# Hac Sûresi, 54. Âyet (22:54)

> وَلِيَعْلَمَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْعِلْمَ أَنَّهُ ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَيُؤْمِنُوا۟ بِهِۦ فَتُخْبِتَ لَهُۥ قُلُوبُهُمْ ۗ وَإِنَّ ٱللَّهَ لَهَادِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِلَىٰ صِرَٰطٍ مُّسْتَقِيمٍ

*Veliya'leme-lleżîne ûtû-l'ilme ennehu-lhakku min rabbike feyu/minû bihi fetuḣbite lehu kulûbuhum(k) ve-inna(A)llâhe lehâdi-lleżîne âmenû ilâ sirâtin mustekîm(in)*

**Meal (Diyanet):** Bir de kendilerine ilim verilmiş olanlar onun, Rabbinden gelen hak olduğunu bilsinler, böylece ona iman etsinler ve sonuçta da kalpleri ona saygı duysun diye Allah böyle yapar. Hiç şüphe yok ki Allah, iman edenleri doğru yola iletir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/22/54

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Hac Suresi 54. ayet, ilim sahiplerinin Kur'an'ın hakikatini idrak etmeleri, ona iman etmeleri ve kalplerinin itminan bulması süreçlerini dilbilimsel olarak ele almaktadır. Ayet, bilginin imana ve kalbi teslimiyete dönüşümünü vurgularken, Allah'ın müminleri doğru yola iletme vaadini de içermektedir.","keyConcepts":[{"word":"ٱلْعِلْمَ","root":"ع ل م","rootLatin":"a-l-m","meaning":"Bu bağlamda, Allah tarafından bahşedilen ve hakikati idrak etmeye yarayan bilgi ve anlayış anlamına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, ilmi, bir şeyin hakikatini idrak etmek olarak tanımlar ve Kur'an'da genellikle 'bilgi, idrak, marifet' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Bu ayette 'kendilerine ilim verilenler' ifadesi, Allah'ın kendilerine hakikati ayırt etme yeteneği bahşettiği kimseleri ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ilm' kavramının Kur'an'da sadece teorik bilgiyi değil, aynı zamanda pratik bilgeliği ve hakikati idrak etme yeteneğini de kapsadığını belirtir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın ayetlerinin hakikatini kavrayabilen, derinlemesine düşünebilen ve bu sayede imana ulaşabilen kişilerin sahip olduğu özel bir idrak gücünü ifade eder."}]},{"word":"ٱلْحَقُّ","root":"ح ق ق","rootLatin":"h-k-k","meaning":"Kur'an'ın Allah katından gelen, şüphe götürmez ve değişmez gerçeklik olduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'hak' kelimesinin Kur'an'da 'doğruluk, gerçeklik, sabitlik' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Bu ayette 'ennehu'l-hak' ifadesi, Kur'an'ın bizzat kendisinin, Allah tarafından indirilmiş mutlak ve değişmez bir gerçek olduğunu vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'hak' kavramını 'varlığı sabit olan, şüphe götürmeyen, doğru olan' şeklinde açıklar. Ayetteki kullanımı, Kur'an'ın ilahi menşei ve içeriğinin mutlak doğruluğu üzerine odaklanır; yani Kur'an'ın Rab'den gelen bir gerçeklik olduğu ifade edilir."}]},{"word":"فَيُؤْمِنُوا۟","root":"ء م ن","rootLatin":"e-m-n","meaning":"İlim sahiplerinin, Kur'an'ın hakikatini idrak ettikten sonra ona kalben tasdik etmeleri ve güvenmeleri anlamına gelir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'îmân'ı 'tasdik ve güven' olarak açıklar. Bu ayetteki 'feyu'minû bihi' ifadesi, ilim sahiplerinin Kur'an'ın hakikatini anladıktan sonra ona tereddütsüz bir şekilde inanmaları ve kalben teslim olmaları gerektiğini belirtir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'îmân'ın Kur'an'da sadece sözlü bir ikrar değil, aynı zamanda kalbi bir tasdik ve güveni ifade ettiğini vurgular. Ayetteki kullanımı, bilginin imana dönüşümünü, yani hakikatin idrak edilmesinin ardından gelen kalbi bir kabul ve teslimiyeti işaret eder."}]},{"word":"فَتُخْبِتَ","root":"خ ب ت","rootLatin":"h-b-t","meaning":"Kalplerin Allah'a karşı tam bir huşu, teslimiyet ve itminan içinde olması, boyun eğmesi demektir.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'ihbât' kelimesini 'alçakgönüllülük, huşu ve teslimiyet' olarak açıklar. Ayetteki 'fetuhbite lehu kulûbuhum' ifadesi, kalplerin Allah'a karşı tam bir tevazu ve boyun eğme hali içine girmesini, O'nun hükmüne ve iradesine tam bir teslimiyet göstermesini ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'ihbât'ın 'kalbin yumuşaması, sakinleşmesi ve Allah'a boyun eğmesi' anlamlarına geldiğini belirtir. Bu ayette, ilim ve imanın bir sonucu olarak kalplerin Allah'ın hakikatine karşı tam bir huzur ve teslimiyet bulduğunu, her türlü şüphe ve tereddütten arınarak itminana erdiğini gösterir."}]},{"word":"لَهَادِ","root":"ه د ي","rootLatin":"h-d-y","meaning":"Allah'ın inananları doğru yola, yani İslam'ın prensiplerine ve hakikatine yönlendirmesi ve ulaştırmasıdır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'hidâyet'i 'doğru yola kılavuzlamak, yol göstermek' olarak tanımlar. Ayetteki 'le-hâdî' ifadesi, Allah'ın müminlere doğru yolu gösteren, onları hakikate ulaştıran ve bu yolda sabit kılan olduğunu pekiştirir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'hidâyet'in 'bir şeyi istenilen hedefe ulaştırmak' anlamına geldiğini belirtir. Bu ayette, Allah'ın inananları 'sırat-ı müstakîm'e, yani hem dünyevi hem de uhrevi kurtuluşa götüren doğru ve sapmaz yola ulaştırma vaadini ifade eder."}]},{"word":"صِرَٰطٍ مُّسْتَقِيمٍ","root":"ص ر ط / ق و م","rootLatin":"s-r-t / k-v-m","meaning":"Allah'ın belirlediği, dosdoğru, sapmaktan uzak ve kurtuluşa götüren yoldur.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'sırat' kelimesini 'yol' olarak açıklar ve 'müstakîm'in ise 'eğriliği olmayan, dosdoğru' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'sıratın müstakîm', Allah'ın müminleri yönlendirdiği, hiçbir sapma ve eğriliği olmayan, hakikate ulaştıran ilahi yolu ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'sırat-ı müstakîm'in Kur'an'da sadece fiziksel bir yol değil, aynı zamanda ahlaki ve manevi bir yaşam biçimi, doğru inanç ve amellerin bütünü olduğunu vurgular. Bu ayette, Allah'ın inananları, hem dünya hayatında hem de ahirette başarıya ulaştıracak olan bu dosdoğru ilahi prensipler bütününe ilettiği anlamını taşır."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["ilim-hikmet","vahiy-kuran","iman","hidayet-dalalet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَلِيَعْلَمَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"لِيَعْلَمَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ل-م","rootLatin":"ʿ-l-m","lemma":"عَلِمَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Gizli 'en' ile mansûb olan 'li' harf-i cerinden sonra geldiği için mansûb","gloss":"bilsinler diye"},{"position":2,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fiilin fâili olduğu için merfû","gloss":"o kimseler ki"},{"position":3,"surface":"أُوتُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ء-ت-ي","rootLatin":"ʾ-t-y","lemma":"أَتَى","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"verildiler"},{"position":4,"surface":"ٱلْعِلْمَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ل-م","rootLatin":"ʿ-l-m","lemma":"عِلْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Nâib-i fâil olan 'vav'ın mef'ûlün bihi olduğu için mansûb","gloss":"ilim"},{"position":5,"surface":"أَنَّهُ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tevkîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"şüphesiz ki o"},{"position":5,"surface":"هُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"أَنَّ'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"o"},{"position":6,"surface":"ٱلْحَقُّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ق-ق","rootLatin":"ḥ-q-q","lemma":"حَقّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"أَنَّ'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"gerçektir"},{"position":7,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den, -dan"},{"position":8,"surface":"رَّبِّكَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Rabbin"},{"position":8,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"senin"},{"position":9,"surface":"فَيُؤْمِنُوا۟","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"böylece"},{"position":9,"surface":"يُؤْمِنُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ء-م-ن","rootLatin":"ʾ-m-n","lemma":"آمَنَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Önceki fiile atfedildiği ve gizli 'en' ile mansûb olduğu için mansûb","gloss":"iman etsinler"},{"position":10,"surface":"بِهِۦ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile, -e"},{"position":10,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ona"},{"position":11,"surface":"فَتُخْبِتَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"böylece"},{"position":11,"surface":"تُخْبِتَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"خ-ب-ت","rootLatin":"ḫ-b-t","lemma":"أَخْبَتَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Önceki fiile atfedildiği ve gizli 'en' ile mansûb olduğu için mansûb","gloss":"boyun eğsin"},{"position":12,"surface":"لَهُۥ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"için, -e"},{"position":12,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ona"},{"position":13,"surface":"قُلُوبُهُمْ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-ل-ب","rootLatin":"q-l-b","lemma":"قَلْب","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Fiilin fâili olduğu için merfû","gloss":"kalpleri"},{"position":13,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":14,"surface":"وَإِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":14,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tevkîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"şüphesiz ki"},{"position":15,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"ʾ-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"إِنَّ'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah"},{"position":16,"surface":"لَهَادِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tevkîd (Lam-ı İbtida)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"elbette"},{"position":16,"surface":"هَادِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ه-د-ي","rootLatin":"h-d-y","lemma":"هَادٍ","form":"Mücerred","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"إِنَّ'nin haberi olduğu için merfû (takdiren merfû, çünkü sonundaki 'yâ' düşmüştür)","gloss":"hidayet edicidir"},{"position":17,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İsm-i fâilin mef'ûlün bihi olduğu için mansûb","gloss":"o kimseler ki"},{"position":18,"surface":"ءَامَنُوٓا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ء-م-ن","rootLatin":"ʾ-m-n","lemma":"آمَنَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"iman ettiler"},{"position":19,"surface":"إِلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-e, -a"},{"position":20,"surface":"صِرَٰطٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ص-ر-ط","rootLatin":"ṣ-r-ṭ","lemma":"صِرَاط","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yola"},{"position":21,"surface":"مُّسْتَقِيمٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"مُسْتَقِيم","form":"İstif'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"dosdoğru"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Hac Sûresi** · *22/54*
- **Hac Sûresi** · *22/54*