# Mü'minûn Sûresi, 64. Âyet (23:64)

> حَتَّىٰٓ إِذَآ أَخَذْنَا مُتْرَفِيهِم بِٱلْعَذَابِ إِذَا هُمْ يَجْـَٔرُونَ

*Hattâ iżâ eḣażnâ mutrafîhim bil'ażâbi iżâ hum yec-erûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Nihayet refah ve bolluk içinde olanlarını azapla kıskıvrak yakaladığımız zaman, bakmışsın ki feryat edip duruyorlar.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/23/64

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Allah'ın azabıyla karşılaşan şımarık ve varlıklı kimselerin durumunu tasvir etmektedir. Ayet, 'ahz' (yakalamak), 'mütrefe' (şımarıklar), 'azab' (ceza) ve 'ye'cerûn' (feryat etmek) gibi kavramlar üzerinden, ilahi adaletin tecellisini ve inkarcıların çaresizliğini vurgulamaktadır.","keyConcepts":[{"word":"أَخَذْنَا","root":"أ خ ذ","rootLatin":"e-h-z","meaning":"Allah'ın bir şeyi veya bir kimseyi yakalaması, ele geçirmesi, cezalandırması anlamında kullanılır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ahz' kelimesinin asıl anlamının bir şeyi elle tutmak olduğunu belirtir. Kur'an'da ise bu kelime, hem maddi hem de manevi anlamda ele geçirme, yakalama ve özellikle de cezalandırma, helak etme manalarında kullanılır. Ayetteki 'ahaznâ' ifadesi, Allah'ın şımarık kimseleri azapla kuşatması, onları cezalandırmak üzere yakalaması anlamındadır, bu da ilahi kudretin ve adaletin tecellisini gösterir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'ahz' kelimesinin Kur'an'da mecazi anlamda kullanımlarına dikkat çeker. Burada 'azabla yakalamak', fiilen bir şeyi tutmaktan ziyade, azabın o kişileri kuşatması ve onlara musallat olması anlamındadır. Bu, azabın kaçınılmazlığını ve şımarıkların ondan kurtulamayacağını ifade eder."}]},{"word":"مُتْرَفِيهِم","root":"ت ر ف","rootLatin":"t-r-f","meaning":"Dünya nimetleriyle şımarmış, refah içinde yaşamış ve bu yüzden azgınlaşmış kimselerdir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'teref' kökünün 'bolluk içinde yaşamak, nimetlerle şımarmak' anlamına geldiğini belirtir. 'Mütrefe' ise, nimetler içinde yüzdüğü için haddi aşan, şımaran ve bu yüzden Allah'ın emirlerine karşı gelen kimselerdir. Ayetteki 'mütrefehüm' ifadesi, bu kişilerin sahip oldukları zenginlik ve refahın onları şükürden alıkoyup azgınlığa sevk ettiğini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'mütrefe' kavramının Kur'an'da genellikle peygamberlere karşı çıkan, hakikati reddeden ve dünya nimetlerine aşırı düşkün olan zengin ve güçlü elit tabakayı ifade ettiğini belirtir. Bu kavram, sadece zenginliği değil, aynı zamanda bu zenginliğin getirdiği ahlaki yozlaşmayı ve kibiri de içerir. Ayetteki bağlamda, bu şımarıklığın ilahi azabı celbeden bir sebep olduğu açıkça görülmektedir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'teref' kelimesinin 'bolluk ve rahatlık içinde yaşamak' anlamının yanı sıra, 'nefsin arzularına uymak ve haddi aşmak' manasına da geldiğini ifade eder. 'Mütrefe' olanlar, nimetlerin şükrünü eda etmek yerine, onları israf ve azgınlık yolunda kullananlardır. Ayetteki kullanılışı, bu kişilerin azabı hak etmelerinin temel nedenini ortaya koyar."}]},{"word":"بِٱلْعَذَابِ","root":"ع ذ ب","rootLatin":"a-z-b","meaning":"Allah'ın günahkarları cezalandırmak için gönderdiği her türlü sıkıntı, acı ve işkencedir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'azab' kelimesinin 'bir şeyi engellemek, alıkoymak' kökünden geldiğini ve 'acı veren şey' anlamına geldiğini belirtir. Kur'an'da ise, Allah'ın günahkarları cezalandırmak için kullandığı her türlü sıkıntı, elem ve işkenceyi ifade eder. Ayetteki 'bi'l-azâb' ifadesi, şımarıkların hak ettikleri cezayı, yani ilahi azabı tattıklarını gösterir."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'azab' kelimesinin Kur'an'da farklı şekillerde tecelli eden ilahi cezayı ifade ettiğini belirtir. Bu ceza, dünyada musibetler şeklinde olabileceği gibi, ahirette de cehennem azabı şeklinde olacaktır. Ayetteki bağlamda, 'azab'ın şımarıkların feryat etmelerine neden olan şiddetli bir ceza olduğu anlaşılmaktadır."}]},{"word":"يَجْـَٔرُونَ","root":"ج أ ر","rootLatin":"c-e-r","meaning":"Yüksek sesle feryat etmek, inlemek, yardım dilemek anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ce'r' kelimesinin 'yüksek sesle bağırmak, feryat etmek' anlamına geldiğini ifade eder. Özellikle bir musibet veya sıkıntı anında çaresizlik içinde yapılan feryatları anlatır. Ayetteki 'ye'cerûn' ifadesi, şımarıkların azapla karşılaştıklarında duydukları dehşeti ve çaresizliği, yüksek sesle feryat ederek dile getirmelerini tasvir eder."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'ce'r' kelimesinin 'sesini yükseltmek, inlemek ve yardım istemek' manalarına geldiğini belirtir. Bu kelime, genellikle bir felaket anında duyulan acı ve pişmanlıkla birlikte ortaya çıkan çaresizliği ifade eder. Ayetteki 'ye'cerûn' kelimesi, şımarıkların azap karşısında gösterdikleri tepkinin, acı ve pişmanlık dolu bir feryat olduğunu vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'ce'r' kelimesinin 'yüksek sesle dua etmek veya yardım dilemek' anlamında kullanıldığını belirtir. Ancak bu ayetteki bağlamda, bu feryat, kabul edilmeyecek bir pişmanlık ve çaresizlik feryadıdır. Şımarıkların azapla yüzleştiklerinde, daha önce reddettikleri hakikati anladıklarını ancak artık çok geç olduğunu gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-gecmis-kavimler","ahiret-mukafat","imtihan-bela","musrikler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"حَتَّىٰٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"حَتَّى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"sonunda, kadar"},{"position":2,"surface":"إِذَآ","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"zaman"},{"position":3,"surface":"أَخَذْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"أ-خ-ذ","rootLatin":"a-kh-dh","lemma":"أَخَذَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yakaladık"},{"position":4,"surface":"مُتْرَفِي","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"ت-ر-ف","rootLatin":"t-r-f","lemma":"مُتْرَف","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"şımarıklar"},{"position":4,"surface":"هِم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":5,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":5,"surface":"ٱلْعَذَابِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ع-ذ-ب","rootLatin":"ʿ-dh-b","lemma":"عَذَاب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"azap"},{"position":6,"surface":"إِذَا","pos":"harf","posDetail":"Fücâiyye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"birdenbire"},{"position":7,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"onlar"},{"position":8,"surface":"يَجْـَٔرُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ج-أ-ر","rootLatin":"j-'-r","lemma":"جَأَرَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"feryat ederler"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Sâd Sûresi** · *23/64*
- **Sâd Sûresi** · *23/64*