# Hac Sûresi, 68. Âyet (22:68)

> وَإِن جَـٰدَلُوكَ فَقُلِ ٱللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا تَعْمَلُونَ

*Ve-in câdelûke fekuli(A)llâhu a'lemu bimâ ta'melûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Eğer seninle mücadele ederlerse, de ki: "Allah, yapmakta olduğunuzu daha iyi bilmektedir."

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/22/68

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Hac Suresi 68. ayet, peygamberin muhataplarıyla olan tartışmalarında Allah'ın nihai bilgi ve hüküm sahibi olduğunu vurgular. Ayet, 'mücadele', 'bilme' ve 'amel' gibi temel kavramlar üzerinden ilahi otoriteye ve ahiret hesabına işaret eder.","keyConcepts":[{"word":"جَـٰدَلُوكَ","root":"ج د ل","rootLatin":"c-d-l","meaning":"Seninle tartışmaları, çekişmeleri anlamına gelir ve karşılıklı delil sunma çabasını ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"C-d-l kökü, bir şeyi bükmek, çevirmek anlamından gelir. Mücadele ise, birini görüşünden çevirmek için delil getirmek, tartışmak demektir. Ayetteki 'câdelûke' ifadesi, muhatapların Peygamber'e karşı delillerle veya iddialarla gelerek onu kendi görüşlerinden döndürme çabasını ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Câdele fiili, bir konuda karşılıklı konuşmak, çekişmek ve delil getirmek anlamındadır. Ayetteki kullanım, Peygamber'in tebliğ ettiği hakikatlere karşı çıkanların sözlü itirazlarını ve tartışmalarını mecazi olarak ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"C-d-l kökünden türeyen 'mücadele', Kur'an'da genellikle hak ile batıl arasındaki fikri çatışmayı, delillerle yapılan tartışmayı ifade eder. Bu ayette, Peygamber'in tebliğine karşı çıkanların, kendi inançlarını savunma veya Peygamber'i ikna etme çabalarını gösterir."}]},{"word":"أَعْلَمُ","root":"ع ل م","rootLatin":"a-l-m","meaning":"Allah'ın her şeyi en iyi bilen olduğunu, mutlak bilgiye sahip olduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İlim, bir şeyin hakikatini idrak etmektir. 'A'lemu' ise ism-i tafdil olup, en iyi bilen, en bilgili demektir. Ayetteki 'Allahü a'lemu' ifadesi, insanların tartışmalarının ve amellerinin iç yüzünü, niyetlerini ve sonuçlarını en iyi bilenin sadece Allah olduğunu vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"İlim, bir şeyin olduğu gibi kavranmasıdır. Allah'ın 'a'lemu' olması, O'nun bilgisinin mutlak, kuşatıcı ve eksiksiz olduğunu gösterir. Bu ayette, insanların ihtilafları ve yaptıkları işler hakkında nihai ve tam bilgiye sahip olanın Allah olduğu mesajını verir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"İlim kavramı, Kur'an'da Allah'ın sıfatı olarak kullanıldığında, O'nun her şeyi kuşatan, geçmişi, şimdiyi ve geleceği bilen mutlak bilgisine işaret eder. 'A'lemu' formu, bu bilginin üstünlüğünü ve tartışılan konularda insanların bilgisinin sınırlı olduğunu, Allah'ın ise her şeyi en iyi bildiğini pekiştirir."}]},{"word":"تَعْمَلُونَ","root":"ع م ل","rootLatin":"a-m-l","meaning":"Yaptığınız işler, eylemleriniz anlamına gelir ve hem zahiri hem de batıni fiilleri kapsar.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Amel, bir fiili gerçekleştirmek, bir işi yapmaktır. 'Ta'melûne' ifadesi, muhatapların gerek tartışmalardaki niyetleri, gerekse genel olarak hayatlarındaki tüm eylemleri ve davranışları kapsar. Allah'ın bu amelleri bildiği vurgulanarak, her eylemin bir karşılığı olacağı ima edilir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Amel, iradeye dayalı olarak yapılan her türlü fiildir. Bu ayetteki 'bima ta'melûne' ifadesi, sadece dışa yansıyan fiilleri değil, aynı zamanda kalpteki niyetleri ve düşünceleri de içerir. Allah'ın bu amelleri bilmesi, O'nun her şeyi kuşatan ilmini ve adaletini gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Amel, bir maksat doğrultusunda yapılan iş demektir. 'Ta'melûne' kelimesi, insanların dünya hayatında ortaya koydukları tüm fiilleri, sözleri ve niyetleri ifade eder. Ayet, bu amellerin Allah tarafından bilindiğini ve karşılığının verileceğini hatırlatır."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tebligh","hidayet-dalalet","hesap-mizan","munafiklar"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِن","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"eğer"},{"position":2,"surface":"جَـٰدَلُو","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-د-ل","rootLatin":"j-d-l","lemma":"جَادَلَ","form":"Mufâale","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"tartıştılar"},{"position":2,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb mahalde mebnî","gloss":"seni"},{"position":3,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cevap","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"o halde"},{"position":3,"surface":"قُلِ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"de ki"},{"position":4,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":5,"surface":"أَعْلَمُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"أَعْلَمُ","form":"Ef'al","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"daha iyi bilir"},{"position":6,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ile"},{"position":6,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr mahalde mebnî","gloss":"şey"},{"position":7,"surface":"تَعْمَلُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-م-ل","rootLatin":"'-m-l","lemma":"عَمِلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"yapıyorsunuz"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Hac Sûresi** · *22/68*
- **Hac Sûresi** · *22/68*