# Hac Sûresi, 5. Âyet (22:5)

> يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِن كُنتُمْ فِى رَيْبٍ مِّنَ ٱلْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَـٰكُم مِّن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِن مُّضْغَةٍ مُّخَلَّقَةٍ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِّنُبَيِّنَ لَكُمْ ۚ وَنُقِرُّ فِى ٱلْأَرْحَامِ مَا نَشَآءُ إِلَىٰٓ أَجَلٍ مُّسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوٓا۟ أَشُدَّكُمْ ۖ وَمِنكُم مَّن يُتَوَفَّىٰ وَمِنكُم مَّن يُرَدُّ إِلَىٰٓ أَرْذَلِ ٱلْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنۢ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْـًٔا ۚ وَتَرَى ٱلْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَآ أَنزَلْنَا عَلَيْهَا ٱلْمَآءَ ٱهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنۢبَتَتْ مِن كُلِّ زَوْجٍۭ بَهِيجٍ

*Yâ eyyuhâ-nnâsu in kuntum fî raybin mine-lba'śi fe-innâ ḣalaknâkum min turâbin śümme min nutfetin śümme min ‘alekatin śümme min mudġatin muḣallekatin veġayri muḣallekatin linubeyyine lekum(c) venukirru fî-l-erhâmi mâ neşâu ilâ ecelin musemmen śümme nuḣricukum tiflen śümme litebluġû eşuddekum(s) veminkum men yuteveffâ veminkum men yuraddu ilâ erżeli-l'umuri likeylâ ya'leme min ba'di ‘ilmin şey-â(en)(c) veterâ-l-arda hâmideten fe-iżâ enzelnâ ‘aleyhâ-lmâe-htezzet verabet veenbetet min kulli zevcin behîc(in)*

**Meal (Diyanet):** Ey insanlar! Ölümden sonra diriliş konusunda herhangi bir şüphe içindeyseniz (düşünün ki) hiç şüphesiz biz sizi topraktan, sonra az bir sudan (meniden), sonra bir "alaka"dan, sonra da yaratılışı belli belirsiz bir "mudga"dan yarattık ki size (kudretimizi) apaçık anlatalım. Dilediğimizi belli bir süreye kadar rahimlerde durduruyoruz. Sonra sizi bir çocuk olarak çıkarıyor, sonra da (akıl, temyiz ve kuvvette) tam gücünüze ulaşmanız için (sizi kemale erdiriyoruz.) İçinizden ölenler olur. Yine içinizden bir kısmı da ömrün en düşkün çağına ulaştırılır ki, bilirken hiçbir şey bilmez hale gelsin. Yeryüzünü de ölü, kupkuru görürsün. Biz, onun üzerine yağmur indirdiğimiz zaman kıpırdar, kabarır ve her türden iç açıcı çift çift bitkiler bitirir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/22/5

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Hac Suresi 5. ayet, insanın yaratılış evrelerini ve ölümden sonra dirilişin imkanını delillendirmek için hem antropolojik hem de kozmolojik örnekler sunar. Ayet, insanın topraktan başlayıp rahimdeki gelişimini ve nihayetinde yaşlılık ve ölümü ele alırken, yeryüzünün canlanmasıyla diriliş arasında bir paralellik kurar.","keyConcepts":[{"word":"رَيْبٍ","root":"ر ي ب","rootLatin":"r-y-b","meaning":"Şüphe, tereddüt ve kuşku anlamlarına gelir; ayette diriliş konusundaki tereddüdü ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'reyb' kelimesini, bir şeyin hakikatinden emin olamama, zanna düşme ve kalpte oluşan endişe olarak tanımlar. Ayetteki 'fî reybin' ifadesi, dirilişin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği konusundaki kesinlikten yoksunluğu ve bu konudaki tereddüdü vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'reyb' kelimesini 'şek' (şüphe) ile eş anlamlı olarak kullanır. Ayetteki bağlamda, insanların öldükten sonra tekrar diriltilme hususunda yaşadıkları içsel belirsizliği ve tereddüdü ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'reyb'i Kur'an'daki temel kavramlardan biri olarak ele alır ve genellikle imanın zıddı olarak konumlandırır. Bu ayette, diriliş gibi temel bir inanç konusundaki şüpheyi, yani imanın henüz tam olarak yerleşmediği bir durumu işaret eder."}]},{"word":"خَلَقْنَاكُم","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-q","meaning":"Yaratmak, yoktan var etmek veya bir şeyi belirli bir ölçü ve düzen içinde meydana getirmek anlamına gelir; ayette insanın farklı evrelerde yaratılışını ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'halk' kelimesini, bir şeyi takdir etmek, ölçmek ve sonra onu icat etmek olarak açıklar. Ayetteki 'halaknâkum' ifadesi, Allah'ın insanı topraktan başlayarak nutfe, alaka ve mudğa gibi belirli evrelerden geçirerek, önceden takdir edilmiş bir plan dahilinde yaratmasını vurgular."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'halk' kelimesinin temel anlamının 'takdir' (ölçü ve düzen koyma) olduğunu belirtir. Ayetteki 'halaknâkum' ifadesi, insanın yaratılışının rastgele değil, ilahi bir takdir ve düzen içinde gerçekleştiğini gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'halk' kavramının Kur'an'da genellikle 'yoktan var etme' ve 'bir şeyi belirli bir biçimde şekillendirme' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Bu ayette, insanın karmaşık ve aşamalı yaratılış sürecini, Allah'ın kudretinin bir delili olarak sunar."}]},{"word":"نُطْفَةٍ","root":"ن ط ف","rootLatin":"n-t-f","meaning":"Az miktarda sıvı, özellikle meni damlası anlamına gelir; ayette insanın yaratılışının ikinci evresini ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'nutfe'yi 'az miktarda su' veya 'meni' olarak açıklar. Ayette, insanın yaratılışının topraktan sonraki aşaması olarak, biyolojik başlangıcını ve bu başlangıcın ne kadar küçük ve önemsiz göründüğünü belirtir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'nutfe' kelimesinin 'damla damla akan su' anlamına geldiğini ve Kur'an'da özellikle 'meni' için kullanıldığını ifade eder. Bu ayette, insanın başlangıçtaki zayıf ve basit halini, Allah'ın kudretiyle nasıl karmaşık bir varlığa dönüştüğünü göstermek için kullanılır."}]},{"word":"عَلَقَةٍ","root":"ع ل ق","rootLatin":"a-l-q","meaning":"Kan pıhtısı, asılıp tutunan şey anlamına gelir; ayette embriyonik gelişimin üçüncü evresini ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'alaka'yı 'donmuş kan' veya 'rahim duvarına yapışan kan pıhtısı' olarak tanımlar. Ayette, nutfeden sonraki evreyi, yani embriyonun rahim duvarına tutunarak beslenmeye başladığı aşamayı belirtir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'alaka' kelimesinin 'yapışan, tutunan' anlamından geldiğini ve Kur'an'da özellikle rahimde gelişen kan pıhtısı için kullanıldığını belirtir. Bu ayette, insanın yaratılışındaki mucizevi gelişimi ve Allah'ın kudretini gözler önüne serer."}]},{"word":"مُّضْغَةٍ","root":"م ض غ","rootLatin":"m-d-ğ","meaning":"Çiğnenmiş et parçası anlamına gelir; ayette embriyonik gelişimin dördüncü evresini ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'mudğa'yı 'çiğnenmiş et parçası'na benzeyen bir şekil olarak açıklar. Ayette, alaka evresinden sonraki aşamayı, yani embriyonun belirgin bir şekil almaya başladığı, ancak henüz tam organların oluşmadığı evreyi ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'mudğa' kelimesinin 'çiğnenmiş lokma' anlamına geldiğini ve Kur'an'da embriyonik gelişimin bir aşaması olarak kullanıldığını belirtir. Bu ayette, yaratılışın aşamalı ve mükemmel düzenini, Allah'ın her şeyi en ince ayrıntısına kadar bildiğini ve planladığını gösterir."}]},{"word":"الْبَعْثِ","root":"ب ع ث","rootLatin":"b-'-s","meaning":"Diriltmek, yeniden canlandırmak, göndermek anlamına gelir; ayette ölümden sonraki dirilişi ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ba's' kelimesinin temel anlamının 'bir şeyi yerinden kaldırmak ve göndermek' olduğunu, Kur'an'da ise özellikle 'ölümden sonra diriltmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'minel-ba's' ifadesi, insanların öldükten sonra tekrar hayata döndürüleceği gerçeği hakkındaki şüphelerini dile getirir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'ba's' kelimesini 'ihyâ' (diriltme) olarak açıklar. Bu ayette, Allah'ın insanı topraktan başlayarak yarattığı gibi, öldükten sonra da tekrar diriltmeye kadir olduğunu vurgulamak için kullanılır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ba's' kavramının Kur'an'ın temel eskatolojik kavramlarından biri olduğunu ve 'yeniden diriliş' anlamında kullanıldığını ifade eder. Ayette, bu kavram, insanların yaratılış evreleri ve yeryüzünün canlanması örnekleriyle desteklenerek, dirilişin aklen ve mantıken mümkün olduğu mesajını verir."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Kelime-i Lûtiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *22/5*
- **Hac Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *22/5*
- **Kelime-i Lûtiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *22/5*
- **Kelime-i Mûseviyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *22/5*
- **Kelime-i Lûtiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *22/5*
- **Hac Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *22/5*
- **Hac Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *22/5*
- **Hac Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *22/5*
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *22/5*
- **Kelime-i Mûseviyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *22/5*
- **Kelime-i Mûseviyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *22/5*
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *22/5*