# Hac Sûresi, 30. Âyet (22:30)

> ذَٰلِكَ وَمَن يُعَظِّمْ حُرُمَـٰتِ ٱللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَّهُۥ عِندَ رَبِّهِۦ ۗ وَأُحِلَّتْ لَكُمُ ٱلْأَنْعَـٰمُ إِلَّا مَا يُتْلَىٰ عَلَيْكُمْ ۖ فَٱجْتَنِبُوا۟ ٱلرِّجْسَ مِنَ ٱلْأَوْثَـٰنِ وَٱجْتَنِبُوا۟ قَوْلَ ٱلزُّورِ

*Żâlike vemen yu'azzim hurumâti(A)llâhi fehuve ḣayrun lehu ‘inde rabbih(i)(k) veuhillet lekumu-l-en'âmu illâ mâ yutlâ ‘aleykum(s) fectenibû-rricse mine-l-evśâni vectenibû kavle-zzûr(i)*

**Meal (Diyanet):** Bu böyle. Kim Allah'ın hükümlerine saygı gösterirse, bu, Rabbi katında kendisi için bir hayırdır. Haramlığı size okunanların (bildirilenlerin) dışında bütün hayvanlar size helal kılındı. Artık putlara tapma pisliğinden kaçının, yalan sözden kaçının.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/22/30

---

## Tefsir

{"topics":["helal-haram","takva","kufur-sirk","soz-yalan"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Hac Suresi 30. ayet, Allah'ın yasaklarına saygı göstermenin, helal ve haram kılınan şeylerin ve özellikle putlardan ve yalan sözden sakınmanın önemini vurgulamaktadır. Ayet, dini yükümlülükler ve ahlaki prensipler etrafında şekillenen temel kavramları içermektedir.","keyConcepts":[{"word":"يُعَظِّمْ","root":"عظم","rootLatin":"a-z-m","meaning":"Allah'ın yasaklarına saygı göstermek, onları yüceltmek ve onlara hürmet etmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'azm' kökünü 'büyüklük, yücelik' olarak açıklar. 'Ta'zîm' ise bir şeyi büyük görmek, ona saygı göstermek ve onu yüceltmektir. Ayetteki 'yü'azzım' ifadesi, Allah'ın 'hurumât'ına, yani kutsal saydığı ve dokunulmaz kıldığı şeylere karşı gösterilmesi gereken derin saygıyı ve hürmeti ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'ta'zîm'i, bir şeyin şanını yüceltmek, ona değer vermek ve onu ululamak olarak tanımlar. Ayetteki bağlamda, Allah'ın belirlediği sınırları ve yasakları küçümsememek, aksine onlara büyük bir saygıyla yaklaşmak ve onları ihlal etmekten sakınmak anlamındadır."}]},{"word":"حُرُمَـٰتِ","root":"حرم","rootLatin":"h-r-m","meaning":"Allah'ın kutsal kıldığı, dokunulmaz ve saygı gösterilmesi gereken yasaklar ve değerler.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'hurumât' kelimesini 'haram kılınan şeyler' veya 'saygı gösterilmesi gereken kutsal değerler' olarak açıklar. Ayetteki 'hurumâtillah' ifadesi, Allah'ın belirlediği, ihlal edilmesi yasak olan ve kendisine saygı gösterilmesi gereken dini emirleri ve yasakları kapsar."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'hurumât'ı, Allah'ın haram kıldığı ve dokunulmaz kıldığı şeyler olarak yorumlar. Bu bağlamda, Allah'ın koyduğu sınırlar, yasaklar ve kutsal mekanlar gibi, ihlal edilmemesi gereken her türlü değeri ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'haram' kavramının Kur'an'daki merkeziyetine dikkat çeker. 'Hurumât', Allah tarafından kutsal kılınan, dokunulmazlık atfedilen ve bu nedenle ihlal edilmesi kesinlikle yasak olan şeyleri ifade eder. Bu, hem ritüel hem de ahlaki boyutları olan bir yasaklama ve kutsallık kavramıdır."}]},{"word":"ٱلْأَنْعَـٰمُ","root":"نعم","rootLatin":"n-a-m","meaning":"Deve, sığır, koyun ve keçi gibi evcil hayvanlar; genellikle kurbanlık hayvanlar.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'en'âm' kelimesini 'deve, sığır, koyun ve keçi' olarak tanımlar. Ayetteki kullanımı, kurban ibadetiyle ilişkili olarak, helal kılınan ve yenilmesi caiz olan bu hayvan türlerini ifade eder. 'İlla mâ yutlâ aleykum' istisnası, haram kılınan hayvanların bu genel helallik kapsamından çıkarıldığını belirtir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'en'âm'ın genellikle dört ayaklı evcil hayvanlar için kullanıldığını ve Kur'an'da bu kelimenin kurbanlık hayvanlar bağlamında sıkça geçtiğini belirtir. Ayette, genel olarak bu hayvanların helal kılındığı, ancak özel hükümlerle haram kılınanların bu kapsamın dışında tutulduğu vurgulanır."}]},{"word":"ٱلرِّجْسَ","root":"رجس","rootLatin":"r-j-s","meaning":"Maddi veya manevi pislik, kirlilik, iğrençlik; özellikle putperestlik gibi şirk unsurları.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'rics' kelimesini 'pislik, kirlilik' olarak açıklar ve hem maddi hem de manevi pislikleri kapsadığını belirtir. Ayetteki 'ricse mine'l-evsân' ifadesi, putların manevi bir pislik, bir şirk unsuru olduğunu ve onlardan uzak durulması gerektiğini vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'rics'in Kur'an'da genellikle şirk, küfür ve günah gibi manevi pislikleri ifade ettiğini belirtir. Ayette putlarla ilişkilendirilmesi, putperestliğin en büyük manevi kirlilik ve iğrençlik olduğunu gösterir ve ondan kesinlikle sakınılması gerektiğini emreder."}]},{"word":"ٱلْأَوْثَـٰنِ","root":"وثن","rootLatin":"v-s-n","meaning":"Tapınılan putlar, heykeller veya herhangi bir nesne.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'evsân' kelimesini 'putlar' olarak açıklar ve bunların genellikle taş veya ağaçtan yapılmış, tapınılan heykeller olduğunu belirtir. Ayetteki 'ricse mine'l-evsân' ifadesi, putların kendisinin bir pislik olduğunu değil, onlara tapınmanın ve onlarla ilişkili inancın pislik olduğunu vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'evsân'ı, Allah'tan başka tapınılan her şey olarak yorumlar. Bu, sadece heykelleri değil, aynı zamanda putperestliğin tüm sembollerini ve uygulamalarını kapsar. Ayet, bu tür şirk unsurlarından kesinlikle uzak durulmasını emreder."}]},{"word":"ٱلزُّورِ","root":"زور","rootLatin":"z-v-r","meaning":"Yalan, iftira, sahte şahitlik, gerçeğe aykırı söz.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'zûr' kelimesini 'gerçekten sapan, eğri olan söz' olarak tanımlar. Bu, yalan, iftira ve sahte şahitliği kapsar. Ayetteki 'kavle'z-zûr' ifadesi, her türlü yalan sözden, gerçeği çarpıtan beyanlardan ve özellikle putperestlikle ilgili asılsız iddialardan kaçınmayı emreder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'zûr' kavramının Kur'an'da genellikle 'yalan, iftira, batıl söz' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Özellikle şirk ve putperestlikle ilişkilendirildiğinde, bu kavram, Allah'a ortak koşma gibi büyük yalanları ve asılsız iddiaları ifade eder. Ayet, bu tür sözlü günahlardan uzak durmanın önemini vurgular."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Żâlike"},{"position":2,"translit":"vemen"},{"position":3,"translit":"yu'azzim"},{"position":4,"translit":"hurumâti"},{"position":5,"translit":"(A)llâhi"},{"position":6,"translit":"fehuve"},{"position":7,"translit":"ḣayrun"},{"position":8,"translit":"lehu"},{"position":9,"translit":"‘inde"},{"position":10,"translit":"rabbih(i)(k)"},{"position":11,"translit":"veuhillet"},{"position":12,"translit":"lekumu"},{"position":13,"translit":"l-en'âmu"},{"position":14,"translit":"illâ"},{"position":15,"translit":"mâ"},{"position":16,"translit":"yutlâ"},{"position":17,"translit":"‘aleykum(s)"},{"position":18,"translit":"fectenibû"},{"position":19,"translit":"rricse"},{"position":20,"translit":"mine"},{"position":21,"translit":"l-evśâni"},{"position":22,"translit":"vectenibû"},{"position":23,"translit":"kavle"},{"position":24,"translit":"zzûr(i)"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ذَٰلِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"ذ-ل-ك","rootLatin":"dh-l-k","lemma":"ذَٰلِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i işaret olduğu için mebnî","gloss":"işte böyle","binaDurumu":"Mebnî (ism-i işaret)","gorev":"Haber"},{"position":2,"surface":"وَمَن","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":2,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Şart","root":"م-ن","rootLatin":"m-n","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i şart olduğu için mebnî","gloss":"kim","binaDurumu":"Mebnî (ism-i şart)","gorev":"Mübteda"},{"position":3,"surface":"يُعَظِّمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ظ-م","rootLatin":"'-z-m","lemma":"عَظَّمَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şart fiili olduğu için meczûm","gloss":"saygı gösterirse","irabMarker":"sükûn ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":4,"surface":"حُرُمَـٰتِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ر-م","rootLatin":"h-r-m","lemma":"حُرْمَة","form":"-","features":{"number":"Cemi","gender":"Müennes","state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"yasaklarına","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih","izafet":"Muzâf"},{"position":5,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah'ın","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":6,"surface":"فَهُوَ","pos":"harf","posDetail":"Cevap Fâ'sı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"o halde","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":6,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî","gloss":"o","binaDurumu":"Mebnî (munfasıl zamir)","gorev":"Mübteda"},{"position":7,"surface":"خَيْرٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"خ-ي-ر","rootLatin":"kh-y-r","lemma":"خَيْر","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"daha hayırlıdır","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Haber"},{"position":8,"surface":"لَّهُۥ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"için"},{"position":8,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onun","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":9,"surface":"عِندَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"ع-ن-د","rootLatin":"'-n-d","lemma":"عِنْدَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"katında","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mekân zarfı","izafet":"Muzâf"},{"position":10,"surface":"رَبِّهِۦ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Rabbinin","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh","izafet":"Muzâf"},{"position":10,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":11,"surface":"وَأُحِلَّتْ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":11,"surface":"أُحِلَّتْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ح-ل-ل","rootLatin":"h-l-l","lemma":"أَحَلَّ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"helal kılındı","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":12,"surface":"لَكُمُ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"sizin için"},{"position":12,"surface":"كُمُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"size","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":13,"surface":"ٱلْأَنْعَـٰمُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ع-م","rootLatin":"n-'-m","lemma":"أَنْعَام","form":"-","features":{"number":"Cemi","gender":"Müennes","state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nâib-i fâil olduğu için merfû","gloss":"hayvanlar","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâib-i fâil"},{"position":14,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"İstisna Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"dışında","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"İstisnâ edatı"},{"position":15,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i mevsûl olduğu için mebnî","gloss":"şey","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Müstesnâ"},{"position":16,"surface":"يُتْلَىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ت-ل-و","rootLatin":"t-l-w","lemma":"تَلَا","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"okunur","irabMarker":"takdîrî damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Meçhul muzâri fiil"},{"position":17,"surface":"عَلَيْكُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"üzerinize"},{"position":17,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"size","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":18,"surface":"فَٱجْتَنِبُوا۟","pos":"harf","posDetail":"Cevap Fâ'sı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"o halde","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":18,"surface":"ٱجْتَنِبُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ج-ن-ب","rootLatin":"j-n-b","lemma":"اِجْتَنَبَ","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiili olduğu için mebnî","gloss":"sakının","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Emir fiil"},{"position":19,"surface":"ٱلرِّجْسَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ج-س","rootLatin":"r-j-s","lemma":"رِجْس","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"pislikten","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":20,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"den","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":21,"surface":"ٱلْأَوْثَـٰنِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"و-ث-ن","rootLatin":"w-th-n","lemma":"وَثَن","form":"-","features":{"number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"putlardan","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":22,"surface":"وَٱجْتَنِبُوا۟","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":22,"surface":"ٱجْتَنِبُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ج-ن-ب","rootLatin":"j-n-b","lemma":"اِجْتَنَبَ","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiili olduğu için mebnî","gloss":"kaçının","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Emir fiil"},{"position":23,"surface":"قَوْلَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَوْل","form":"Mücerred","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"sözden","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih","izafet":"Muzâf"},{"position":24,"surface":"ٱلزُّورِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ز-و-ر","rootLatin":"z-w-r","lemma":"زُور","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"yalan","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Hac Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *22/30*
- **Hac Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *22/30*