# Hac Sûresi, 73. Âyet (22:73)

> يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَٱسْتَمِعُوا۟ لَهُۥٓ ۚ إِنَّ ٱلَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ لَن يَخْلُقُوا۟ ذُبَابًا وَلَوِ ٱجْتَمَعُوا۟ لَهُۥ ۖ وَإِن يَسْلُبْهُمُ ٱلذُّبَابُ شَيْـًٔا لَّا يَسْتَنقِذُوهُ مِنْهُ ۚ ضَعُفَ ٱلطَّالِبُ وَٱلْمَطْلُوبُ

*Yâ eyyuhâ-nnâsu duribe meśelun festemi'û leh(u)(c) inne-lleżîne ted'ûne min dûni(A)llâhi len yaḣlukû żubâben velevi-cteme'û leh(u)(s) ve-in yeslubuhumu-żżubâbu şey-en lâ yestenkiżûhu minh(u)(c) da'ufe-ttâlibu velmatlûb(u)*

**Meal (Diyanet):** Ey insanlar! Size bir örnek verildi. Şimdi ona iyi kulak verin. Sizin Allah'tan başka taptıklarınız bir sinek dahi yaratamazlar, hepsi bunun için toplansalar bile. Eğer sinek onlardan bir şey kapsa, bunu ondan kurtaramazlar. İsteyen de aciz, istenen de.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/22/73

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Hac Suresi 73. ayet, Allah'tan başkasına tapmanın anlamsızlığını ve acizliğini vurgulamak için sinek örneğini kullanır. Ayet, yaratma, güçsüzlük ve acizlik gibi temel kavramlar üzerinden tevhid inancının önemini dilbilimsel bir derinlikle ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"ضُرِبَ","root":"ض ر ب","rootLatin":"d-r-b","meaning":"Bu kelime, bir misal veya örnek verilmesi, ortaya konulması anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'darabe' fiilinin asıl anlamının bir şeyi bir şeye vurmak olduğunu belirtir. Ancak mecazi olarak bir şeyi açıklamak, örnek vermek, misal getirmek anlamlarında da kullanıldığını ifade eder. Ayetteki 'duribe meselün' ifadesi, bir misalin ortaya konulduğunu, insanların dikkatine sunulduğunu gösterir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'darabe' fiilinin Kur'an'da 'beyân' (açıklama) ve 'temsîl' (misal verme) anlamlarında kullanıldığını belirtir. Bu ayette de 'duribe meselün' ifadesiyle bir açıklama ve örnek sunulduğu, böylece konunun daha iyi anlaşılmasının hedeflendiği vurgulanır."}]},{"word":"تَدْعُونَ","root":"د ع و","rootLatin":"d-a-v","meaning":"Bu kelime, Allah'tan başka varlıklara ibadet etmek, onları ilah edinmek ve onlardan yardım dilemek anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'da'v' kelimesinin asıl anlamının bir şeyi kendine doğru çekmek olduğunu belirtir. 'Duâ' ise, bir şeyi Allah'tan veya bir başkasından istemek, talep etmek anlamına gelir. Ayetteki 'ted'ûne min dûnillâh' ifadesi, Allah'ı bırakıp başka varlıklara yönelme, onlara ibadet etme ve onlardan medet umma fiilini ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'duâ' kavramının Kur'an'da sadece 'çağırmak' veya 'istemek' anlamına gelmediğini, aynı zamanda 'ibadet etmek' ve 'tapmak' anlamlarını da içerdiğini vurgular. Özellikle 'min dûnillâh' ifadesiyle birlikte kullanıldığında, Allah'ın dışında bir varlığa yönelmenin, ona ibadet etmenin ve onu ilah edinmenin karşılığı olduğunu belirtir."}]},{"word":"يَخْلُقُوا۟","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-k","meaning":"Bu kelime, yoktan var etmek, bir şeyi belirli bir ölçü ve düzen içinde yaratmak anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'halk' kelimesinin asıl anlamının bir şeyi ölçü ve düzen içinde takdir etmek, sonra da onu bu takdire uygun olarak var etmek olduğunu belirtir. Ayetteki 'len yahliku zübâben' ifadesi, Allah'tan başka hiçbir varlığın, en basit bir canlı olan sineği bile yoktan var etme gücüne sahip olmadığını vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'halk'ın, bir şeyi örneksiz ve benzersiz bir şekilde icat etmek olduğunu ifade eder. Bu, sadece Allah'a mahsus bir sıfattır. Ayetteki kullanım, Allah'tan başkalarının yaratma fiilinden aciz olduğunu, dolayısıyla ilahlık vasfını taşımadığını açıkça ortaya koyar."}]},{"word":"ذُبَابًا","root":"ذ ب ب","rootLatin":"z-b-b","meaning":"Bu kelime, küçük ve zayıf bir canlı olan sineği ifade eder ve acizliğin sembolü olarak kullanılmıştır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'zübâb' kelimesinin bilinen sinek olduğunu belirtir. Ayette bu küçük ve zayıf canlının seçilmesi, taptıkları ilahların ne kadar aciz olduğunu göstermek içindir; zira en basit bir varlığı bile yaratmaktan acizdirler."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'zübâb'ın, zayıflığı ve küçüklüğü ile bilinen bir hayvan olduğunu ifade eder. Ayetteki bağlamda, taptıkları putların veya ilahların, bu kadar küçük ve zayıf bir varlığı bile yaratmaktan aciz olmaları, onların ilahlık iddialarının geçersizliğini kanıtlar."}]},{"word":"يَسْلُبْهُمُ","root":"س ل ب","rootLatin":"s-l-b","meaning":"Bu kelime, bir şeyi zorla almak, gasp etmek veya çalmak anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'selb'in, bir şeyi sahibinden zorla almak, gasp etmek olduğunu belirtir. Ayetteki 'in yeslübhümü'z-zübâbü şey'en' ifadesi, sineğin taptıkları varlıklardan bir şeyi alıp götürmesi durumunda, o varlıkların bunu geri almaya bile güçlerinin yetmediğini vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'selb'in, bir şeyi zorla veya hile ile ele geçirmek olduğunu ifade eder. Ayetteki kullanım, taptıkları ilahların sadece yaratmaktan aciz olmakla kalmayıp, aynı zamanda kendilerinden çalınan en basit bir şeyi bile geri alma gücünden yoksun olduklarını gösterir."}]},{"word":"ضَعُفَ","root":"ض ع ف","rootLatin":"d-a-f","meaning":"Bu kelime, güçsüz olmak, aciz kalmak, zayıf düşmek anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'da'f' kelimesinin, bir şeyin gücünün veya kuvvetinin azalması, zayıflaması anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'da'ufe'l-tâlibu ve'l-matlûbu' ifadesi, hem Allah'tan başkasına tapanların (tâlib) hem de taptıkları varlıkların (matlûb) mutlak bir acizlik ve güçsüzlük içinde olduğunu vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'da'f' kavramının Kur'an'da genellikle güçsüzlük, yetersizlik ve acizlik anlamlarında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın kudretine karşılık, putların ve onlara tapanların mutlak acizliğini ve zayıflığını çarpıcı bir şekilde ortaya koyar."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tevhid","musrikler","kufur-sirk","yaratilis"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"يَـٰٓأَيُّهَا","pos":"harf","posDetail":"Nidâ Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nidâ harfi olduğu için mebnî","gloss":"Ey"},{"position":2,"surface":"ٱلنَّاسُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"n-w-s","rootLatin":"n-w-s","lemma":"نَاس","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Nidâ harfinden sonra geldiği için merfû","gloss":"insanlar"},{"position":3,"surface":"ضُرِبَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"d-r-b","rootLatin":"d-r-b","lemma":"ضَرَبَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"verildi"},{"position":4,"surface":"مَثَلٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"m-s-l","rootLatin":"m-s-l","lemma":"مَثَل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Nâib-i fâil olduğu için merfû","gloss":"bir misal"},{"position":5,"surface":"فَٱسْتَمِعُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"s-m-ʿ","rootLatin":"s-m-ʿ","lemma":"اِسْتَمَعَ","form":"İstif'âl","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"dinleyin"},{"position":6,"surface":"لَهُۥٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":6,"surface":"هُۥٓ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onu"},{"position":7,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz"},{"position":8,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِي","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"o kimseler ki"},{"position":9,"surface":"تَدْعُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"d-ʿ-w","rootLatin":"d-'-w","lemma":"دَعَا","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"çağırıyorsunuz, tapıyorsunuz"},{"position":10,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":11,"surface":"دُونِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"d-w-n","rootLatin":"d-w-n","lemma":"دُون","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"gayrı, başka"},{"position":12,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"ʔ-l-h","rootLatin":"'-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah"},{"position":13,"surface":"لَن","pos":"harf","posDetail":"Nasb Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"asla"},{"position":14,"surface":"يَخْلُقُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ḫ-l-q","rootLatin":"kh-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatından sonra geldiği için mansûb","gloss":"yaratamazlar"},{"position":15,"surface":"ذُبَابًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ḏ-b-b","rootLatin":"dh-b-b","lemma":"ذُبَاب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir sinek"},{"position":16,"surface":"وَلَوِ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":16,"surface":"لَوِ","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَوْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":17,"surface":"ٱجْتَمَعُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"j-m-ʿ","rootLatin":"j-m-'","lemma":"اِجْتَمَعَ","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"bir araya gelseler"},{"position":18,"surface":"لَهُۥ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":18,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onu"},{"position":19,"surface":"وَإِن","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":19,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":20,"surface":"يَسْلُبْهُمُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"s-l-b","rootLatin":"s-l-b","lemma":"سَلَبَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şart edatından sonra geldiği için meczûm","gloss":"onlardan kapsa"},{"position":20,"surface":"هُمُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onları"},{"position":21,"surface":"ٱلذُّبَابُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ḏ-b-b","rootLatin":"dh-b-b","lemma":"ذُبَاب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"sinek"},{"position":22,"surface":"شَيْـًۭٔا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ş-y-ʔ","rootLatin":"sh-y-'","lemma":"شَيْء","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir şey"},{"position":23,"surface":"لَّا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":24,"surface":"يَسْتَنقِذُوهُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"n-q-ḏ","rootLatin":"n-q-dh","lemma":"اِسْتَنْقَذَ","form":"İstif'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şartın cevabı olduğu için meczûm","gloss":"kurtaramazlar"},{"position":24,"surface":"هُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onu"},{"position":25,"surface":"مِنْهُ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":25,"surface":"هُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ondan"},{"position":26,"surface":"ضَعُفَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"d-ʿ-f","rootLatin":"d-'-f","lemma":"ضَعُفَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"aciz kaldı"},{"position":27,"surface":"ٱلطَّالِبُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ṭ-l-b","rootLatin":"t-l-b","lemma":"طَالِب","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"isteyen"},{"position":28,"surface":"وَٱلْمَطْلُوبُ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":28,"surface":"ٱلْمَطْلُوبُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"ṭ-l-b","rootLatin":"t-l-b","lemma":"مَطْلُوب","form":"Mef'ûl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki isme atfedildiği için merfû","gloss":"istenilen"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Hac Sûresi** · *22/73*
- **Hac Sûresi** · *22/73*