bu ayette de Allah hakkında delilsiz tartışma bu olumsuz anlamdadır."}]},{"word":"عِلْمٍ","root":"ع ل م","rootLatin":"a-l-m","meaning":"Allah hakkında doğru bilgiye, delile ve kanıta sahip olmamak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"A-l-m kökü, bir şeyin hakikatini idrak etmek, onu olduğu gibi bilmek anlamına gelir. Ayetteki 'biğayri ilmin' ifadesi, tartışmanın temelden yoksun, delilsiz ve bilgisizce yapıldığını vurgular. Bu, sadece bilgi eksikliği değil, aynı zamanda hakikati araştırmama ve körü körüne inatlaşma halidir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"İlim, bir şeyi olduğu gibi bilmek ve cehaletin zıddıdır. Ayetteki 'bilgisizce' ifadesi, Allah'ın varlığı, birliği ve sıfatları hakkında sağlam bir delile dayanmayan, zan ve tahminlere dayalı bir tartışmayı ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'ilim' kavramının Kur'an'da genellikle vahiy kaynaklı bilgi ve doğru anlayışla ilişkilendirildiğini belirtir. Bu ayette 'bilgisizce' tartışma, vahyin rehberliğinden uzak, kişisel heveslere dayalı bir tutumu ifade eder."}]},{"word":"شَيْطَـٰنٍ","root":"ش ط ن","rootLatin":"ş-t-n","meaning":"İnsanları doğru yoldan saptıran, azdıran, isyankar ve kötü varlık veya güç.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Ş-t-n kökü, haktan uzaklaşmak, isyan etmek anlamına gelir. Şeytan, bu kökten türeyerek, insanı doğru yoldan saptıran, onu azdıran ve isyana teşvik eden varlığı ifade eder. Ayetteki 'her azılı şeytan' ifadesi, bu saptırıcı gücün çeşitliliğini ve yaygınlığını gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Şeytan, haktan uzaklaşan, isyan eden her türlü varlık için kullanılır. Bu, cinlerden olabileceği gibi, insanlardan da olabilir. Ayetteki bağlamda, Allah hakkında bilgisizce tartışanları saptıran, onları yanlış yola sevk eden her türlü kötü etkiyi ve varlığı kapsar."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'şeytan' kavramının Kur'an'da sadece İblis'i değil, aynı zamanda insanları kötülüğe sevk eden her türlü kötü gücü ve eğilimi ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki 'her azılı şeytan', insanları Allah hakkında bilgisizce tartışmaya iten iç ve dış tüm kötü etkileri kapsar."}]},{"word":"مَّرِيدٍ","root":"م ر د","rootLatin":"m-r-d","meaning":"İsyanda ve azgınlıkta ileri gitmiş, haddi aşmış, başkaldıran.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"M-r-d kökü, isyan etmek, başkaldırmak, haddi aşmak anlamına gelir. 'Merîd', isyanında ve azgınlığında ileri gitmiş, artık yola gelmez hale gelmiş olanı ifade eder. Ayette 'şeytan' kelimesiyle birlikte kullanılması, bu şeytanların sadece saptırıcı değil, aynı zamanda azgın ve inatçı olduklarını vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"M-r-d, bir şeyden sıyrılıp çıkmak, çıplak kalmak anlamından gelir. Mecazi olarak, isyanda ve azgınlıkta haddi aşarak her türlü iyilikten sıyrılmış olanı ifade eder. Ayetteki 'merîd' sıfatı, şeytanın kötülükteki aşırılığını ve insanları saptırmadaki kararlılığını belirtir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Merîd, isyanda ve azgınlıkta son noktaya ulaşmış, artık ıslahı mümkün olmayan kimse veya varlık için kullanılır. Bu ayette, Allah hakkında bilgisizce tartışanların peşinden gittiği şeytanların ne denli tehlikeli ve sapkın olduğunu gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["seytan-vesvese","ilim-hikmet","musrikler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَمِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":2,"surface":"ٱلنَّاسِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"n-w-s","rootLatin":"n-w-s","lemma":"نَاس","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"insanlar"},{"position":3,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i mevsûl olduğu için mebnî, mübteda konumunda","gloss":"kimse, o kimse ki"},{"position":4,"surface":"يُجَـٰدِلُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"j-d-l","rootLatin":"j-d-l","lemma":"جَادَلَ","form":"Mufâale","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"tartışır, mücadele eder"},{"position":5,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-de, -da"},{"position":6,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"a-l-h","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Allah"},{"position":7,"surface":"بِغَيْرِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":7,"surface":"غَيْرِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ġ-y-r","rootLatin":"gh-y-r","lemma":"غَيْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"dışı, başka"},{"position":8,"surface":"عِلْمٍۢ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ʿ-l-m","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عِلْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"bilgi, ilim"},{"position":9,"surface":"وَيَتَّبِعُ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":9,"surface":"يَتَّبِعُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"t-b-ʿ","rootLatin":"t-b-'","lemma":"اِتَّبَعَ","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"uyar, tabi olur"},{"position":10,"surface":"كُلَّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"k-l-l","rootLatin":"k-l-l","lemma":"كُلّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"her"},{"position":11,"surface":"شَيْطَـٰنٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ş-y-ṭ","rootLatin":"sh-y-t","lemma":"شَيْطَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"şeytan"},{"position":12,"surface":"مَّرِيدٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"m-r-d","rootLatin":"m-r-d","lemma":"مَارِد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"azgın, asi"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Hac Sûresi** · *22/3*
- **Hac Sûresi** · *22/3*