# Mü'minûn Sûresi, 20. Âyet (23:20)

> وَشَجَرَةً تَخْرُجُ مِن طُورِ سَيْنَآءَ تَنۢبُتُ بِٱلدُّهْنِ وَصِبْغٍ لِّلْـَٔاكِلِينَ

*Veşeceraten taḣrucu min tûri seynâe tenbutu bi-dduhni vesibġin lilâkilîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Yine o su ile Sina dağında biten bir ağaç (zeytin ağacı) yarattık ki hem yağ, hem de yiyenlere katık verir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/23/20

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Allah'ın yaratma kudretini ve insanlara sunduğu nimetleri, özellikle Tur-i Sina'dan çıkan zeytin ağacı üzerinden anlatmaktadır. Ayet, bu ağacın hem yağ hem de katık olarak faydalarını vurgulayarak, rızık ve bereket kavramlarına işaret eder.","keyConcepts":[{"word":"شَجَرَةً","root":"ش ج ر","rootLatin":"ş-c-r","meaning":"Ayette, Tur-i Sina'da yetişen ve özel faydaları olan zeytin ağacını ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Şecere kelimesi, kökü olan ve dalları yayılan her bitki için kullanılır. Ayetteki 'şecereten' ifadesi, Tur-i Sina'ya nispet edilerek, oranın bereketiyle özel bir ağaca, yani zeytin ağacına işaret etmektedir. Bu, sadece bir bitki değil, aynı zamanda Allah'ın bir nimeti ve mucizesi olarak sunulur."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Şecere, burada bilinen ağaç anlamında olup, özellikle zeytin ağacına atıfta bulunur. Ayetteki kullanımı, bu ağacın coğrafi konumunu (Tur-i Sina) ve faydasını (yağ ve katık) vurgulayarak, mecazi bir anlamdan ziyade somut bir nimeti belirtir."}]},{"word":"تَخْرُجُ","root":"خ ر ج","rootLatin":"h-r-c","meaning":"Ağacın belirli bir yerden, yani Tur-i Sina'dan bitip ortaya çıkmasını ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hurûc, bir şeyin bir yerden zuhur etmesi, ortaya çıkmasıdır. Ayetteki 'tahrucu' fiili, zeytin ağacının Tur-i Sina'da yetiştiğini ve oradan çıktığını, yani o bölgenin karakteristik bir bitkisi olduğunu belirtir. Bu, ağacın menşeini ve dolayısıyla bereketini vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Hurûc, bir şeyin bulunduğu yerden ayrılması veya belirginleşmesi anlamına gelir. Ayetteki 'tahrucu min Tûri Sînâe' ifadesi, zeytin ağacının o dağdan fışkırarak, o bölgenin toprağından beslenerek büyüdüğünü ve varlığını sürdürdüğünü gösterir."}]},{"word":"تَنۢبُتُ","root":"ن ب ت","rootLatin":"n-b-t","meaning":"Ağacın topraktan filizlenip büyümesini ve ürün vermesini ifade eder.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Nebt, topraktan bitkinin filizlenip büyümesidir. Ayetteki 'tenbütü bi'd-duhni' ifadesi, ağacın sadece yetişmekle kalmayıp, aynı zamanda yağ (duhn) ile birlikte büyüdüğünü, yani yağ üreten bir bitki olduğunu vurgular. Bu, ağacın temel özelliğini ve faydasını açıklar."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Nebt kelimesi, Kur'an'da genellikle Allah'ın kudretinin bir göstergesi olarak bitkilerin yerden çıkışını ve gelişimini ifade eder. Bu ayette 'tenbütü bi'd-duhni' ifadesi, zeytin ağacının yağ ile birlikte, yani yağ üretme potansiyeliyle birlikte büyüdüğünü, bu özelliğin onun yaratılışında var olduğunu belirtir."}]},{"word":"بِٱلدُّهْنِ","root":"د ه ن","rootLatin":"d-h-n","meaning":"Zeytin ağacının ürettiği yağı ifade eder ki bu hem besin hem de aydınlatma gibi amaçlarla kullanılır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Duhn, yağ anlamına gelir ve özellikle zeytinyağı için kullanılır. Ayetteki 'bi'd-duhni' ifadesi, zeytin ağacının temel ürününün yağ olduğunu ve bu yağın hem besin olarak tüketildiğini hem de aydınlatma gibi başka amaçlarla kullanıldığını ima eder. Bu, ağacın çok yönlü faydasını gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Duhn, Kur'an'da maddi bir nimet olarak geçer ve zeytin ağacıyla ilişkilendirilir. Zeytinyağı, sadece bir besin maddesi değil, aynı zamanda bereketin ve faydanın sembolüdür. Ayetteki kullanımı, bu yağın insanlara sunulan ilahi bir lütuf olduğunu ve yaşamın idamesindeki önemini vurgular."}]},{"word":"وَصِبْغٍ","root":"ص ب غ","rootLatin":"s-b-ğ","meaning":"Yemekle birlikte tüketilen, yemeğe lezzet ve renk veren katık veya sosu ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sıbğ, yemeğe katılan, yemeği güzelleştiren ve lezzetlendiren her şeydir. Ayetteki 'sıbğın li'l-âkilîn' ifadesi, zeytinyağının sadece bir yağ olarak değil, aynı zamanda ekmeğe banılarak veya yemeğe katılarak lezzet verici bir unsur olarak kullanıldığını belirtir. Bu, zeytinyağının beslenme kültüründeki yerini gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Sıbğ, yemeğe katılan ve ona renk veya tat veren şeydir. Zeytinyağı, ekmekle birlikte tüketildiğinde ekmeğe bir 'katık' görevi görür. Ayetteki bu kullanım, zeytinyağının sadece bir besin maddesi olmanın ötesinde, yemeği tamamlayıcı ve lezzetlendirici bir unsur olarak değerini vurgular."}]},{"word":"لِّلْـَٔاكِلِينَ","root":"أ ك ل","rootLatin":"e-k-l","meaning":"Yemek yiyen, beslenen insanlar için olduğunu ifade eder, yani bu nimetin insanlığın faydasına sunulduğunu belirtir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Âkilîn, yemek yiyenler, beslenenlerdir. Ayetteki 'li'l-âkilîn' ifadesi, zeytin ağacının ürünlerinin (yağ ve katık) doğrudan insan tüketimi için yaratıldığını ve insanlara bir rızık olarak sunulduğunu açıkça belirtir. Bu, Allah'ın insanlara olan lütfunu ve nimetini vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Ekl kökü, Kur'an'da genellikle beslenme ve rızık alma bağlamında kullanılır. 'Li'l-âkilîn' ifadesi, bu nimetin (zeytinyağı ve katık) özellikle yiyip içenler, yani insanlar için hazırlandığını ve onların ihtiyaçlarını karşılamak üzere var edildiğini gösterir. Bu, ilahi rahmetin bir tecellisidir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tabiat-ayetleri","rizik","yaratilis"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"شَجَرَةًۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ج-ر","rootLatin":"sh-j-r","lemma":"شَجَرَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"ağaç"},{"position":2,"surface":"تَخْرُجُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"خ-ر-ج","rootLatin":"kh-r-j","lemma":"خَرَجَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatıyla gelmediği için merfû","gloss":"çıkar"},{"position":3,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":4,"surface":"طُورِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ط-و-ر","rootLatin":"ṭ-w-r","lemma":"طُور","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Tur"},{"position":5,"surface":"سَيْنَآءَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-ي-ن-ا","rootLatin":"s-y-n-a","lemma":"سَيْنَاء","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr (gayr-ı munsarıf olduğu için fetha ile)","gloss":"Sina"},{"position":6,"surface":"تَنۢبُتُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ن-ب-ت","rootLatin":"n-b-t","lemma":"نَبَتَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatıyla gelmediği için merfû","gloss":"yetişir"},{"position":7,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":7,"surface":"ٱلدُّهْنِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"د-ه-ن","rootLatin":"d-h-n","lemma":"دُهْن","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yağ"},{"position":8,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":8,"surface":"صِبْغٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ص-ب-غ","rootLatin":"ṣ-b-gh","lemma":"صِبْغ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Atıf yoluyla mecrûr","gloss":"katık"},{"position":9,"surface":"لِّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":9,"surface":"لْـَٔاكِلِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"أ-ك-ل","rootLatin":"a-k-l","lemma":"آكِل","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yiyenler"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Kelime-i Lokmâniyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *23/20*
- **Kelime-i Lokmâniyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *23/20*