# Mü'minûn Sûresi, 73. Âyet (23:73) > وَإِنَّكَ لَتَدْعُوهُمْ إِلَىٰ صِرَٰطٍ مُّسْتَقِيمٍ *Ve-inneke leted'ûhum ilâ sirâtin mustekîm(in)* **Meal (Diyanet):** Şüphesiz sen onları doğru bir yola çağırıyorsun. **Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/23/73 --- ## Kelime Tahlili {"summary":"Bu ayet, peygamberin insanları 'doğru yola' çağırmasını ve bu çağrının mahiyetini dilbilimsel olarak ele almaktadır. Özellikle 'çağırma' eylemi ve 'doğru yol' kavramları, ayetin temel mesajını oluşturur.","keyConcepts":[{"word":"لَتَدْعُوهُمْ","root":"د ع و","rootLatin":"d-a-v","meaning":"Peygamberin insanları bir şeye yönlendirme, davet etme eylemi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'دعوة' (da've) kelimesinin asıl anlamının, bir şeyi seslenerek veya sözle kendine doğru çekmek olduğunu belirtir. Ayetteki 'لَتَدْعُوهُمْ' ifadesi, peygamberin insanları hakikate, yani doğru yola çağırması, onlara tebliğde bulunması ve onları bu yola yönlendirmesi anlamındadır. Bu, sadece bir davet değil, aynı zamanda bir yönlendirme ve rehberlik etme çabasıdır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'دعاء' (du'â) kelimesinin Kur'an'da farklı anlamlarda kullanıldığını, bu ayette ise 'çağırmak, davet etmek' manasına geldiğini ifade eder. Peygamberin insanları 'doğru yola' çağırması, onları bu yola davet etmesi ve bu yola girmeye teşvik etmesi olarak yorumlanır. Bu, mecazi olarak bir rehberlik ve irşat eylemidir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'دعوة' (da'wah) kavramının Kur'an'daki temel anlamlarından birinin, insanları Allah'ın yoluna çağırma, tebliğ etme ve onlara doğru yolu gösterme olduğunu vurgular. Ayetteki 'لَتَدْعُوهُمْ' ifadesi, peygamberin bu ilahi görevi yerine getirmesi, yani insanları hakikate davet etmesi ve onları bu yola yönlendirmesi anlamında kullanılır. Bu, bir tür 'çağrı' veya 'davet' eylemidir."}]},{"word":"صِرَٰطٍ","root":"ص ر ط","rootLatin":"s-r-t","meaning":"İnsanların üzerinde yürüdüğü, takip ettiği yol veya yöntem.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'صراط' (sırât) kelimesinin, geniş ve açık yol anlamına geldiğini belirtir. Kur'an'da ise genellikle hak yolu, doğru yolu ifade etmek için kullanılır. Ayetteki 'صِرَٰطٍ' ifadesi, peygamberin insanları çağırdığı, Allah'ın belirlediği, hak ve adalet üzere kurulu olan doğru yolu temsil eder."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'صراط' kelimesinin 'yol' anlamına geldiğini ve Kur'an'da genellikle 'doğru yol' veya 'Allah'ın yolu' anlamında kullanıldığını açıklar. Bu ayetteki 'صِرَٰطٍ' ifadesi, peygamberin insanları davet ettiği, Allah'ın rızasına uygun olan ve kurtuluşa götüren yolu ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'صراط' kelimesinin Kur'an'da hem maddi hem de manevi anlamda yol ifade ettiğini, ancak genellikle manevi anlamda 'doğru yol', 'hak yol' olarak kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'صِرَٰطٍ' ifadesi, peygamberin insanları çağırdığı, Allah'ın emir ve yasaklarına uygun olan, ahlaki ve dini açıdan doğru olan yaşam biçimini ve inanç sistemini temsil eder."}]},{"word":"مُّسْتَقِيمٍ","root":"ق و م","rootLatin":"k-v-m","meaning":"Doğru, eğrilik ve sapma içermeyen, dosdoğru olan.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'قوام' (kavâm) kelimesinin asıl anlamının, bir şeyin dik durması, eğrilikten uzak olması olduğunu belirtir. 'مستقيم' (müstakîm) ise bu kökten türeyen ve 'dosdoğru, eğriliksiz' anlamına gelen bir sıfattır. Ayetteki 'مُّسْتَقِيمٍ' ifadesi, 'صراط' (yol) kelimesini niteleyerek, peygamberin çağırdığı yolun hiçbir sapma, eğrilik veya yanlışlık içermeyen, tam anlamıyla doğru ve hak bir yol olduğunu vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'استقامة' (istikâme) kelimesinin, bir şeyin doğru ve düzgün olması, eğrilikten uzak durması anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki 'مُّسْتَقِيمٍ' sıfatı, 'صراط' kelimesini nitelerken, bu yolun hem maddi hem de manevi anlamda dosdoğru olduğunu, hiçbir sapma veya yanlışlık içermediğini ifade eder. Bu, Allah'ın belirlediği, şaşmaz ve değişmez hakikat yoludur."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'istikâme' kavramının Kur'an'da genellikle 'doğruluk', 'dürüstlük' ve 'hak yolda sebat etme' anlamlarında kullanıldığını belirtir. 'صراط مستقيم' (sırât-ı müstakîm) terkibi, Kur'an'ın merkezi kavramlarından biridir ve Allah'ın belirlediği, insanı kurtuluşa götüren, ahlaki ve dini açıdan kusursuz olan yolu ifade eder. Ayetteki 'مُّسْتَقِيمٍ' kelimesi, bu yolun mutlak doğruluğunu ve şaşmazlığını vurgular."}]}]} ## Tefsir {"topics":["tebligh","hidayet-dalalet","musrikler"]} ## Tefsir [{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"İsim cümlesinin başına gelerek ismini nasb, haberini ref eder","gloss":"muhakkak ki"},{"position":1,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb mahallen","gloss":"sen"},{"position":2,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid (Lâm-ı İbtida)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"elbette"},{"position":2,"surface":"تَدْعُو","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"د-ع-و","rootLatin":"d-'-w","lemma":"دَعَا","form":"Fe'ale","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"çağırıyorsun"},{"position":2,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb mahallen","gloss":"onları"},{"position":3,"surface":"إِلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَىٰ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-e, -a"},{"position":4,"surface":"صِرَٰطٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ص-ر-ط","rootLatin":"s-r-t","lemma":"صِرَاط","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yol"},{"position":5,"surface":"مُّسْتَقِيمٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"مُسْتَقِيم","form":"İstif'âl","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin (صِرَاطٍ) sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"dosdoğru"}]