# Furkân Sûresi, 18. Âyet (25:18)

> قَالُوا۟ سُبْحَـٰنَكَ مَا كَانَ يَنۢبَغِى لَنَآ أَن نَّتَّخِذَ مِن دُونِكَ مِنْ أَوْلِيَآءَ وَلَـٰكِن مَّتَّعْتَهُمْ وَءَابَآءَهُمْ حَتَّىٰ نَسُوا۟ ٱلذِّكْرَ وَكَانُوا۟ قَوْمًۢا بُورًا

*Kâlû subhâneke mâ kâne yenbeġî lenâ en netteḣiże min dûnike min evliyâe velâkin metta'tehum veâbâehum hattâ nesû-żżikra vekânû kavmen bûrâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Onlar, "Seni eksikliklerden uzak tutarız. Seni bırakıp da başka dostlar edinmek bize yaraşmaz. Fakat sen onlara ve atalarına o kadar bol nimet verdin ki, sonunda seni anmayı unuttular ve helake giden bir toplum oldular" derler.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/25/18

---

## Tefsir

{"topics":["tevhid","kufur-sirk","musrikler","rizik"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"قَالُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dediler"},{"position":2,"surface":"سُبْحَـٰنَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"س-ب-ح","rootLatin":"s-b-ḥ","lemma":"سُبْحَان","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûl-i Mutlak olduğu için mansûb","gloss":"seni tenzih ederiz"},{"position":2,"surface":"كَ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"senin"},{"position":3,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":4,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Nâkıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idi"},{"position":5,"surface":"يَنۢبَغِى","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ب-غ-ي","rootLatin":"b-gh-y","lemma":"يَنْبَغِي","form":"İnfi'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"yaraşır"},{"position":6,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":6,"surface":"نَآ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müşterek","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bize"},{"position":7,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Nasb Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-mesi, -ması"},{"position":8,"surface":"نَّتَّخِذَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"أ-خ-ذ","rootLatin":"a-kh-dh","lemma":"اِتَّخَذَ","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müşterek","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatından (أَن) sonra geldiği için mansûb","gloss":"edinmemiz"},{"position":9,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":10,"surface":"دُونِ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"د-و-ن","rootLatin":"d-w-n","lemma":"دُون","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden (مِن) sonra geldiği için mecrûr","gloss":"altında, dışında"},{"position":10,"surface":"كَ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"senin"},{"position":11,"surface":"مِنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Zâide)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"den"},{"position":12,"surface":"أَوْلِيَآءَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil Cemi","root":"و-ل-ي","rootLatin":"w-l-y","lemma":"وَلِيّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb (zâid harf-i cer ile mecrûr gibi görünse de mahallen mansûb)","gloss":"dostlar"},{"position":13,"surface":"وَلَـٰكِن","pos":"harf","posDetail":"İstisnâ Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"fakat"},{"position":14,"surface":"مَّتَّعْتَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"م-ت-ع","rootLatin":"m-t-ʿ","lemma":"مَتَّعَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"nimetlendirdin"},{"position":14,"surface":"هُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onları"},{"position":15,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":15,"surface":"ءَابَآءَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ب-و","rootLatin":"a-b-w","lemma":"أَب","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"babalarını"},{"position":15,"surface":"هُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":16,"surface":"حَتَّىٰ","pos":"harf","posDetail":"Gaye Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ta ki"},{"position":17,"surface":"نَسُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ن-س-ي","rootLatin":"n-s-y","lemma":"نَسِيَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"unuttular"},{"position":18,"surface":"ٱلذِّكْرَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"dh-k-r","lemma":"ذِكْر","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"zikri, anmayı"},{"position":19,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":19,"surface":"كَانُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Nâkıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"oldular"},{"position":20,"surface":"قَوْمًۢا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Kâne'nin haberi olduğu için mansûb","gloss":"bir kavim"},{"position":21,"surface":"بُورًۭا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat","root":"ب-و-ر","rootLatin":"b-w-r","lemma":"بُور","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"helak olmuş"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, kıyamet gününde ilahlaştırılanların Allah'a verdikleri cevabı ve bu cevabın dilbilimsel derinliğini ele almaktadır. Özellikle 'subhâneke', 'yenbağî', 'evliyâe', 'metta'tehum', 'nesû' ve 'bûrâ' gibi kavramlar, tevhidin zıddı olan şirkin ve gafletin sonuçlarını semantik olarak ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"سُبْحَـٰنَكَ","root":"س ب ح","rootLatin":"s-b-h","meaning":"Allah'ı her türlü noksanlıktan tenzih etme, O'nun yüceliğini ve kemalini ifade etme.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'tesbih' kelimesinin kök anlamının 'hızlı hareket etmek' olduğunu belirtir ve Allah'ı tesbih etmenin, O'nu her türlü noksanlıktan uzak tutmak ve kemal sıfatlarıyla anmak olduğunu ifade eder. Ayetteki 'sübhâneke' ifadesi, ilahlaştırılanların kendilerini Allah'a ortak koşma ithamından tenzih etmeleri ve Allah'ın mutlak yüceliğini ikrar etmeleri anlamındadır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'sübhâneke' ifadesini 'tenzih' ve 'takdis' olarak açıklar. Bu bağlamda, ilahlaştırılanların, kendilerine yöneltilen 'Allah'tan başka ilah edinme' suçlamasına karşı, Allah'ın yüceliğini ve kendilerinin bu tür bir ortaklığa layık olmadığını beyan etmeleri olarak yorumlar."}]},{"word":"يَنۢبَغِى","root":"ب غ ى","rootLatin":"b-ğ-y","meaning":"Bir şeyin uygun, layık veya yakışır olması, bir şeye ihtiyaç duyulması.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'yenbağî' kelimesinin 'yakışmak, layık olmak' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'mâ kâne yenbağî lenâ' ifadesi, ilahlaştırılanların, Allah'tan başka dostlar edinmenin kendilerine asla yakışmayacağını, bunun hadlerini aşan bir durum olduğunu vurgulamalarıdır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'bağy' kökünün 'haddi aşmak, zulmetmek' gibi anlamlara geldiğini, ancak 'inbağa' fiilinin 'uygun olmak, layık olmak' anlamında kullanıldığını açıklar. Ayetteki kullanımı, ilahlaştırılanların, Allah'a ortak koşulmalarının kendi hadlerini aşan ve asla kabul edilemez bir durum olduğunu ifade etmeleridir."}]},{"word":"أَوْلِيَآءَ","root":"و ل ى","rootLatin":"v-l-y","meaning":"Dostlar, yardımcılar, koruyucular, kendilerine güvenilenler.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'velî' kelimesinin 'yakınlık' ve 'yardım' anlamlarını içerdiğini belirtir. 'Evliyâ' ise bu anlamda çoğuldur. Ayetteki 'min dûnike min evliyâe' ifadesi, Allah'tan başka, kendisine sığınılan, yardım istenen, koruyucu ve dost edinilen varlıkları ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'velî' kavramının Kur'an'da hem 'dost' hem de 'koruyucu/yardımcı' anlamlarında kullanıldığını ve bu kavramın Allah ile kul arasındaki ilişkiyi tanımlamada merkezi bir rol oynadığını vurgular. Ayetteki 'evliyâ' kelimesi, Allah'ın mutlak velayetine ortak koşulan sahte ilahları temsil eder."}]},{"word":"مَّتَّعْتَهُمْ","root":"م ت ع","rootLatin":"m-t-'-","meaning":"Onlara nimetler vermek, faydalandırmak, geçimlik sağlamak.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'metâ'' kelimesinin 'faydalanılan şey, geçimlik' anlamına geldiğini ve 'temtî'' fiilinin ise 'birine bir şeyden faydalanma imkanı vermek' olduğunu açıklar. Ayetteki 'metta'tehum' ifadesi, Allah'ın insanlara dünyevi nimetler ve imkanlar bahşetmesini ifade eder ki bu nimetler, şükür yerine gaflete sürüklenmelerine sebep olmuştur."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'metâ'' kökünün 'geçici fayda, zevk' anlamlarını taşıdığını ve Kur'an'da genellikle dünya nimetlerinin geçiciliğini vurgulamak için kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'metta'tehum', Allah'ın onlara verdiği geçici dünya nimetlerinin, onları asıl görevlerinden (Allah'ı anmaktan) alıkoyduğunu ifade eder."}]},{"word":"نَسُوا۟","root":"ن س ى","rootLatin":"n-s-y","meaning":"Unutmak, ihmal etmek, terk etmek.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'nesiye' fiilinin 'unutmak' anlamına geldiğini ve bazen 'terk etmek, ihmal etmek' anlamında da kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'nesû'z-zikr' ifadesi, Allah'ı anmayı, O'nun emir ve yasaklarını, ahiret gününü tamamen unutup ihmal ettiklerini, dolayısıyla gaflete düştüklerini anlatır."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'nisyân'ın hem 'hafızadan silinme' hem de 'kasten terk etme' anlamlarına gelebileceğini ifade eder. Ayetteki bağlamda, Allah'ın nimetleriyle şımarıp O'nu anmayı (zikri) kasten terk etme ve ihmal etme anlamı daha baskındır."}]},{"word":"بُورًا","root":"ب و ر","rootLatin":"b-v-r","meaning":"Helak olmuş, işe yaramaz, boşa çıkmış, yok olmuş.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'bûr' kelimesinin 'helak olmuş, işe yaramaz hale gelmiş' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'kânû kavmen bûrâ' ifadesi, Allah'ı unutan ve şirke düşen bu kavmin, ahirette helak olmaya mahkum, amelleri boşa çıkmış bir topluluk haline geldiğini ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'bevr' kökünün 'bir şeyin boşa çıkması, helak olması' anlamlarına geldiğini ve 'bûr' kelimesinin de bu kökten türeyerek 'helak olan, işe yaramaz hale gelen' anlamını taşıdığını açıklar. Ayetteki kullanımı, Allah'ı unutanların akıbetinin, amellerinin boşa çıkması ve nihayetinde helak olması olduğunu vurgular."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/18*
- **Furkân Sûresi** · *25/18*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/18*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/18*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/18*
- **TB. Kelime-i Mûseviyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/18*
- **TB. Kelime-i Mûseviyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/18*