# Mü'minûn Sûresi, 91. Âyet (23:91)

> مَا ٱتَّخَذَ ٱللَّهُ مِن وَلَدٍ وَمَا كَانَ مَعَهُۥ مِنْ إِلَـٰهٍ ۚ إِذًا لَّذَهَبَ كُلُّ إِلَـٰهٍۭ بِمَا خَلَقَ وَلَعَلَا بَعْضُهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ ۚ سُبْحَـٰنَ ٱللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ

*Mâ-tteḣaża(A)llâhu min veledin vemâ kâne me'ahu min ilâh(in)(c) iżen leżehebe kullu ilâhin bimâ ḣaleka vele'alâ ba'duhum ‘alâ ba'd(in)(c) subhâna(A)llâhi ‘ammâ yasifûn(e)*

**Meal (Diyanet):** (91-92) Allah, hiçbir çocuk edinmemiştir. O'nunla birlikte başka hiçbir ilah yoktur. Öyle olsaydı, her ilah kendi yarattığını alır götürür ve mutlaka birbirlerine üstün gelmeye çalışırlardı. Gaybı da, görülen alemi de bilen Allah, onların yakıştırdığı nitelemelerden uzaktır. Onların koştukları ortaklardan çok yücedir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/23/91

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Allah'ın birliğine ve eşsizliğine vurgu yaparak, O'nun çocuk edinmediğini ve O'nunla birlikte başka bir ilahın olamayacağını dilbilimsel bir kesinlikle ifade eder. Ayet, çok tanrılı bir evren senaryosunun mantıksal çelişkilerini ortaya koyarak tevhid inancını pekiştirir.","keyConcepts":[{"word":"ٱتَّخَذَ","root":"أ-خ-ذ","rootLatin":"e-h-z","meaning":"Bir şeyi edinmek, kendine mal etmek, benimsemek anlamındadır ve ayette Allah'ın çocuk edinmediğini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ahz' kökünün bir şeyi almak, ele geçirmek anlamına geldiğini belirtir. 'İttihaz' ise bir şeyi kendine mal etmek, benimsemek, edinmek demektir. Ayetteki 'mâ' edatıyla birlikte kullanıldığında, Allah'ın bir çocuk edinme fiilini kesin bir dille reddettiğini, yani O'nun zatına böyle bir şeyin asla isnat edilemeyeceğini vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'ittihaz' kelimesinin mecazi olarak bir şeyi kendine nispet etmek, ona sahip olmak anlamında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki bağlamda, Allah'ın bir çocuk edinmesinin, O'nun mutlak birliğine ve eşsizliğine aykırı bir durum olduğunu, dolayısıyla böyle bir nispetin imkansızlığını dile getirir."}]},{"word":"وَلَدٍ","root":"و-ل-د","rootLatin":"v-l-d","meaning":"Doğurulan, dünyaya gelen çocuk demektir ve ayette Allah'a isnat edilen çocuk kavramını reddeder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'veled' kelimesinin hem erkek hem de kız çocuk için kullanıldığını ve 'vilâdet' kökünden türediğini belirtir. Ayette 'min veledin' ifadesiyle ne türden olursa olsun bir çocuğun Allah'a nispet edilmesinin imkansızlığı vurgulanır. Bu, Allah'ın doğurma ve doğurulma gibi yaratılmışlara özgü niteliklerden münezzeh olduğunu gösterir."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'veled' kelimesinin genel olarak 'çocuk' anlamına geldiğini ve bu ayette Allah'ın zatına yakışmayan bir nitelik olarak reddedildiğini ifade eder. Bu reddediş, Allah'ın mutlak tekliğini ve hiçbir şeye muhtaç olmadığını, dolayısıyla bir eşe veya çocuğa ihtiyacı olmadığını açıkça ortaya koyar."}]},{"word":"إِلَـٰهٍ","root":"أ-ل-ه","rootLatin":"e-l-h","meaning":"Tapınılan, ibadet edilen varlık, tanrı demektir ve ayette Allah'tan başka hiçbir ilahın olamayacağını vurgular.","sources":[{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ilah' kavramının Kur'an'daki merkeziyetini inceler. Ona göre 'ilah', 'ibadet edilen', 'tapınılan' varlık demektir ve Kur'an'da bu sıfatın yalnızca Allah'a ait olduğu vurgulanır. Ayetteki 'min ilâhin' ifadesi, Allah'ın yanında hiçbir başka ilahın var olamayacağını, çünkü gerçek ilahlık vasfının sadece O'na ait olduğunu belirtir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ilah' kelimesinin 'elehe' fiilinden türediğini ve 'hayran kalmak, şaşırmak, sığınmak' gibi anlamlara geldiğini belirtir. İlah, kendisine hayran kalınan, sığınılan ve ibadet edilen varlıktır. Ayetteki 'mâ kâne meahu min ilâhin' ifadesi, Allah'ın mutlak tekliğini ve O'nunla birlikte başka bir ibadet edilecek varlığın bulunmadığını, dolayısıyla evrenin tek bir yaratıcı ve yöneticiye sahip olduğunu açıklar."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'ilah' kelimesinin Kur'an'daki kullanımının, 'yaratıcı', 'rızık verici', 'yönetici' gibi sıfatları da içerdiğini belirtir. Ayetteki 'her tanrı kendi yarattığı ile beraber gider' ifadesi, eğer birden fazla ilah olsaydı, her birinin kendi yaratma ve yönetme alanına sahip olacağını, bu durumun ise evrende bir düzensizliğe yol açacağını, dolayısıyla tek bir ilahın varlığının zorunluluğunu vurgular."}]},{"word":"خَلَقَ","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"h-l-k","meaning":"Yaratmak, yoktan var etmek demektir ve ayette her ilahın kendi yarattığına sahip olacağı varsayımını ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'halk' kelimesinin 'takdir etmek, ölçüyle yapmak' ve 'yoktan var etmek' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'bima halaka' ifadesi, eğer birden fazla ilah olsaydı, her birinin kendi yaratma eylemine sahip olacağını ve bu durumun evrende bir düzen yerine karmaşaya yol açacağını, dolayısıyla yaratma fiilinin tek bir kudrete ait olması gerektiğini vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'halk'ın, bir şeyi örneksiz ve benzersiz bir şekilde var etmek olduğunu ifade eder. Ayetteki bağlamda, birden fazla ilahın varlığı durumunda, her birinin kendi yaratma alanına sahip olacağı ve bu durumun, yaratılanlar arasında bir ayrışmaya ve çatışmaya yol açacağı mantıksal olarak ortaya konur. Bu da tek bir yaratıcının varlığının zorunluluğunu gösterir."}]},{"word":"عَلَا","root":"ع-ل-و","rootLatin":"a-l-v","meaning":"Üstün gelmek, yücelmek, galip gelmek demektir ve ayette ilahlar arasında üstünlük mücadelesi olacağını ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'uluvv' kelimesinin 'yükseklik, yücelik' anlamına geldiğini ve 'alâ' fiilinin 'üstün gelmek, galip gelmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'le'alâ ba'duhum alâ ba'din' ifadesi, eğer birden fazla ilah olsaydı, her birinin diğerine üstün gelmeye çalışacağını, bu durumun ise evrende bir çatışma ve düzensizlik yaratacağını, dolayısıyla tek bir mutlak gücün varlığının zorunluluğunu gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'alâ' fiilinin 'üstünlük kurmak, tahakküm etmek' anlamında kullanıldığını açıklar. Ayetteki bağlamda, birden fazla ilahın varlığı durumunda, her birinin kendi otoritesini diğerine kabul ettirmeye çalışacağı ve bu durumun evrensel bir kaos yaratacağı mantıksal olarak ortaya konur. Bu da Allah'ın mutlak birliğinin ve eşsiz kudretinin delilidir."}]},{"word":"يَصِفُونَ","root":"و-ص-ف","rootLatin":"v-s-f","meaning":"Vasıflandırmak, nitelendirmek, tarif etmek demektir ve ayette Allah'a yakıştırılan yanlış sıfatlardan O'nun münezzeh olduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'vasf' kelimesinin bir şeyin niteliklerini, özelliklerini anlatmak anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'ammâ yasifûn' ifadesi, müşriklerin Allah'a yakıştırdıkları çocuk edinme, ortak koşma gibi O'nun yüce zatına yakışmayan tüm vasıflardan Allah'ın münezzeh olduğunu, yani O'nun bu tür eksikliklerden uzak olduğunu vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'vasf'ın, bir şeyin halini ve mahiyetini açıklamak olduğunu ifade eder. Ayetteki 'subhânallahi ammâ yasifûn' ifadesi, Allah'ın, insanların O'na isnat ettikleri her türlü noksan sıfattan, yanlış tasvirlerden ve şirk içeren tanımlamalardan tamamen arınmış olduğunu, O'nun mutlak kemal sahibi olduğunu beyan eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tevhid","kufur-sirk","esma-i-husna"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefiy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":2,"surface":"ٱتَّخَذَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"أ-خ-ذ","rootLatin":"a-kh-dh","lemma":"اِتِّخَاذ","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"edindi"},{"position":3,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":4,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"den"},{"position":5,"surface":"وَلَدٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"و-ل-د","rootLatin":"w-l-d","lemma":"وَلَد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"çocuk"},{"position":6,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":6,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefiy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":7,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَوْن","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"oldu"},{"position":8,"surface":"مَعَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekân","root":"م-ع-و","rootLatin":"m-'-w","lemma":"مَعَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"ile birlikte"},{"position":8,"surface":"هُۥ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"o"},{"position":9,"surface":"مِنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Zâide)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"hiçbir"},{"position":10,"surface":"إِلَـٰهٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"إِلَـٰه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr (lafzen), ism-i Kâne olduğu için merfû (mahallen)","gloss":"tanrı"},{"position":11,"surface":"إِذًۭا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cevap ve Cezâ","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذًا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o zaman"},{"position":12,"surface":"لَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cevap","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"elbette"},{"position":12,"surface":"ذَهَبَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ذ-ه-ب","rootLatin":"dh-h-b","lemma":"ذَهَاب","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"giderdi"},{"position":13,"surface":"كُلُّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ل-ل","rootLatin":"k-l-l","lemma":"كُلّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"her"},{"position":14,"surface":"إِلَـٰهٍۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"إِلَـٰه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"tanrı"},{"position":15,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":15,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"şey"},{"position":16,"surface":"خَلَقَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"kh-l-q","lemma":"خَلْق","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yarattı"},{"position":17,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":17,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cevap","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"elbette"},{"position":17,"surface":"عَلَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ع-ل-و","rootLatin":"'-l-w","lemma":"عُلُوّ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"üstün gelirdi"},{"position":18,"surface":"بَعْضُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ع-ض","rootLatin":"b-'-d","lemma":"بَعْض","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"bazısı"},{"position":18,"surface":"هُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":19,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَىٰ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":20,"surface":"بَعْضٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ع-ض","rootLatin":"b-'-d","lemma":"بَعْض","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bazısı"},{"position":21,"surface":"سُبْحَـٰنَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"س-ب-ح","rootLatin":"s-b-h","lemma":"سُبْحَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûl-i Mutlak olduğu için mansûb","gloss":"münezzehtir"},{"position":22,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah"},{"position":23,"surface":"عَمَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"den"},{"position":23,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"şey"},{"position":24,"surface":"يَصِفُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"و-ص-ف","rootLatin":"w-s-f","lemma":"وَصْف","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"vasıflandırıyorlar"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *23/91*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *23/91*