# Furkân Sûresi, 44. Âyet (25:44)

> أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ أَوْ يَعْقِلُونَ ۚ إِنْ هُمْ إِلَّا كَٱلْأَنْعَـٰمِ ۖ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا

*Em tahsebu enne ekśerahum yesme'ûne ev ya'kilûn(e)(c) in hum illâ kel-en'âm(i)(s) bel hum edallu sebîlâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Yoksa sen onların çoğunun (söz) dinleyeceklerini yahut akıllarını kullanacaklarını mı sanıyorsun? Onlar hayvanlar gibidirler, belki yolca onlardan daha da şaşkındırlar.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/25/44

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, insanların işitme ve akletme yeteneklerini hayvanlarınkinden ayırarak, hakikati idrak edemeyenlerin durumunu vurgulamaktadır. Anahtar kavramlar, sanma, işitme, akletme, hayvanlar ve sapıklık üzerinden bu idraksizliği derinlemesine ele almaktadır.","keyConcepts":[{"word":"تَحْسَبُ","root":"ح س ب","rootLatin":"h-s-b","meaning":"Bir şeyi zannetmek, öyle olduğunu düşünmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hasb (حَسْب), bir şeyi saymak, hesaplamak anlamına gelir. Tahseb (تَحْسَبُ) ise, bir şeyi öyle zannetmek, öyle olduğuna inanmak demektir. Ayetteki bağlamda, Peygamber'in (s.a.v.) muhataplarının işitme ve akletme yetenekleri hakkında yanlış bir zanna kapılmaması gerektiği vurgulanır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Hesap (حساب), bir şeyi saymak ve miktarını bilmektir. Hasb (حَسْب) ise, bir şeyi zannetmek, tahmin etmek anlamında kullanılır. Ayetteki 'tahseb' kelimesi, muhatapların gerçek durumunu bilmeden, onların işittiğini veya aklettiğini düşünme yanılgısına işaret eder."}]},{"word":"يَسْمَعُونَ","root":"س م ع","rootLatin":"s-m-'-","meaning":"Sözü işitmek, duymak ve anlamak.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Sem' (سَمْع), kulakla idrak etmektir. Kur'an'da bazen sadece işitme, bazen de işitip anlama ve kabul etme anlamında kullanılır. Bu ayette 'yesme'ûne' kelimesi, sadece fiziksel işitmeyi değil, aynı zamanda işitilen şeyi idrak etme ve ondan faydalanma yeteneğini de kapsar."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Sem' (سَمْع) kelimesi Kur'an'da mecazi olarak 'itaat etmek' ve 'kabul etmek' anlamında da kullanılır. Ayetteki 'yesme'ûne' ifadesi, onların sadece sesleri duymakla kalmayıp, aynı zamanda hakikati işitip ona kulak vermediklerini, yani itaat etmediklerini ima eder."}]},{"word":"يَعْقِلُونَ","root":"ع ق ل","rootLatin":"'-q-l","meaning":"Akıl yürütmek, idrak etmek, anlamak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Akl (عَقْل), bir şeyi bağlamak, tutmak anlamına gelir. İnsan için ise, doğruyu yanlıştan ayırt etme ve bilgiyi idrak etme gücüdür. Ayetteki 'ya'kılûne' kelimesi, onların sadece işitmekle kalmayıp, işittiklerini akıl süzgecinden geçirip doğru sonuçlara ulaşma yeteneğinden yoksun olduklarını belirtir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu'ya göre 'akl' (عَقْل) Kur'an'da sadece entelektüel bir yetenek değil, aynı zamanda ahlaki bir sorumluluktur. Akletmek, hakikati idrak edip ona göre davranmayı gerektirir. Ayetteki 'ya'kılûne' ifadesi, muhatapların bu ahlaki ve entelektüel sorumluluğu yerine getiremediklerini gösterir."}]},{"word":"كَٱلْأَنْعَـٰمِ","root":"ن ع م","rootLatin":"n-'-m","meaning":"Davarlar, evcil hayvanlar gibi.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"En'âm (أَنْعَام), deve, sığır, koyun ve keçi gibi evcil hayvanları ifade eder. Bu hayvanlar genellikle sadece içgüdüleriyle hareket ederler ve akıl yürütme yetenekleri sınırlıdır. Ayetteki benzetme, muhatapların akıl ve idrak yeteneklerini kullanmamaları nedeniyle hayvanlar seviyesine indiklerini vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"En'âm (أَنْعَام) kelimesi, Kur'an'da genellikle insanların dünya malına düşkünlüğünü ve ahireti unutmasını eleştirmek için kullanılır. Bu ayette ise, akıllarını kullanmayanların, sadece içgüdüleriyle hareket eden hayvanlar gibi oldukları, dolayısıyla hakikati idrak edemedikleri belirtilir."}]},{"word":"أَضَلُّ","root":"ض ل ل","rootLatin":"d-l-l","meaning":"Daha sapık, daha şaşkın.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Dalâl (ضَلَال), doğru yoldan sapmak, şaşırmak demektir. 'Edallu' (أَضَلُّ) ise, daha sapık, daha şaşkın anlamına gelir ve mübalağa ifade eder. Ayette, akıllarını kullanmayanların hayvanlardan bile daha sapık olduğu, çünkü hayvanların fıtratlarına uygun hareket ederken, bu insanların fıtratlarından saptıkları vurgulanır."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Dalâl (ضَلَال), hakikatten uzaklaşmak ve doğru yolu kaybetmektir. 'Edallu' (أَضَلُّ) kelimesi, bu sapıklığın derecesini artırır. Ayetteki kullanım, insanların akıl ve irade sahibi olmalarına rağmen, bu yeteneklerini kullanmayarak hayvanlardan daha kötü bir duruma düştüklerini, çünkü hayvanların bir sorumluluğu yokken insanların sorumlu olduklarını ifade eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["musrikler","hidayet-dalalet","ilim-hikmet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"أَمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَمْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"yoksa"},{"position":2,"surface":"تَحْسَبُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ح-س-ب","rootLatin":"h-s-b","lemma":"حَسَبَ","form":"Fetha","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"sanırsın"},{"position":3,"surface":"أَنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ki"},{"position":4,"surface":"أَكْثَرَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"ك-ث-ر","rootLatin":"k-s-r","lemma":"أَكْثَر","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"أَنَّ'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"çoğu"},{"position":4,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":5,"surface":"يَسْمَعُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"س-م-ع","rootLatin":"s-m-'","lemma":"سَمِعَ","form":"Fetha","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"işitirler"},{"position":6,"surface":"أَوْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَوْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"veya"},{"position":7,"surface":"يَعْقِلُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ق-ل","rootLatin":"'-q-l","lemma":"عَقَلَ","form":"Fetha","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"aklederler"},{"position":8,"surface":"إِنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değildir"},{"position":9,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"onlar"},{"position":10,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Hasr","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ancak"},{"position":11,"surface":"كَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"gibi"},{"position":11,"surface":"ٱلْأَنْعَـٰمِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ع-م","rootLatin":"n-'-m","lemma":"أَنْعَام","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"davarlar"},{"position":12,"surface":"بَلْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بَلْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"bilakis"},{"position":13,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"onlar"},{"position":14,"surface":"أَضَلُّ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"ض-ل-ل","rootLatin":"d-l-l","lemma":"أَضَلّ","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"daha sapık"},{"position":15,"surface":"سَبِيلًا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-ب-ل","rootLatin":"s-b-l","lemma":"سَبِيل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Temyiz olduğu için mansûb","gloss":"yolca"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Zümer Sûresi** · *25/44*
- **Zümer Sûresi** · *25/44*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *25/44*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *25/44*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *25/44*
- **Furkân Sûresi** · *25/44*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *25/44*
- **Furkân Sûresi** · *25/44*
- **TEDBIRAT I ILAHIYYE** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *Furkân, 25:44*