# Hac Sûresi, 65. Âyet (22:65)

> أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ سَخَّرَ لَكُم مَّا فِى ٱلْأَرْضِ وَٱلْفُلْكَ تَجْرِى فِى ٱلْبَحْرِ بِأَمْرِهِۦ وَيُمْسِكُ ٱلسَّمَآءَ أَن تَقَعَ عَلَى ٱلْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِۦٓ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ بِٱلنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَّحِيمٌ

*Elem tera enna(A)llâhe seḣḣara lekum mâ fî-l-ardi velfulke tecrî fî-lbahri bi-emrihi veyumsiku-ssemâe en teka'a ‘alâ-l-ardi illâ bi-iżnih(i)(k) inna(A)llâhe bi-nnâsi leraûfun rahîm(un)*

**Meal (Diyanet):** Görmüyor musun ki, Allah bütün yerdekileri ve emri uyarınca denizde akıp gitmekte olan gemileri sizin hizmetinize vermiştir. İzni olmaksızın yerin üzerine düşmesin diye göğü O tutuyor. Şüphesiz ki Allah, insanlara karşı çok esirgeyici, çok merhametlidir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/22/65

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Allah'ın evrendeki kudretini ve insanlara yönelik lütfunu vurgulamaktadır. Özellikle 'teshir' (boyun eğdirme), 'imsek' (tutma) ve 'ra'fet' (şefkat) kavramları üzerinden Allah'ın yaratma ve yönetme gücü ile kullarına olan merhameti arasındaki ilişkiyi dilbilimsel bir derinlikle ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"سَخَّرَ","root":"س خ ر","rootLatin":"s-h-r","meaning":"Allah'ın, yerdeki varlıkları ve denizdeki gemileri insanların faydasına sunması, boyun eğdirmesi ve hizmetine vermesi anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'teshîr' kelimesini bir şeyi zorla ve isteksizce bir işe koşmak olarak tanımlar. Ancak Kur'an'da Allah'a nispet edildiğinde, bir şeyi insanın faydasına olacak şekilde, onun iradesi dışında bir düzene tabi kılmak anlamına gelir. Ayetteki 'sakhara leküm' ifadesi, Allah'ın yerdeki tüm varlıkları ve denizdeki gemileri, insanların menfaati için belirli yasalara tabi kılarak onların hizmetine amade kıldığını belirtir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'sakhara' fiilini 'amel' (iş görmek) ve 'kaddere' (takdir etmek, düzenlemek) anlamlarında kullanır. Ayetteki bağlamda, Allah'ın yerdeki ve denizdeki unsurları, insanların yaşamını kolaylaştıracak ve onlara hizmet edecek şekilde bir düzen içinde yarattığını ve bu düzeni sürdürdüğünü ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'teshîr' kavramını Kur'an'ın temel kozmolojik ilkelerinden biri olarak ele alır. Ona göre bu, Allah'ın evreni belirli bir amaca yönelik olarak düzenlemesi ve her şeyi insanın hizmetine sunmasıdır. Ayetteki 'sakhara leküm' ifadesi, Allah'ın insanı evrenin merkezine koyduğunu ve tüm yaratılışı onun faydası için işlettiğini gösterir."}]},{"word":"تَجْرِى","root":"ج ر ي","rootLatin":"c-r-y","meaning":"Gemilerin denizde akıp gitmesi, yüzmesi ve hareket etmesi anlamındadır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'tecri' kelimesini 'seyir' (gitmek, hareket etmek) olarak açıklar. Ayetteki 'el-fülkü tecri' ifadesi, gemilerin Allah'ın emri ve koyduğu yasalar çerçevesinde denizde hareket ettiğini, bunun da Allah'ın kudretinin bir delili olduğunu vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'cery' kelimesinin akmak, koşmak, hareket etmek gibi anlamlara geldiğini belirtir. Ayetteki 'tecri fi'l-bahri' ifadesi, gemilerin denizde akıp gitmesini, Allah'ın koyduğu fiziksel kanunlar sayesinde mümkün olan bir hareket olarak açıklar ve bu hareketin Allah'ın 'emriyle' gerçekleştiğini vurgular."}]},{"word":"وَيُمْسِكُ","root":"م س ك","rootLatin":"m-s-k","meaning":"Allah'ın göğü düşmekten alıkoyması, tutması ve muhafaza etmesi anlamındadır.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'imsek' kelimesini 'tutmak, alıkoymak, korumak' olarak açıklar. Ayetteki 've yümsikü's-semâe' ifadesi, Allah'ın göğü, kendi kudreti ve iradesiyle, yere düşmekten koruduğunu ve bu durumun ancak O'nun izniyle değişebileceğini belirtir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'imsek' fiilinin bir şeyi yerinde tutmak, bırakmamak anlamlarına geldiğini ifade eder. Ayetteki kullanımı, Allah'ın göğü, insanların üzerine düşmemesi için kudretiyle ayakta tuttuğunu ve bu durumun O'nun mutlak gücünün bir göstergesi olduğunu vurgular."}]},{"word":"لَرَءُوفٌ","root":"ر أ ف","rootLatin":"r-'-f","meaning":"Allah'ın insanlara karşı çok şefkatli, merhametli ve acıyan olması anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ra'fet' kelimesini 'şiddetli merhamet' olarak tanımlar ve 'rahmet'ten daha özel ve daha yoğun bir acıma hissi taşıdığını belirtir. Ayetteki 'lâraûfun' ifadesi, Allah'ın insanlara karşı duyduğu şefkatin ve merhametin derinliğini ve şiddetini vurgular; O'nun yarattıklarına karşı gösterdiği lütfun bir ifadesidir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'ra'fet'i, 'rahmet'ten daha üstün ve daha özel bir merhamet türü olarak açıklar. Özellikle bir musibetin veya zararın giderilmesi anında ortaya çıkan şefkat ve acıma duygusunu ifade eder. Ayetteki 'lâraûfun' ifadesi, Allah'ın insanlara yönelik bu özel ve yoğun şefkatinin, onların faydasına olan evrensel düzenlemelerle (teshir, imsak) birleştiğini gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'ra'fet' kelimesinin Kur'an'da genellikle Allah'a nispet edildiğinde, O'nun kullarına karşı duyduğu derin şefkat ve acıma duygusunu ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın evrendeki kudretini sergilemesinin yanı sıra, bu kudretin insanlığın iyiliği ve korunması için kullanıldığını, dolayısıyla O'nun 'raûf' isminin tecellisi olduğunu vurgular."}]},{"word":"رَّحِيمٌ","root":"ر ح م","rootLatin":"r-h-m","meaning":"Allah'ın insanlara karşı çok merhametli, lütufkâr ve bağışlayıcı olması anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'rahmet' kelimesini 'kalpteki acıma hissi' olarak tanımlar ve Allah'a nispet edildiğinde, O'nun kullarına yönelik lütuf, ihsan ve bağışlaması anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'rahîm' ismi, Allah'ın merhametinin sürekli ve kapsayıcı olduğunu, tüm yaratılışı kuşattığını ve özellikle müminlere yönelik özel bir lütuf olduğunu ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'rahîm' isminin 'rahmet' sıfatının mübalağalı bir formu olduğunu ve Allah'ın merhametinin sürekliliğini ve genişliğini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'raûfun rahîm' ikilisi, Allah'ın hem anlık ve yoğun şefkatini (ra'fet) hem de sürekli ve genel merhametini (rahmet) bir arada vurgulayarak, O'nun insanlara olan lütfunun tam bir resmini çizer."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tabiat-ayetleri","rizik","esma-i-husna","merhamet","tevhid"]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Elem"},{"position":2,"translit":"tera"},{"position":3,"translit":"enna(A)"},{"position":4,"translit":"llâhe"},{"position":5,"translit":"seḣḣara"},{"position":6,"translit":"lekum"},{"position":7,"translit":"mâ"},{"position":8,"translit":"fî"},{"position":9,"translit":"l-ardi"},{"position":10,"translit":"velfulke"},{"position":11,"translit":"tecrî"},{"position":12,"translit":"fî"},{"position":13,"translit":"lbahri"},{"position":14,"translit":"bi-emrihi"},{"position":15,"translit":"veyumsiku"},{"position":16,"translit":"ssemâe"},{"position":17,"translit":"en"},{"position":18,"translit":"teka'a"},{"position":19,"translit":"'alâ"},{"position":20,"translit":"l-ardi"},{"position":21,"translit":"illâ"},{"position":22,"translit":"bi-iżnih(i)(k)"},{"position":23,"translit":"inna(A)"},{"position":24,"translit":"llâhe"},{"position":25,"translit":"bi-nnâsi"},{"position":26,"translit":"leraûfun"},{"position":27,"translit":"rahîm(un)"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"أَلَمْ","pos":"harf","posDetail":"İstifham Harfi + Cezm Edat","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَلَمْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Cezm edatı olduğu için mebnî","gloss":"görmez misin?","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"İstifhâm edatı"},{"position":2,"surface":"تَرَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ر-ا-ي","rootLatin":"r-ʾ-y","lemma":"رَأَى","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Önündeki cezm edatı (لم) sebebiyle meczûm","gloss":"görüyorsun","irabMarker":"illet harfinin hazfi ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":3,"surface":"أَنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tevkîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz ki","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Masdar harfi"},{"position":4,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"ʾ-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"أَنَّ'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah'ı","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâsih harfin ismi"},{"position":5,"surface":"سَخَّرَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"س-خ-ر","rootLatin":"s-ḫ-r","lemma":"سَخَّرَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"boyun eğdirdi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":6,"surface":"لَكُم","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer + Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî, zamir olduğu için mebnî","gloss":"sizin için"},{"position":7,"surface":"مَّا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i mevsûl olduğu için mebnî","gloss":"şey","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":8,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"içinde","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":9,"surface":"ٱلْأَرْضِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ر-ض","rootLatin":"ʾ-r-ḍ","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yer","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":10,"surface":"وَٱلْفُلْكَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi + İsim","root":"ف-ل-ك","rootLatin":"f-l-k","lemma":"فُلْك","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Önceki mansûb kelimeye (مَا) atfedildiği için mansûb","gloss":"ve gemiler","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Ma'tûf"},{"position":11,"surface":"تَجْرِى","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ج-ر-ي","rootLatin":"j-r-y","lemma":"جَرَى","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"akar, yüzer","irabMarker":"takdîrî damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":12,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"içinde","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":13,"surface":"ٱلْبَحْرِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ح-ر","rootLatin":"b-ḥ-r","lemma":"بَحْر","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"deniz","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":14,"surface":"بِأَمْرِهِۦ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer + Masdar + Muttasıl Zamir","root":"ا-م-ر","rootLatin":"ʾ-m-r","lemma":"أَمْر","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr, muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"O'nun emriyle","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":15,"surface":"وَيُمْسِكُ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi + Fiil-i Muzâri","root":"م-س-ك","rootLatin":"m-s-k","lemma":"أَمْسَكَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"ve tutar","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":16,"surface":"ٱلسَّمَآءَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-م-و","rootLatin":"s-m-w","lemma":"سَمَاء","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"göğü","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":17,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ki","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Bağlaç"},{"position":18,"surface":"تَقَعَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"و-ق-ع","rootLatin":"w-q-ʿ","lemma":"وَقَعَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Önündeki nasb edatı (أَن) sebebiyle mansûb","gloss":"düşsün","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":19,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"üzerine","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":20,"surface":"ٱلْأَرْضِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ر-ض","rootLatin":"ʾ-r-ḍ","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yer","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":21,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"İstisna Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ancak","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":22,"surface":"بِإِذْنِهِۦٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer + Masdar + Muttasıl Zamir","root":"ا-ذ-ن","rootLatin":"ʾ-dh-n","lemma":"إِذْن","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr, muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"O'nun izniyle","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":23,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tevkîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz ki","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Nâsih harf"},{"position":24,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"ʾ-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"إِنَّ'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâsih harfin ismi"},{"position":25,"surface":"بِٱلنَّاسِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer + İsim","root":"ا-ن-س","rootLatin":"n-w-s","lemma":"نَاس","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"insanlara","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":26,"surface":"لَرَءُوفٌۭ","pos":"harf","posDetail":"Tekid Lamı + İsm-i Fâil","root":"ر-ا-ف","rootLatin":"r-ʾ-f","lemma":"رَءُوف","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"إِنَّ'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"elbette çok şefkatlidir","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâsih harfin haberi"},{"position":27,"surface":"رَّحِيمٌۭ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ر-ح-م","rootLatin":"r-ḥ-m","lemma":"رَحِيم","form":"Fa'îl","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"çok merhametlidir","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâsih harfin haberi"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Hac Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *22/65*
- **Hac Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *22/65*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *22/65*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *22/65*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *22/65*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *22/65*
- **Hac Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *22/65*
- **Hac Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *22/65*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *22/65*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *22/65*