# Furkân Sûresi, 28. Âyet (25:28)

> يَـٰوَيْلَتَىٰ لَيْتَنِى لَمْ أَتَّخِذْ فُلَانًا خَلِيلًا

*Yâ veyletâ leytenî lem etteḣiż fulânen ḣalîlâ(n)*

**Meal (Diyanet):** "Yazıklar olsun bana, keşke falanı dost edinmeseydim!"

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/25/28

---

## Tefsir

{"topics":["ahiret-mukafat","cehennem","seytan-vesvese","musrikler","dunya-ahiret-dengesi"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"يَـٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nidâ","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nidâ harfi olduğu için mebnî","gloss":"Ey"},{"position":1,"surface":"وَيْلَتَىٰ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"و-ي-ل","rootLatin":"w-y-l","lemma":"وَيْلَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Münâdâ olduğu için mansûb","gloss":"yazıklar olsun bana"},{"position":2,"surface":"لَيْتَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Teşbih ve Temenni","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَيْتَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"keşke"},{"position":2,"surface":"نِى","pos":"harf","posDetail":"Nûn-u Vikaye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Fiil ile zamir arasına giren koruma harfi olduğu için mebnî","gloss":"beni"},{"position":2,"surface":"ى","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Leyte'nin ismi olduğu için mansûb mahallen","gloss":"ben"},{"position":3,"surface":"لَمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cezm","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Cezm edatıdır, mebnî","gloss":"yapmadım"},{"position":4,"surface":"أَتَّخِذْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ء-خ-ذ","rootLatin":"'-kh-dh","lemma":"اِتَّخَذَ","form":"İftial","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Lem edatından sonra geldiği için meczûm","gloss":"edinmedim"},{"position":5,"surface":"فُلَانًا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ف-ل-ن","rootLatin":"f-l-n","lemma":"فُلَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"falancayı"},{"position":6,"surface":"خَلِيلًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"خ-ل-ل","rootLatin":"kh-l-l","lemma":"خَلِيل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"İkinci mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"dost"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, kıyamet gününde zalimin pişmanlığını dile getirdiği bir sahneyi tasvir eder. Özellikle 'dost edinme' ve 'saptırma' kavramları üzerinden, kötü arkadaşlığın ahiretteki vahim sonuçlarına vurgu yapılmaktadır. Dilbilimsel olarak, pişmanlık ve hayıflanma ifadeleri ön plandadır.","keyConcepts":[{"word":"يَـٰوَيْلَتَىٰ","root":"و-ي-ل","rootLatin":"v-y-l","meaning":"Bu kelime, şiddetli bir pişmanlık, felaket ve helak dileğini ifade eden bir nidadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'veyl' kelimesinin helak ve şer anlamlarına geldiğini, 'yâ veyletâ' ifadesinin ise kişinin başına gelen büyük bir musibet veya pişmanlık anında kullandığı bir nida olduğunu belirtir. Ayetteki kullanımı, zalimin kıyamet gününde içine düştüğü çaresizliği ve büyük pişmanlığı vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'yâ veyletâ' ifadesini 'yâ helâkî' (ey helakım!) veya 'yâ hasretî' (ey hasretim!) şeklinde açıklar. Ayette, zalimin dünyadaki yanlış tercihleri nedeniyle ahiretteki acı sonunu idrak etmesiyle duyduğu derin üzüntü ve pişmanlığı mecazi olarak ifade eder."}]},{"word":"أَتَّخِذْ","root":"أ-خ-ذ","rootLatin":"e-h-z","meaning":"Bu kelime, 'edinmek, almak, benimsemek' anlamlarına gelir ve ayette birini dost olarak seçme eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'ittihâz' fiilinin bir şeyi kendine mal etmek, benimsemek veya bir konumda tutmak anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'lem ettehız' ifadesi, zalimin 'falancayı dost edinmeseydim' şeklindeki pişmanlığını dile getirerek, yanlış dost seçiminin sonuçlarına işaret eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'ahz' kökünden türeyen 'ittihâz'ın, bir şeyi kendine tahsis etme, onu bir vasıf veya konum olarak benimseme manasını taşıdığını açıklar. Ayette, zalimin belirli bir kişiyi 'halîl' (yakın dost) olarak seçme eylemini ve bu seçimin yanlışlığını vurgular."}]},{"word":"خَلِيلًا","root":"خ-ل-ل","rootLatin":"h-l-l","meaning":"Bu kelime, çok yakın, samimi ve içten dost anlamına gelir; öyle ki dostluk kalbin derinliklerine işlemiştir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'halîl' kelimesinin 'hull' kökünden geldiğini ve bu kökün bir şeyin içine nüfuz etme, arasına girme anlamı taşıdığını belirtir. 'Halîl', dostluğu kalbin derinliklerine işlemiş, arasına hiçbir boşluk girmeyen samimi dost demektir. Ayette, zalimin bu denli yakın bir dostluğu yanlış bir kişiyle kurmasından duyduğu pişmanlığı ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'halîl'in, sevgisi kalbe işlemiş, dostluğu içten olan kişi olduğunu açıklar. Ayrıca, 'halîl'in, ihtiyaçlarını gideren ve sırdaş olan kişi anlamına da geldiğini belirtir. Ayetteki bağlamda, zalimin kendisine rehberlik etmesi gereken bir dost yerine, kendisini saptıran birini seçmesinden duyduğu hayıflanmayı gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'halîl' kavramının Kur'an'da özellikle Hz. İbrahim için kullanıldığını ve 'Allah'ın halîli' ifadesinin derin bir sevgi ve yakınlık ilişkisini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'halîl' kelimesi, bu derin dostluk bağının yanlış bir kişiye yöneltilmesiyle ortaya çıkan trajik sonucu vurgular."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Furkân Sûresi** · *25/28*
- **Furkân Sûresi** · *25/28*
- **Furkân Sûresi** · *25/28*
- **Furkân Sûresi** · *25/28*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *25/28*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *25/28*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *25/28*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *25/28*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *25/28*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *25/28*
- **TB. Kelime-i Mûseviyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/28*
- **TB. Kelime-i Mûseviyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/28*