# Furkân Sûresi, 45. Âyet (25:45)

> أَلَمْ تَرَ إِلَىٰ رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ ٱلظِّلَّ وَلَوْ شَآءَ لَجَعَلَهُۥ سَاكِنًا ثُمَّ جَعَلْنَا ٱلشَّمْسَ عَلَيْهِ دَلِيلًا

*Elem tera ilâ rabbike keyfe medde-zzille velev şâe lece'alehu sâkinen śümme ce'alnâ-şşemse ‘aleyhi delîlâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Rabbinin gölgeyi nasıl uzattığını görmez misin? İsteseydi onu sabit kılardı. Sonra biz güneşi gölgeye delil kıldık.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/25/45

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Allah'ın kudretini ve evrendeki düzeni gölge ve güneş metaforu üzerinden anlatmaktadır. Anahtar kavramlar, gölgenin uzatılması, durdurulması ve güneşin ona delil kılınması fiilleri etrafında şekillenerek ilahi iradeyi ve yaratılışın inceliklerini vurgular.","keyConcepts":[{"word":"مَدَّ","root":"م د د","rootLatin":"m-d-d","meaning":"Gölgeyi uzatmak, yaymak ve genişletmek anlamındadır, Allah'ın kudretini ve yaratılışındaki inceliği gösterir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Medd (مد) kelimesi, bir şeyi uzatmak, yaymak ve genişletmek anlamına gelir. Ayetteki 'medde' (مدّ) fiili, gölgenin yeryüzüne yayılmasını ve uzamasını ifade eder ki bu, Allah'ın kudretinin bir nişanesidir. Gölgenin belirli bir düzen içinde uzaması, ilahi iradenin tecellisidir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Medd (مد) fiili, bir şeyin yayılması ve genişlemesi anlamında kullanılır. Ayetteki 'medde' (مدّ) ifadesi, gölgenin güneşin hareketine bağlı olarak yeryüzünde yayılmasını ve uzamasını mecazi olarak anlatır. Bu, Allah'ın yaratılışındaki düzeni ve kudretini gösteren bir örnektir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Medd (مد) kökü, bir şeyin uzatılması, genişletilmesi ve yayılması anlamlarını içerir. Ayetteki 'medde' (مدّ) fiili, gölgenin yeryüzünde belirli bir düzen içinde uzamasını ve yayılmasını ifade eder. Bu, Allah'ın evrendeki fiziksel yasaları koyma ve yönetme gücünü vurgular."}]},{"word":"ٱلظِّلَّ","root":"ظ ل ل","rootLatin":"z-l-l","meaning":"Gölge, güneş ışınlarının engellenmesiyle oluşan karanlık alan olup, Allah'ın kudretinin ve evrendeki düzenin bir göstergesidir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Zıll (ظل) kelimesi, güneşin veya başka bir ışığın engellenmesiyle oluşan karanlık anlamına gelir. Ayetteki 'ez-zılle' (الظل) ifadesi, Allah'ın kudretinin bir nişanesi olarak gölgenin yaratılışını ve hareketini vurgular. Gölgenin uzaması ve kısalması, ilahi bir düzenin parçasıdır."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Zıll (ظل), güneşin veya ışığın engellenmesiyle meydana gelen karanlıktır. Ayetteki 'ez-zılle' (الظل) kelimesi, Allah'ın yaratılışındaki inceliği ve kudreti gösteren bir olgu olarak ele alınır. Gölgenin uzatılması, Allah'ın iradesiyle gerçekleşen bir doğa olayıdır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Zıll (ظل) kavramı, Kur'an'da genellikle Allah'ın kudretinin ve evrendeki düzenin bir sembolü olarak kullanılır. Ayetteki 'ez-zılle' (الظل) ifadesi, gölgenin yaratılışının ve hareketinin Allah'ın iradesine bağlı olduğunu gösterir. Bu, insanın Allah'ın yaratıcılığı üzerindeki düşünmesini teşvik eder."}]},{"word":"سَاكِنًا","root":"س ك ن","rootLatin":"s-k-n","meaning":"Durgun, hareketsiz ve sabit kalmak anlamındadır, Allah'ın dileseydi gölgeyi hareket ettirmeyebileceğini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Sükûn (سكون) kelimesi, hareketin zıttı olarak durgunluk ve hareketsizlik anlamına gelir. Ayetteki 'sâkinen' (ساكنا) ifadesi, Allah'ın dileseydi gölgeyi sabit ve hareketsiz kılacağını belirtir. Bu, Allah'ın evrendeki her şey üzerindeki mutlak kudretini vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Sükûn (سكون), bir şeyin yerinde durması, hareket etmemesi halidir. Ayetteki 'sâkinen' (ساكنا) kelimesi, gölgenin hareket etmeden, sabit bir şekilde kalması durumunu ifade eder. Bu, Allah'ın iradesinin evrendeki her şeyi kapsadığını ve dilediği gibi değiştirebileceğini gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Sâkin (ساكن) kelimesi, hareket etmeyen, duran anlamına gelir. Ayetteki 'sâkinen' (ساكنا) ifadesi, Allah'ın dileseydi gölgeyi hareket ettirmeden, sabit bir halde bırakabileceğini anlatır. Bu, Allah'ın yaratılışındaki mükemmelliği ve kudretini gösterir."}]},{"word":"دَلِيلًا","root":"د ل ل","rootLatin":"d-l-l","meaning":"Yol gösteren, kanıt ve işaret anlamındadır, güneşin gölgenin varlığına ve hareketine bir delil olduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Delîl (دليل) kelimesi, bir şeye yol gösteren, rehberlik eden veya bir şeyin varlığını kanıtlayan işaret anlamına gelir. Ayetteki 'delîlen' (دليلا) ifadesi, güneşin gölgenin varlığına ve hareketine bir kanıt olduğunu belirtir. Güneşin hareketi, gölgenin uzamasını ve kısalmasını sağlar, bu da Allah'ın yaratılışındaki düzeni gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Delîl (دليل), bir şeyi gösteren, ona işaret eden veya onu kanıtlayan şeydir. Ayetteki 'delîlen' (دليلا) kelimesi, güneşin gölgenin varlığına ve hareketine bir işaret ve kanıt olduğunu ifade eder. Güneşin doğuşu ve batışı, gölgenin oluşumunu ve değişimini açıkça gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Delîl (دليل) kökü, yol gösterme, işaret etme ve kanıtlama anlamlarını içerir. Ayetteki 'delîlen' (دليلا) ifadesi, güneşin gölgenin varlığına ve hareketine bir delil olarak kullanıldığını gösterir. Bu, Allah'ın evrendeki her şeyi birbiriyle bağlantılı ve anlamlı kıldığını vurgular."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tabiat-ayetleri","yaratilis","tevhid"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"أَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Soru edatı olduğu için mebnî","gloss":"mi?"},{"position":1,"surface":"لَمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cezm","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Cezm edatı olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":2,"surface":"تَرَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ر-أ-ي","rootLatin":"r-'-y","lemma":"رَأَى","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Lem edatıyla meczûm olduğu için meczûm","gloss":"görmezsin"},{"position":3,"surface":"إِلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-e, -a"},{"position":4,"surface":"رَبِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Rabbin"},{"position":4,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr mahallen mebnî","gloss":"senin"},{"position":5,"surface":"كَيْفَ","pos":"harf","posDetail":"İsm-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَيْفَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb mahallen mebnî","gloss":"nasıl"},{"position":6,"surface":"مَدَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"م-د-د","rootLatin":"m-d-d","lemma":"مَدَّ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"uzattı"},{"position":7,"surface":"ٱلظِّلَّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ظ-ل-ل","rootLatin":"z-l-l","lemma":"ظِلّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"gölgeyi"},{"position":8,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":8,"surface":"لَوْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَوْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Şart edatı olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":9,"surface":"شَآءَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ش-ي-أ","rootLatin":"sh-y-'","lemma":"شَاءَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"isteseydi"},{"position":10,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cevap","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Cevap harfi olduğu için mebnî","gloss":"elbette"},{"position":10,"surface":"جَعَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَعَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kılardı"},{"position":10,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb mahallen mebnî","gloss":"onu"},{"position":11,"surface":"سَاكِنًا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"س-ك-ن","rootLatin":"s-k-n","lemma":"سَاكِن","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih sâni olduğu için mansûb","gloss":"durgun"},{"position":12,"surface":"ثُمَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ثُمَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"sonra"},{"position":13,"surface":"جَعَلْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَعَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kıldık"},{"position":14,"surface":"ٱلشَّمْسَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-م-س","rootLatin":"sh-m-s","lemma":"شَمْس","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"güneşi"},{"position":15,"surface":"عَلَيْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":15,"surface":"هِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr mahallen mebnî","gloss":"onun"},{"position":16,"surface":"دَلِيلًا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"د-ل-ل","rootLatin":"d-l-l","lemma":"دَلِيل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih sâni olduğu için mansûb","gloss":"delil"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Furkân Sûresi** · *25/45*
- **TB. Kelime-i Yûsufiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/45*
- **TB. Kelime-i Yûsufiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/45*
- **TB. Kelime-i Yûsufiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/45*
- **Furkân Sûresi** · *25/45*
- **Furkân Sûresi** · *25/45-46*
- **Furkân Sûresi** · *25/45*
- **Furkân Sûresi** · *25/45-46*
- **Furkân Sûresi** · *25/45*
- **Furkân Sûresi** · *25/45*
- **Furkân Sûresi** · *25/45*
- **TB. Kelime-i Yûsufiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/45*