# Mü'minûn Sûresi, 17. Âyet (23:17)

> وَلَقَدْ خَلَقْنَا فَوْقَكُمْ سَبْعَ طَرَآئِقَ وَمَا كُنَّا عَنِ ٱلْخَلْقِ غَـٰفِلِينَ

*Velekad ḣaleknâ fevkakum seb'a tarâ-ika vemâ kunnâ ‘ani-lḣalki ġâfilîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Andolsun, biz sizin üzerinizde yedi yol yarattık. Biz yarattıklarımızdan habersiz değiliz.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/23/17

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Allah'ın yaratma kudretini ve yaratılmışlar üzerindeki mutlak bilgisini vurgulamaktadır. 'Halk' ve 'tarâik' kavramları yaratılışın çeşitliliğini ve düzenini, 'ğâfilîn' ise Allah'ın her şeyi kuşatan ilmini ifade eder.","keyConcepts":[{"word":"خَلَقْنَا","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-q","meaning":"Yaratma, yoktan var etme veya bir şeyi belirli bir ölçü ve düzene göre meydana getirme eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'halk' kelimesinin asıl anlamının 'takdir etmek, ölçü ve düzen vermek' olduğunu belirtir. Daha sonra bu takdire uygun olarak bir şeyi meydana getirme manasına geldiğini ifade eder. Ayetteki 'halaknâ' fiili, Allah'ın yedi tabakayı belirli bir ölçü ve düzen içinde, yoktan var etme kudretini vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'halk' kelimesini 'icad etmek, meydana getirmek' olarak açıklar. Ayetteki kullanımıyla, Allah'ın gökleri oluşturan yedi tabakayı var etmesini, yani onları yokluktan varlık âlemine çıkarmasını ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'halk' kavramının Kur'an'da Allah'a özgü bir fiil olduğunu ve O'nun mutlak yaratıcı gücünü gösterdiğini belirtir. Bu ayetteki 'halaknâ' fiili, Allah'ın evreni ve içindeki her şeyi, hiçbir şeye ihtiyaç duymadan, kendi iradesiyle var etme kudretini vurgular."}]},{"word":"طَرَآئِقَ","root":"ط ر ق","rootLatin":"t-r-q","meaning":"Yollar, katmanlar veya tabakalar anlamına gelir; burada göğün yedi katmanını ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'tarâik' kelimesinin 'tarîka' kelimesinin çoğulu olduğunu ve 'yol' anlamına geldiğini belirtir. Ancak Kur'an'daki bu kullanımında, göğün üst üste binen katmanlarını, yani tabakalarını ifade ettiğini açıklar. Bu, göğün yedi katmandan oluştuğu inancını pekiştirir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'tarîka' kelimesinin 'geçilen yol' anlamına geldiğini ve 'tarâik'in de bu anlamda kullanıldığını ifade eder. Ayetteki 'seb'a tarâik' ifadesiyle, göğün yedi katmanının, sanki yollar gibi birbiri üzerine serilmiş olduğu mecazi anlamını taşır."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'tarâik' kelimesinin 'tabaka' ve 'katman' anlamlarına geldiğini vurgular. Ayetteki bağlamda, göğün yedi ayrı katmanını, yani yedi semayı ifade ettiğini belirtir ki bu, Kur'an'da sıkça geçen bir kozmolojik tasvirdir."}]},{"word":"الْخَلْقِ","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-q","meaning":"Yaratılmışlar, mahlukat veya Allah'ın yarattığı her şey anlamına gelir.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'halk' kelimesinin hem yaratma fiilini hem de yaratılmış varlıkları ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'ani'l-halkı' ifadesiyle, Allah'ın yarattığı tüm varlıklardan, yani mahlukatından habersiz olmadığını vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'halk' kelimesinin 'yaratılmışların tamamı' anlamında kullanıldığını açıklar. Bu ayetteki 'el-halk' kelimesi, Allah'ın yarattığı tüm varlıkları kapsar ve Allah'ın bu varlıkların her birinden haberdar olduğunu ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'halk' kelimesinin Kur'an'da genellikle 'yaratma' fiili olarak geçse de, bazen 'yaratılmış varlıklar' anlamında da kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'el-halk' kelimesi, Allah'ın yarattığı tüm canlı ve cansız varlıkları ifade ederek, Allah'ın onlardan gafil olmadığını vurgular."}]},{"word":"غَـٰفِلِينَ","root":"غ ف ل","rootLatin":"ğ-f-l","meaning":"Habersiz, bilgisiz veya ihmalkâr olmak anlamına gelir; burada Allah'ın yaratılmışlarından asla habersiz olmadığını ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'gaflet' kelimesinin 'bir şeyden habersiz olmak, onu unutmak veya ihmal etmek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'ğâfilîn' kelimesi, Allah'ın yaratılmışlarından asla gafil olmadığını, yani onların durumlarından, ihtiyaçlarından ve eylemlerinden her an haberdar olduğunu vurgular. Bu, Allah'ın mutlak ilmini ve gözetimini ifade eder."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'gaflet'in 'bir şeyi bilmemek veya ondan uzak kalmak' olduğunu açıklar. Ayetteki 'mâ künnâ ani'l-halkı ğâfilîn' ifadesiyle, Allah'ın yaratılmışlarından hiçbir an habersiz kalmadığını, onların her halini bildiğini ve gözetlediğini belirtir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'gaflet' kavramının Kur'an'da genellikle insanın Allah'tan veya ahiretten habersizliğini ifade ettiğini belirtir. Ancak bu ayette, Allah'ın kendisi hakkında 'ğâfilîn' olmama ifadesi, O'nun her şeyi kuşatan ilmini ve yaratılmışlarına karşı mutlak hakimiyetini vurgular. Allah, yarattığı hiçbir şeyden gafil değildir, her şeyi bilir ve yönetir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["yaratilis","tabiat-ayetleri","tevhid"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"لَقَدْ","pos":"harf","posDetail":"Tahkik Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَقَدْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"andolsun ki"},{"position":2,"surface":"خَلَقْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"ḫ-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yarattık"},{"position":3,"surface":"فَوْقَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekan","root":"ف-و-ق","rootLatin":"f-w-q","lemma":"فَوْقَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zarf-ı mekan olduğu için mansûb","gloss":"üstünde"},{"position":3,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":4,"surface":"سَبْعَ","pos":"isim","posDetail":"Sayı","root":"س-ب-ع","rootLatin":"s-b-ʿ","lemma":"سَبْعَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"yedi"},{"position":5,"surface":"طَرَآئِقَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ط-ر-ق","rootLatin":"ṭ-r-q","lemma":"طَرِيقَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr (gayr-ı munsarıf olduğu için fetha ile)","gloss":"tabaka"},{"position":6,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":6,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":7,"surface":"كُنَّا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Nâkıs (Mâzî)","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idik"},{"position":8,"surface":"عَنِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":9,"surface":"ٱلْخَلْقِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"ḫ-l-q","lemma":"خَلْق","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yaratılış"},{"position":10,"surface":"غَـٰفِلِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"غ-ف-ل","rootLatin":"ġ-f-l","lemma":"غَافِل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Kâne'nin haberi olduğu için mansûb","gloss":"gafil olanlar"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Kelime-i Âdemiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *23/17*
- **Kelime-i Âdemiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *23/17*
- **Kelime-i Âdemiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *23/17*
- **Kelime-i Âdemiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *23/17*
- **Bakara Dosyası** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *23/17*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *23/17*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *23/17*
- **Bakara Dosyası** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *23/17*
- **Kelime-i Âdemiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *23/17*
- **Kelime-i Âdemiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *23/17*
- **Kelime-i Âdemiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *23/17*
- **TB. Kelime-i Âdemiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *23/17*