# Mü'minûn Sûresi, 110. Âyet (23:110)

> فَٱتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِيًّا حَتَّىٰٓ أَنسَوْكُمْ ذِكْرِى وَكُنتُم مِّنْهُمْ تَضْحَكُونَ

*Fetteḣażtumûhum siḣriyyen hattâ ensevkum żikrî vekuntum minhum tedhakûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Siz ise onlarla alay ediyordunuz. O kadar ki onlar size beni anmayı unutturdu. Onlara hep gülüyordunuz.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/23/110

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Mü'minûn Suresi 110. ayet, kıyamet gününde Allah'ın, dünyada müminlerle alay edenlere hitabını içermektedir. Ayet, alay etme, unutturma ve gülme fiilleri üzerinden, inananlara karşı takınılan olumsuz tavrın ahiretteki sonuçlarını dilbilimsel bir derinlikle ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"ٱتَّخَذْتُمُوهُمْ","root":"أخذ","rootLatin":"e-h-z","meaning":"Onları edinmek, tutmak, burada 'alay konusu edinmek' anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'أخذ' (ahz) kelimesinin bir şeyi ele geçirmek, tutmak, benimsemek gibi geniş anlamlara geldiğini belirtir. Ayetteki 'فَاتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِيًّا' ifadesi, onları bir alay nesnesi olarak benimsediğinizi, bu tavrı kendinize meslek edindiğinizi vurgular. (el-Müfredât, s. 10)"},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'اتخاذ' (ittihaz) fiilinin mecazi kullanımlarına dikkat çeker. Burada bir şeyi gerçek anlamda almak yerine, bir tavrı veya durumu benimsemek, onu kendine has kılmak anlamında kullanıldığını ifade eder. Onları alay konusu edinmeyi bir davranış biçimi haline getirdiklerini belirtir. (Mecâzü'l-Kur'ân, c. 2, s. 55)"}]},{"word":"سِخْرِيًّا","root":"سخر","rootLatin":"s-h-r","meaning":"Alay konusu, eğlence nesnesi; birini küçümseyerek gülmek ve hafife almak.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'سِخْرِيًّا' (sihriyyen) kelimesinin, birini küçümseyerek, hor görerek alay etmek anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki bağlamda, müminleri aşağılayıcı bir tavırla alay konusu yaptıklarını ifade eder. (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân, s. 308)"},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'سخر' (sahara) kökünden türeyen 'سِخْرِيًّا' kelimesinin, birini hor görmek, küçümsemek ve onunla eğlenmek manasına geldiğini belirtir. Bu, sadece gülmek değil, aynı zamanda birini aşağılayarak onunla dalga geçmek anlamını taşır. (el-Müfredât, s. 401)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'sihriyyen' gibi kelimelerin, inananlara karşı gösterilen kibirli ve aşağılayıcı tavrı ifade ettiğini belirtir. Bu, sadece bir eğlence değil, aynı zamanda inanç farklılığından kaynaklanan bir hor görme ve dışlama eylemidir. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 187)"}]},{"word":"أَنسَوْكُمْ","root":"نسي","rootLatin":"n-s-y","meaning":"Size unutturdu; burada Allah'ı anmayı unutturma eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'نسي' (nesiye) fiilinin, bir şeyi hafızadan çıkarmak, unutmak anlamına geldiğini belirtir. 'أَنسَوْكُمْ' (ensevküm) ise, başkasının bir şeyi unutturmasına neden olmak demektir. Ayette, müminlerle alay etmenin, Allah'ı anmayı (zikrullah) unutturan bir meşguliyet haline geldiğini vurgular. (el-Müfredât, s. 495)"},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"el-Kefevî, 'نسيان' (nisyan) kavramının, bir şeyi bilerek veya bilmeyerek terk etmek, akıldan çıkarmak olduğunu ifade eder. Ayetteki 'أَنسَوْكُمْ' fiili, alay etme eyleminin, Allah'ı anma gibi önemli bir ibadeti terk etmeye ve unutmaya yol açtığını gösterir. (el-Külliyyât, s. 959)"}]},{"word":"ذِكْرِى","root":"ذكر","rootLatin":"z-k-r","meaning":"Beni anmak, beni hatırlamak; Allah'ı zikretmek, O'nu hatırda tutmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ذكر' (zikr) kelimesinin hem kalple hatırlama hem de dille anma anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki 'ذِكْرِى' (zikrî) ifadesi, Allah'ı anmayı, O'nun emirlerini ve varlığını hatırda tutmayı ifade eder. Alay etmenin bu zikri unutturduğu belirtilir. (el-Müfredât, s. 320)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'zikr' kavramının Kur'an'da geniş bir anlamsal yelpazeye sahip olduğunu, sadece dille anmakla kalmayıp, aynı zamanda Allah'ın ayetleri üzerinde düşünmeyi, O'nun varlığını idrak etmeyi ve O'na karşı sorumluluk bilincini de içerdiğini belirtir. Ayetteki bağlamda, alay etmenin bu derin bilinç halini ortadan kaldırdığına işaret eder. (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi, s. 112)"}]},{"word":"تَضْحَكُونَ","root":"ضحك","rootLatin":"d-h-k","meaning":"Gülüyordunuz; burada alaycı, küçümseyici bir gülmeyi ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'ضحك' (dahike) fiilinin genellikle sevinç veya eğlenceyle gülmek anlamına geldiğini, ancak bu ayetteki gibi bağlamlarda, alay etme ve küçümseme amacıyla gülmeyi ifade ettiğini belirtir. Onların müminlere karşı takındıkları aşağılayıcı tavrın bir göstergesidir. (Mecâzü'l-Kur'ân, c. 2, s. 56)"},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'ضحك' kelimesinin farklı tonlamaları olduğunu, burada 'istihza' (alay etme) anlamında kullanıldığını ifade eder. Bu gülme, neşeden ziyade, bir başkasını aşağılama ve hor görme amacı taşır. (Basâiru Zevi't-Temyîz, c. 3, s. 450)"}]}]}

## Tefsir

{"topics":["zikir","musrikler","ahiret-mukafat","kibir-hased"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve, sonra"},{"position":1,"surface":"ٱتَّخَذْتُمُو","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"أ-خ-ذ","rootLatin":"a-ḫ-ḏ","lemma":"اِتَّخَذَ","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"edindiniz"},{"position":1,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb mahallen","gloss":"onları"},{"position":2,"surface":"سِخْرِيًّا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"س-خ-ر","rootLatin":"s-ḫ-r","lemma":"سُخْرِيّ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"İkinci mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"alaya alma"},{"position":3,"surface":"حَتَّىٰٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"حَتَّى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"hatta, nihayet"},{"position":4,"surface":"أَنسَوْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ن-س-ي","rootLatin":"n-s-y","lemma":"أَنسَى","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"unutturdular"},{"position":4,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنتُم","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb mahallen","gloss":"size"},{"position":5,"surface":"ذِكْرِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"ḏ-k-r","lemma":"ذِكْر","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"zikrimi"},{"position":5,"surface":"ى","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker|Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr mahallen","gloss":"benim"},{"position":6,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":6,"surface":"كُنتُم","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Nâkıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idiniz"},{"position":7,"surface":"مِّنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den, -dan"},{"position":7,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr mahallen","gloss":"onlardan"},{"position":8,"surface":"تَضْحَكُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ض-ح-ك","rootLatin":"ḍ-ḥ-k","lemma":"ضَحِكَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"gülüyordunuz"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mutaffifîn Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *el-Mü’minûn 23/109-110*
- **Mutaffifîn Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *el-Mü’minûn 23/109-110*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *23/109-110*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *23/109-110*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *23/109-110*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *23/109-110*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *23/110*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *23/110*