# Hac Sûresi, 74. Âyet (22:74)

> مَا قَدَرُوا۟ ٱللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِۦٓ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَقَوِىٌّ عَزِيزٌ

*Mâ kaderû(A)llâhe hakka kadrih(i)(k) inna(A)llâhe lekaviyyun ‘azîz(un)*

**Meal (Diyanet):** Allah'ın kadrini gereği gibi bilemediler. Şüphesiz Allah kuvvetlidir, mutlak güç sahibidir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/22/74

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Hac Suresi 74. ayet, insanların Allah'ın kudretini ve azametini tam olarak idrak edemediğini vurgular. Ayet, 'kadr' kavramı etrafında şekillenerek, Allah'ın gerçek değerinin anlaşılamadığını ve O'nun 'Kaviyy' (güçlü) ve 'Azîz' (üstün) sıfatlarıyla bu eksik idrake bir cevap verildiğini belirtir.","keyConcepts":[{"word":"قَدَرُوا۟","root":"ق د ر","rootLatin":"k-d-r","meaning":"Allah'ın azametini, kudretini ve hakkını tam olarak takdir edemediler, değerlendiremediler.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'kadr' kelimesinin bir şeyin miktarını, değerini ve gücünü bilmek anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'mâ kaderû' ifadesi, Allah'ın azametini ve kudretini tam olarak idrak edememe, O'na layık olduğu değeri verememe anlamında kullanılmıştır. Bu, insanların Allah'ın gerçek gücünü ve yüceliğini kavrayamamasıdır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'mâ kaderûllâhe hakka kadrihî' ifadesini 'Allah'ı hakkıyla tanımadılar, O'nun azametini bilmediler' şeklinde açıklar. Burada 'kadr' kelimesi, Allah'ın yüceliğini ve kudretini bilme, idrak etme anlamında mecazi olarak kullanılmıştır. İnsanların bu idrakten yoksun olduğu vurgulanır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'kadr' kavramının Kur'an'da hem 'ölçü, miktar' hem de 'değer, itibar' anlamlarını taşıdığını belirtir. Bu ayette ise 'Allah'ı gereği gibi değerlendiremediler' ifadesiyle, O'nun mutlak gücünü ve yüceliğini tam olarak kavrayamama, O'na layık olduğu saygıyı ve değeri verememe anlamında kullanıldığını ifade eder."}]},{"word":"قَدْرِهِۦٓ","root":"ق د ر","rootLatin":"k-d-r","meaning":"Allah'ın hakkı olan azamet, yücelik ve kudretin tam karşılığı.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'hakka kadrihî' ifadesini 'O'nun azametine ve yüceliğine layık olduğu şekilde' olarak açıklar. Burada 'kadr', Allah'ın mutlak gücünü ve yüceliğini ifade eden bir ölçü birimi gibidir. İnsanların bu ölçüyü tam olarak kavrayamadığı belirtilir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'kadr' kelimesinin 'azamet, şeref ve yücelik' anlamlarına geldiğini vurgular. Ayetteki 'hakka kadrihî' ifadesi, Allah'ın sahip olduğu mutlak ve eşsiz yüceliğin, insanların zihinlerinde tam olarak yer edinemediğini, O'na layık olan değerin verilemediğini anlatır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'kadr' kelimesinin Kur'an'da 'değer, ölçü, güç ve takdir' gibi farklı nüanslar taşıdığını belirtir. Bu ayette 'hakka kadrihî' ifadesi, Allah'ın mutlak kudretini ve yüceliğini tam olarak idrak edememe, O'na layık olan saygıyı ve değeri gösterememe anlamında kullanılmıştır. İnsanların bu konuda yetersiz kaldığına işaret eder."}]},{"word":"لَقَوِىٌّ","root":"ق و ي","rootLatin":"k-v-y","meaning":"Allah'ın mutlak güce, kudrete ve kuvvetliliğe sahip olduğunu ifade eden sıfat.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'kuvvet' kelimesinin bir şeyin gücünü ve dayanıklılığını ifade ettiğini belirtir. 'Kaviyy' ise bu gücün zirvesini, mutlak ve sınırsız kuvveti temsil eder. Ayette Allah'ın 'Kaviyy' olması, insanların O'nun kudretini tam anlayamamasının aksine, O'nun gerçek ve mutlak gücünü vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'Kaviyy' isminin, her şeye gücü yeten, hiçbir şeyin O'nu aciz bırakamayacağı anlamına geldiğini açıklar. Bu sıfat, Allah'ın yaratma, yönetme ve dilediğini yapma konusundaki sınırsız kudretini ifade eder ve insanların O'nun gücünü küçümsemesine bir cevaptır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"el-Kefevî, 'kuvvet'in bir şeyin etkileme ve değiştirme yeteneği olduğunu belirtir. 'Kaviyy' sıfatı ise Allah'ın bu yeteneğinin mutlak ve sonsuz olduğunu gösterir. Ayette bu sıfat, insanların Allah'ın gücünü idrak edememesine karşılık, O'nun gerçek ve sarsılmaz kudretini pekiştirir."}]},{"word":"عَزِيزٌ","root":"ع ز ز","rootLatin":"a-z-z","meaning":"Allah'ın üstün, yenilmez, galip ve yüce olduğunu ifade eden sıfat.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'azîz' kelimesinin 'nadirlik, güçlük ve üstünlük' anlamlarını taşıdığını belirtir. Allah için kullanıldığında, O'nun yenilmez, galip ve her şeyden üstün olduğunu ifade eder. Bu sıfat, Allah'ın kudretinin ve yüceliğinin tartışılmaz olduğunu, kimsenin O'na karşı gelemeyeceğini vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'Azîz' isminin, 'mağlup edilemeyen, kendisine ulaşılamayan, eşi benzeri olmayan' anlamlarına geldiğini açıklar. Ayette bu sıfat, Allah'ın mutlak gücünü ve yüceliğini pekiştirerek, insanların O'nun kudretini tam olarak kavrayamamasının bir eksiklik olduğunu gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'Azîz' kavramının Kur'an'da 'yenilmez, galip, üstün ve erişilmez' anlamlarını taşıdığını belirtir. Bu ayette 'Kaviyy' sıfatıyla birlikte kullanılması, Allah'ın gücünün sadece fiziksel kuvvetle sınırlı olmadığını, aynı zamanda O'nun mutlak otoritesini ve yüceliğini de ifade ettiğini gösterir. İnsanların O'nun gerçek değerini anlayamaması, O'nun bu üstün sıfatlarıyla çelişir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tevhid","esma-i-husna","musrikler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefiy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":2,"surface":"قَدَرُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-د-ر","rootLatin":"q-d-r","lemma":"قَدَرَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"değerlendirdiler"},{"position":3,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"Allah'ı"},{"position":4,"surface":"حَقَّ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ح-ق-ق","rootLatin":"h-q-q","lemma":"حَقّ","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûl-i Mutlak (nev'ini bildiren) olduğu için mansûb","gloss":"gereği gibi"},{"position":5,"surface":"قَدْرِهِۦٓ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ق-د-ر","rootLatin":"q-d-r","lemma":"قَدْر","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"değerinin"},{"position":5,"surface":"هِۦٓ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"O'nun"},{"position":6,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz"},{"position":7,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah'ı"},{"position":8,"surface":"لَقَوِىٌّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid (Lâm-ı İbtidâ)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"elbette"},{"position":8,"surface":"قَوِىٌّ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ق-و-ي","rootLatin":"q-w-y","lemma":"قَوِيّ","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"kuvvetlidir"},{"position":9,"surface":"عَزِيزٌ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ع-ز-ز","rootLatin":"'-z-z","lemma":"عَزِيز","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"İnne'nin ikinci haberi olduğu için merfû","gloss":"güçlüdür"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Hac Sûresi** · *22/74*
- **Hac Sûresi** · *22/74*