# Mü'minûn Sûresi, 100. Âyet (23:100)

> لَعَلِّىٓ أَعْمَلُ صَـٰلِحًا فِيمَا تَرَكْتُ ۚ كَلَّآ ۚ إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَآئِلُهَا ۖ وَمِن وَرَآئِهِم بَرْزَخٌ إِلَىٰ يَوْمِ يُبْعَثُونَ

*Le'allî a'melu sâlihan fîmâ terakt(u)(c) kellâ(c) innehâ kelimetun huve kâ-iluhâ(s) vemin verâ-ihim berzeḣun ilâ yevmi yub'aśûn(e)*

**Meal (Diyanet):** (99-100) Nihayet onlardan birine ölüm gelince, "Rabbim! Beni dünyaya geri gönderiniz ki, terk ettiğim dünyada salih bir amel yapayım" der. Hayır! Bu, sadece onun söylediği (boş) bir sözden ibarettir. Onların arkasında, tekrar dirilecekleri güne kadar (devam edecek, dönmelerine engel) bir perde (berzah) vardır.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/23/100

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, ölüm anında pişmanlık duyan bir kişinin geri dönüş arzusunu ve bu arzunun imkansızlığını dilbilimsel bir derinlikle ele almaktadır. Özellikle 'amel', 'salih', 'kelime' ve 'berzah' kavramları, ayetin temel mesajını oluşturan ahiret inancı, sorumluluk ve ölüm sonrası durum gibi temaları vurgulamaktadır.","keyConcepts":[{"word":"أَعْمَلُ","root":"ع م ل","rootLatin":"a-m-l","meaning":"Ölümden sonra dünyaya dönüp yapmayı arzuladığı iyi işleri ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'amel' kelimesini, 'kasıtlı olarak yapılan her türlü iş' olarak tanımlar. Ayetteki 'a'melu' ifadesi, kişinin dünyada iken yapmadığı veya eksik bıraktığı hayırlı işleri tamamlama arzusunu, yani bilinçli bir eylemi gerçekleştirmeyi dilemesini ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'amel'i 'irade ve ihtiyar ile meydana gelen fiil' olarak açıklar. Ayetteki bağlamda, ölen kişinin iradesiyle yapmayı arzuladığı, ancak artık imkanının kalmadığı salih amelleri kastettiği anlaşılır."}]},{"word":"صَـٰلِحًا","root":"ص ل ح","rootLatin":"s-l-h","meaning":"Yapılması arzu edilen işlerin niteliğini, yani iyi, doğru ve faydalı olmasını belirtir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'salih' kelimesini 'hayırlı ve düzgün olan' şeklinde açıklar. Ayetteki 'sâlihan' ifadesi, kişinin dünyada iken yapmadığı, ancak ahirette fayda sağlayacak, Allah katında makbul olan işleri yapma arzusunu dile getirdiğini gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'salih' kelimesini 'fesadın zıddı' olarak tanımlar ve 'işlerin düzgün ve faydalı olması' anlamını verir. Ayetteki 'a'melu sâlihan' terkibi, kişinin Allah'ın rızasına uygun, bozukluktan uzak, faydalı ve iyi işler yapma isteğini vurgular."}]},{"word":"كَلِمَةٌ","root":"ك ل م","rootLatin":"k-l-m","meaning":"Ölen kişinin dünyaya geri dönme arzusunun sadece bir sözden ibaret olduğunu, gerçek bir karşılığı olmadığını ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'kelime'yi 'söz' veya 'konuşma' olarak açıklar. Ayetteki 'innehâ kelimetun' ifadesi, ölen kişinin bu dileğinin sadece ağzından çıkan bir söz olduğunu, fiili bir karşılığı veya gerçekleşme imkanı olmadığını mecazi bir anlatımla vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'kelime'yi 'anlam ifade eden tek bir lafız' olarak tanımlar. Ayetteki kullanımı, bu sözün boş, anlamsız ve gerçekleşmesi mümkün olmayan bir temenni olduğunu, sadece bir dilekten ibaret kaldığını belirtir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki 'kelime' kavramının bazen 'Allah'ın emri' veya 'yaratıcı sözü' gibi derin anlamlar taşıdığını belirtse de, bu ayetteki 'kelime'nin bağlamı, kişinin boş ve gerçekleşmeyecek bir dileğini ifade eden sıradan bir söz olduğunu gösterir. Bu, Allah'ın iradesine karşı bir temenni olarak sunulur."}]},{"word":"بَرْزَخٌ","root":"ب ر ز خ","rootLatin":"b-r-z-h","meaning":"Ölüm ile yeniden diriliş arasında, dünyaya geri dönüşü engelleyen bir ara alem veya perdeyi ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'berzah' kelimesini 'iki şey arasındaki engel, perde' olarak açıklar. Ayetteki 'berzahun' ifadesi, ölen kişinin dünyaya geri dönmesini engelleyen, ölüm ile kıyamet arasında bir geçiş veya ayrılık noktası olduğunu belirtir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'berzah'ı 'iki şey arasındaki engel, ayırıcı' olarak tanımlar ve Kur'an'da bu kelimenin dünya ile ahiret arasındaki alem için kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'berzahun' ifadesi, ölen kişinin dünyaya geri dönüşünü imkansız kılan, ölümden sonraki ara dönemi ve bu dönemin bir engel teşkil ettiğini vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'berzah'ın 'iki şey arasında engel olan şey' anlamına geldiğini ve bu ayette ölüm ile yeniden diriliş arasında bir engel olduğunu ifade ettiğini belirtir. Bu engel, ölen kişinin dünyaya geri dönme arzusunu geçersiz kılar."}]},{"word":"يُبْعَثُونَ","root":"ب ع ث","rootLatin":"b-'-s","meaning":"Ölümden sonra tekrar diriltilerek hesap vermek üzere ayağa kaldırılacakları zamanı ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ba's' kelimesini 'bir şeyi yerinden kaldırmak, göndermek' olarak açıklar ve özellikle 'ölümden sonra diriltmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'yüb'asûne' ifadesi, insanların kıyamet günü yeniden diriltilerek hesap vermek üzere kabirlerinden kaldırılacaklarını vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'ba's'ın 'uykudan uyandırmak, ölüleri diriltmek' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'yüb'asûne' kelimesi, ölümden sonraki nihai dirilişi ve bu dirilişin kaçınılmazlığını ifade eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["olum","dirilis","tovbe","ahiret-mukafat"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"لَعَلِّىٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Teşbih ve Temenni","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَعَلَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"umulur ki"},{"position":1,"surface":"ى","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"لعلَّ'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"ben"},{"position":2,"surface":"أَعْمَلُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-م-ل","rootLatin":"'-m-l","lemma":"عَمِلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"yaparım"},{"position":3,"surface":"صَـٰلِحًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ص-ل-ح","rootLatin":"s-l-h","lemma":"صَالِح","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"salih amel"},{"position":4,"surface":"فِي","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":4,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"şey"},{"position":5,"surface":"تَرَكْتُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ت-ر-ك","rootLatin":"t-r-k","lemma":"تَرَكَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"terk ettim"},{"position":6,"surface":"كَلَّآ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Red'","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَلَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"asla"},{"position":7,"surface":"إِنَّهَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"muhakkak ki"},{"position":7,"surface":"هَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هِيَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"o"},{"position":8,"surface":"كَلِمَةٌ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ل-م","rootLatin":"k-l-m","lemma":"كَلِمَة","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"bir söz"},{"position":9,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"o"},{"position":10,"surface":"قَآئِلُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَائِل","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"söyleyen"},{"position":10,"surface":"هَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هِيَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onu"},{"position":11,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":11,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"den"},{"position":12,"surface":"وَرَآئِ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"و-ر-أ","rootLatin":"w-r-'","lemma":"وَرَاء","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"arkalarında"},{"position":12,"surface":"هِم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":13,"surface":"بَرْزَخٌ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ر-ز-خ","rootLatin":"b-r-z-kh","lemma":"بَرْزَخ","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda-i muahhar olduğu için merfû","gloss":"bir engel"},{"position":14,"surface":"إِلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"e kadar"},{"position":15,"surface":"يَوْمِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ي-و-م","rootLatin":"y-w-m","lemma":"يَوْم","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"gün"},{"position":16,"surface":"يُبْعَثُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ب-ع-ث","rootLatin":"b-'-th","lemma":"بَعَثَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"diriltilirler"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Zümer Sûresi** · *23/99-100*
- **Zümer Sûresi** · *23/99-100*