# Furkân Sûresi, 3. Âyet (25:3)

> وَٱتَّخَذُوا۟ مِن دُونِهِۦٓ ءَالِهَةً لَّا يَخْلُقُونَ شَيْـًٔا وَهُمْ يُخْلَقُونَ وَلَا يَمْلِكُونَ لِأَنفُسِهِمْ ضَرًّا وَلَا نَفْعًا وَلَا يَمْلِكُونَ مَوْتًا وَلَا حَيَوٰةً وَلَا نُشُورًا

*Vetteḣażû min dûnihi âliheten lâ yaḣlukûne şey-en vehum yuḣlekûne velâ yemlikûne li-enfusihim darran velâ nef'an velâ yemlikûne mevten velâ hayâten velâ nuşûrâ(n)*

**Meal (Diyanet):** (İnkar edenler), Allah'ı bırakıp hiçbir şey yaratmayan ve zaten kendileri yaratılmış olan, üstelik kendilerine fayda ve zararları dokunmayan, öldürmeye, yaşatmaya ve ölüleri diriltip kabirden çıkarmaya güçleri yetmeyen ilahlar edindiler.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/25/3

---

## Tefsir

{"topics":["kufur-sirk","tevhid","musrikler","yaratilis"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, müşriklerin Allah'tan başka edindikleri ilahların acizliğini ve yaratma, fayda veya zarar verme, ölüm ve diriltme gibi konularda hiçbir güce sahip olmadıklarını vurgulamaktadır. Ayet, bu sahte ilahların temel niteliklerini reddederek tevhid inancının önemini ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"وَٱتَّخَذُوا۟","root":"أ خ ذ","rootLatin":"e-h-z","meaning":"Müşriklerin Allah'tan başka varlıkları ilah edinmeleri fiilini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ahz' (أخذ) kelimesinin bir şeyi ele geçirmek, sahiplenmek veya benimsemek anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'vettehazû' (وَٱتَّخَذُوا۟) kullanımı, müşriklerin Allah'ı bırakıp başka varlıkları ilah olarak benimsemeleri ve onlara tapınmaları eylemini ifade eder ki bu, bir şeyi kendine mal etme ve ona bağlanma anlamındadır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'ahz'ın (أخذ) genel olarak bir şeyi elde etmek, almak veya benimsemek olduğunu ifade eder. Ayetteki bağlamda ise, bu kelime, müşriklerin Allah'ın ulûhiyetini reddederek, O'nun dışındaki varlıkları ilahlık makamına koyma ve onlara ibadet etme fiilini anlatır."}]},{"word":"ءَالِهَةً","root":"أ ل ه","rootLatin":"e-l-h","meaning":"Allah'tan başka tapınılan, ilahlaştırılan varlıkları ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'ilah' (إله) kelimesinin, kendisine ibadet edilen, tapınılan ve yüceltilen varlık anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'âliheten' (ءَالِهَةً) ifadesi, müşriklerin Allah'ın dışında, gerçekte ilahlık vasfı taşımayan, ancak kendilerince ilah kabul ettikleri putları ve benzeri varlıkları tanımlar."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ilah' (إله) kelimesinin, kendisine yönelinen, sığınılan ve ibadet edilen varlık olduğunu açıklar. Ayetteki 'âliheten' (ءَالِهَةً) kelimesi, müşriklerin Allah'ın dışında, aciz ve yaratılmış olmalarına rağmen, kendilerine taptıkları ve onlardan medet umdukları sahte ilahları ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ilah' (إله) kavramının Kur'an'da mutlak güç ve otorite sahibi, ibadete layık tek varlık olan Allah için kullanıldığını, ancak müşriklerin bu kavramı Allah'ın dışındaki varlıklara atfettiğini belirtir. Ayetteki 'âliheten' (ءَالِهَةً) ifadesi, bu yanlış atfın ve şirkin bir göstergesidir; yani Allah'a ait olan ilahlık vasfının başkalarına verilmesidir."}]},{"word":"يَخْلُقُونَ","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-k","meaning":"Yaratma fiilini ifade eder ve bu ilahların yaratma gücünden yoksun olduğunu vurgular.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'halk' (خلق) kelimesinin bir şeyi yoktan var etmek veya bir şeyi belirli bir ölçü ve düzene göre meydana getirmek anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'lâ yahluqûne' (لَّا يَخْلُقُونَ) ifadesi, müşriklerin ilah edindikleri varlıkların, yaratma gücüne sahip olmadıklarını, dolayısıyla gerçek ilah olamayacaklarını açıkça ortaya koyar."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'halk' (خلق) kelimesinin, bir şeyi takdir etmek, ölçmek ve sonra onu icat etmek anlamlarına geldiğini ifade eder. Ayetteki 'lâ yahluqûne' (لَّا يَخْلُقُونَ) kullanımı, bu sahte ilahların, en temel ilahi vasıf olan yaratma gücünden mahrum olduklarını, dolayısıyla kendilerinin de yaratılmış varlıklar olduklarını vurgular."}]},{"word":"يُخْلَقُونَ","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-k","meaning":"Yaratılmış olma durumunu ifade eder ve sahte ilahların acizliğini pekiştirir.","sources":[{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'halk' (خلق) fiilinin pasif formu olan 'yuhlaqûne' (يُخْلَقُونَ) kelimesinin, bir başkası tarafından yaratılmış olma durumunu ifade ettiğini açıklar. Ayetteki bu kullanım, müşriklerin ilah edindikleri varlıkların, yaratıcı değil, bilakis yaratılmış olduklarını, dolayısıyla ilahlık vasfına sahip olamayacaklarını vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'halk' (خلق) kelimesinin Kur'an'da hem yaratma fiilini hem de yaratılmış olmayı ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 've hum yuhlaqûne' (وَهُمْ يُخْلَقُونَ) ifadesi, sahte ilahların kendi varlıklarını bile kendilerinin yaratmadığını, aksine bir yaratıcı tarafından var edildiklerini, bu durumun onların ilahlık iddialarını çürüttüğünü gösterir."}]},{"word":"يَمْلِكُونَ","root":"م ل ك","rootLatin":"m-l-k","meaning":"Sahip olma, güç yetirme ve kontrol etme fiilini ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'mülk' (ملك) kökünden türeyen 'yemlikûne' (يَمْلِكُونَ) kelimesinin, bir şeye sahip olmak, onu kontrol etmek ve üzerinde tasarruf yetkisine sahip olmak anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'lâ yemlikûne' (لَا يَمْلِكُونَ) ifadesi, sahte ilahların ne kendileri için ne de başkaları için zarar veya fayda verme, ölüm, hayat veya yeniden diriltme gibi konularda hiçbir güce ve yetkiye sahip olmadıklarını vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'mülk' (ملك) kelimesinin, bir şey üzerinde tam yetki ve tasarruf sahibi olmak anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki 'lâ yemlikûne' (لَا يَمْلِكُونَ) kullanımı, müşriklerin ilah edindikleri varlıkların, en temel insani ihtiyaçlar olan zarar ve fayda üzerinde bile bir kontrol veya güçlerinin olmadığını, dolayısıyla ilahlık vasfına sahip olamayacaklarını gösterir."}]},{"word":"نُشُورًا","root":"ن ش ر","rootLatin":"n-ş-r","meaning":"Ölümden sonra diriltme, yeniden canlandırma fiilini ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'neşr' (نشر) kelimesinin, bir şeyi yaymak, dağıtmak ve ölümden sonra diriltmek anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'nüşûrâ' (نُشُورًا) ifadesi, sahte ilahların, ölümden sonra insanları yeniden diriltme ve hayat verme gücünden yoksun olduklarını, bu gücün yalnızca Allah'a ait olduğunu vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'neşr' (نشر) kelimesinin, bir şeyi açmak, yaymak ve özellikle ölümden sonra ruhları bedenlere geri döndürerek diriltmek anlamında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki 'nüşûrâ' (نُشُورًا) kelimesi, müşriklerin ilah edindikleri varlıkların, ahiret hayatıyla ilgili en temel yetkilerden biri olan yeniden diriltme gücüne sahip olmadıklarını, bu durumun onların ilahlık iddialarını tamamen çürüttüğünü gösterir."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَٱتَّخَذُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"أ-خ-ذ","rootLatin":"a-kh-dh","lemma":"اِتَّخَذَ","form":"İftial","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"edindiler"},{"position":2,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"den, dan"},{"position":3,"surface":"دُونِهِۦٓ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"د-و-ن","rootLatin":"d-w-n","lemma":"دُون","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"O'nun dışında"},{"position":3,"surface":"هِۦٓ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"O'nun"},{"position":4,"surface":"ءَالِهَةًۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ء-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"إِلَٰه","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"tanrılar"},{"position":5,"surface":"لَّا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":6,"surface":"يَخْلُقُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"kh-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"yaratamazlar"},{"position":7,"surface":"شَيْـًۭٔا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ي-ء","rootLatin":"sh-y-hamza","lemma":"شَيْء","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir şey"},{"position":8,"surface":"وَهُمْ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":8,"surface":"هُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"onlar"},{"position":9,"surface":"يُخْلَقُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"kh-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"yaratılırlar"},{"position":10,"surface":"وَلَا","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":10,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":11,"surface":"يَمْلِكُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"م-ل-ك","rootLatin":"m-l-k","lemma":"مَلَكَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"sahip olamazlar"},{"position":12,"surface":"لِأَنفُسِهِمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":12,"surface":"أَنفُسِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ف-س","rootLatin":"n-f-s","lemma":"نَفْس","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kendilerine"},{"position":12,"surface":"هِمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":13,"surface":"ضَرًّۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ض-ر-ر","rootLatin":"d-r-r","lemma":"ضَرّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"zarar"},{"position":14,"surface":"وَلَا","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":14,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":15,"surface":"نَفْعًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ن-ف-ع","rootLatin":"n-f-ayn","lemma":"نَفْع","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Atfedildiği için mansûb","gloss":"fayda"},{"position":16,"surface":"وَلَا","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":16,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":17,"surface":"يَمْلِكُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"م-ل-ك","rootLatin":"m-l-k","lemma":"مَلَكَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"sahip olamazlar"},{"position":18,"surface":"مَوْتًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"م-و-ت","rootLatin":"m-w-t","lemma":"مَوْت","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"ölüm"},{"position":19,"surface":"وَلَا","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":19,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":20,"surface":"حَيَوٰةًۭ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ح-ي-ي","rootLatin":"h-y-y","lemma":"حَيَاة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Atfedildiği için mansûb","gloss":"hayat"},{"position":21,"surface":"وَلَا","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":21,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":22,"surface":"نُشُورًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ن-ش-ر","rootLatin":"n-sh-r","lemma":"نُشُور","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Atfedildiği için mansûb","gloss":"diriliş"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Furkân Sûresi** · *25/3*
- **Furkân Sûresi** · *25/3*