# Hac Sûresi, 45. Âyet (22:45)

> فَكَأَيِّن مِّن قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَـٰهَا وَهِىَ ظَالِمَةٌ فَهِىَ خَاوِيَةٌ عَلَىٰ عُرُوشِهَا وَبِئْرٍ مُّعَطَّلَةٍ وَقَصْرٍ مَّشِيدٍ

*Fekeeyyin min karyetin ehleknâhâ vehiye zâlimetun fehiye ḣâviyetun ‘alâ ‘urûşihâ vebi/rin mu'attaletin vekasrin meşîd(in)*

**Meal (Diyanet):** Halkı zulmetmekteyken helak ettiğimiz, böylece duvarları, çökmüş çatılarının üzerine yıkılmış nice memleketler, nice kullanılmaz kuyular, nice muhteşem saraylar vardır!

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/22/45

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, geçmiş ümmetlerin zulümleri sebebiyle helak edilişini ve geride kalan harabeleri tasvir etmektedir. Ayet, ilahi adaletin tecellisini ve zulmün kaçınılmaz sonunu vurgulayan güçlü bir dil kullanır.","keyConcepts":[{"word":"قَرْيَةٍ","root":"ق ر ي","rootLatin":"k-r-y","meaning":"Ayette, helak edilen yerleşim birimlerini, yani kasabaları veya şehirleri ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Karye (قرية), insanların toplandığı yerleşim birimi anlamına gelir. Ayetteki kullanımı, zulmü sebebiyle helak edilmiş, toplumsal bir yapıyı ve onun sakinlerini işaret eder. (s. 403)"},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Karye (قرية) kelimesi, bazen yerleşim yerinin kendisi, bazen de o yerleşim yerinin halkı için kullanılır. Bu ayette 'ehlekna'ha' (onu helak ettik) ifadesiyle birlikte kullanılması, hem yerleşim yerinin hem de halkının helak edildiğini ima eder. (c. 2, s. 74)"}]},{"word":"أَهْلَكْنَـٰهَا","root":"ه ل ك","rootLatin":"h-l-k","meaning":"Allah'ın, zulmeden toplulukları cezalandırarak onları yok etmesini, helak etmesini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Helak (هلاك), bir şeyin faydasız hale gelmesi, yok olması veya bozulmasıdır. Ayetteki 'ehlekna'ha' (onu helak ettik) ifadesi, ilahi bir ceza olarak, o kasabanın ve halkının varlığının sona erdirilmesini, ortadan kaldırılmasını anlatır. (s. 835)"},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Helak (هلاك), bir şeyin sonunun gelmesi, yok olmasıdır. Kur'an'da genellikle ilahi azap ve cezalandırma sonucu meydana gelen yok oluşlar için kullanılır. Bu ayetteki kullanımı, zulüm sebebiyle gelen ilahi gazabın bir neticesidir. (c. 5, s. 320)"}]},{"word":"ظَالِمَةٌ","root":"ظ ل م","rootLatin":"z-l-m","meaning":"Kasabanın veya halkının haksızlık, zulüm ve haddi aşma içinde olduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Zulüm (ظلم), Kur'an'da genellikle Allah'ın sınırlarını aşmak, başkalarına haksızlık etmek ve adaletsiz davranmak anlamında kullanılır. Bu ayette 've hiye zâlimeh' (o zulmeder halde iken) ifadesi, helakın temel sebebinin o toplumun işlediği haksızlıklar olduğunu açıkça belirtir. (s. 182)"},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Zulüm (ظلم), bir şeyi ait olmadığı yere koymak, haddi aşmak demektir. Ayetteki 'zâlimeh' (ظالمة) kelimesi, kasabanın veya halkının Allah'ın emirlerine karşı gelerek, kendi nefislerine ve başkalarına karşı haksızlık ettiğini gösterir. (s. 537)"}]},{"word":"خَاوِيَةٌ","root":"خ و ي","rootLatin":"h-v-y","meaning":"Helak olan kasabaların çatıları çökmüş, boş ve harabe halini ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Haviyetün (خاوية), boş ve harabe olmuş yer anlamına gelir. Ayette 'hâviyetün alâ urûşihâ' (çatıları üzerine çökmüş) ifadesi, yıkılmış, viraneye dönmüş binaları ve yerleşim yerlerini tasvir eder. (s. 297)"},{"author":"Ebû'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Havy (خوي), bir şeyin boşalması, çökmesi ve harabeye dönmesidir. Ayetteki 'hâviyetün' kelimesi, helakın fiziksel sonuçlarını, yani yerleşim yerlerinin ıssız ve yıkık bir halde kalmasını vurgular. (s. 415)"}]},{"word":"عُرُوشِهَا","root":"ع ر ش","rootLatin":"a-r-ş","meaning":"Helak olan kasabaların binalarının çatılarını veya temellerini ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Urûş (عروش), 'arş' kelimesinin çoğuludur ve genellikle çatı veya üst kısım anlamına gelir. 'Hâviyetün alâ urûşihâ' (çatıları üzerine çökmüş) ifadesi, binaların yıkılarak çatılarının yere serildiğini, yani tamamen harabeye döndüğünü anlatır. (c. 2, s. 74)"},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Arş (عرش), bir şeyin üst kısmı, tavanı veya çatısıdır. Ayetteki 'urûşihâ' (çatıları), helakın şiddetini ve binaların tamamen yıkıldığını, çatılarının temelleri üzerine çöktüğünü gösterir. (s. 562)"}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-gecmis-kavimler","hukuk-ceza","imtihan-bela"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve, artık"},{"position":1,"surface":"كَأَيِّن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Kinaye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَأَيِّن","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"nice"},{"position":2,"surface":"مِّن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":3,"surface":"قَرْيَةٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-ر-ي","rootLatin":"q-r-y","lemma":"قَرْيَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kasaba"},{"position":4,"surface":"أَهْلَكْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ه-ل-ك","rootLatin":"h-l-k","lemma":"أَهْلَكَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"helak ettik"},{"position":4,"surface":"هَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onu"},{"position":5,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Hâl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Hâl harfi olduğu için mebnî","gloss":"iken"},{"position":5,"surface":"هِىَ","pos":"harf","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"o"},{"position":6,"surface":"ظَالِمَةٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ظ-ل-م","rootLatin":"z-l-m","lemma":"ظَالِم","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"zalim, haksızlık eden"},{"position":7,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"artık"},{"position":7,"surface":"هِىَ","pos":"harf","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"o"},{"position":8,"surface":"خَاوِيَةٌ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"خ-و-ي","rootLatin":"ḫ-w-y","lemma":"خَاوِيَة","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"çökmüş, bomboş"},{"position":9,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"üzerinde"},{"position":10,"surface":"عُرُوشِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ر-ش","rootLatin":"ʿ-r-š","lemma":"عَرْش","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"çatıları"},{"position":10,"surface":"هَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":11,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":11,"surface":"بِئْرٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ء-ر","rootLatin":"b-'-r","lemma":"بِئْر","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"kuyu"},{"position":12,"surface":"مُّعَطَّلَةٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"ع-ط-ل","rootLatin":"ʿ-ṭ-l","lemma":"مُعَطَّل","form":"Tef'îl","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"metruk, boş bırakılmış"},{"position":13,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":13,"surface":"قَصْرٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-ص-ر","rootLatin":"q-ṣ-r","lemma":"قَصْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"saray"},{"position":14,"surface":"مَّشِيدٍ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"ش-ي-د","rootLatin":"š-y-d","lemma":"مَشِيد","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"yüksek, sağlam yapılmış"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Hac Sûresi** · *22/45*
- **Hac Sûresi** · *22/45*