# Furkân Sûresi, 54. Âyet (25:54)

> وَهُوَ ٱلَّذِى خَلَقَ مِنَ ٱلْمَآءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُۥ نَسَبًا وَصِهْرًا ۗ وَكَانَ رَبُّكَ قَدِيرًا

*Vehuve-lleżî ḣaleka mine-lmâ-i beşeran fece'alehu neseben ve sihrâ(an)(k) vekâne rabbuke kadîrâ(n)*

**Meal (Diyanet):** O, sudan bir insan yaratıp ondan soy sop ve hısımlık meydana getirendir. Rabbin, her şeye hakkıyla gücü yetendir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/25/54

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Allah'ın insanı sudan yaratmasını ve ona nesep ve sıhrî bağlar vermesini konu edinir. Dilbilimsel olarak 'halk', 'su', 'beşer', 'nesep' ve 'sıhr' kavramları, insanın yaratılışındaki ilahi kudreti ve sosyal yapının temelini oluşturan ilişkileri vurgular.","keyConcepts":[{"word":"خَلَقَ","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-q","meaning":"Yoktan var etmek, bir şeyi belirli bir ölçü ve düzen içinde meydana getirmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'halk' kelimesinin asıl anlamının 'takdir etmek, bir şeyi ölçü ve düzen içinde yapmak' olduğunu belirtir. Ayetteki 'halk', Allah'ın insanı sudan belirli bir plan ve düzen dahilinde yaratmasını ifade eder, yani sadece var etmek değil, aynı zamanda ona bir form ve işlev kazandırmaktır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'halk'ın 'bir şeyi örneksiz ve benzersiz bir şekilde icat etmek' olduğunu söyler. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın insanı sudan, daha önce benzeri görülmemiş bir biçimde ve kendi kudretiyle yaratmasını vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'halk' kavramının genellikle Allah'ın yaratma eylemini ifade ettiğini ve bu eylemin mutlak bir kudret ve iradeyle gerçekleştiğini belirtir. Ayetteki 'halk', Allah'ın insanı sudan yaratma gücünü ve bu yaratılışın benzersizliğini ortaya koyar."}]},{"word":"ٱلْمَآءِ","root":"م و ه","rootLatin":"m-v-h","meaning":"Canlıların temel maddesi olan su.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'mâ'' kelimesinin Kur'an'da genellikle bilinen su anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'mâ'', insanın yaratıldığı temel madde olarak, Allah'ın kudretinin ve yaratılışın başlangıcının bir göstergesidir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'mâ'' kelimesinin bazen 'meni' anlamında da kullanılabileceğini ima eder. Ayetteki 'mâ'' kelimesi, insanın yaratılışının başlangıcı olarak hem genel anlamda suyu hem de özelde meniyi kapsayabilir, bu da yaratılışın basit bir maddeden başladığını vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'mâ''nın canlıların hayat kaynağı olduğunu ve Kur'an'da birçok yerde yaratılışın başlangıcı olarak zikredildiğini ifade eder. Ayetteki 'mâ'', insanın yaratılışının temel unsuru olarak, Allah'ın kudretinin ve hayat verici özelliğinin bir delilidir."}]},{"word":"بَشَرًا","root":"ب ش ر","rootLatin":"b-ş-r","meaning":"Dış görünüşü ve derisiyle diğer canlılardan ayrılan insan türü.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'beşer' kelimesinin 'deri' anlamına gelen 'beşere'den türediğini ve insanın dış görünüşüyle ilgili olduğunu belirtir. Ayetteki 'beşer', insanın fiziksel varlığını ve diğer canlılardan ayrılan özelliklerini vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'beşer'in insanın dış görünüşü, derisi ve teni itibarıyla diğer canlılardan ayrılan yönünü ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'beşer', Allah'ın sudan yarattığı varlığın, dış görünüşüyle tanınan ve belirli özelliklere sahip bir insan olduğunu gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'beşer' kelimesinin genellikle insanın biyolojik ve fiziksel yönünü vurguladığını, 'insan' (إنسان) kelimesinin ise daha çok ruhsal ve entelektüel yönünü ifade ettiğini belirtir. Bu ayette 'beşer'in kullanılması, yaratılışın fiziksel boyutuna dikkat çeker."}]},{"word":"نَسَبًا","root":"ن س ب","rootLatin":"n-s-b","meaning":"Kan bağıyla oluşan akrabalık, soy ve sülale.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'neseb'in 'bir kimsenin soyunu, akrabalığını bildirmek' anlamına geldiğini ve kan bağıyla oluşan akrabalığı ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'neseb', Allah'ın insanı yaratırken ona soy ve sülale bağları verdiğini, böylece sosyal bir düzen kurduğunu gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'neseb'in 'doğum yoluyla oluşan akrabalık' olduğunu ve bu bağın insanların birbirleriyle ilişkilerini düzenlediğini açıklar. Ayetteki 'neseb', Allah'ın insanlara verdiği bu doğal akrabalık bağının önemini vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'neseb' kavramının Kur'an'da genellikle soy, sülale ve kan bağı anlamında kullanıldığını ve toplumsal yapının temelini oluşturduğunu belirtir. Ayetteki 'neseb', insanın yaratılışının sadece bireysel değil, aynı zamanda toplumsal bir boyutunun olduğunu, aile ve soy bağlarının ilahi bir düzenleme olduğunu ifade eder."}]},{"word":"وَصِهْرًا","root":"ص ه ر","rootLatin":"s-h-r","meaning":"Evlilik yoluyla oluşan akrabalık, dünürlük.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'sıhr'ın 'evlilik yoluyla oluşan akrabalık' olduğunu ve bu bağın 'neseb'den farklı olarak sonradan kazanıldığını belirtir. Ayetteki 'sıhr', Allah'ın insanlara sadece kan bağı değil, aynı zamanda evlilik yoluyla da akrabalık bağları verdiğini, böylece toplumsal ilişkileri genişlettiğini gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'sıhr'ın 'evlilik yoluyla oluşan akrabalık' olduğunu ve bu bağın 'neseb' gibi önemli bir toplumsal ilişki olduğunu ifade eder. Ayetteki 'sıhr', Allah'ın insanlara verdiği bu ikinci tür akrabalık bağının, yani dünürlüğün, toplumsal uyum ve genişleme için ne kadar önemli olduğunu vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'sıhr' kavramının Kur'an'da 'evlilik yoluyla oluşan akrabalık' anlamında kullanıldığını ve 'neseb' ile birlikte toplumsal bağların iki temel direğini oluşturduğunu belirtir. Ayetteki 'sıhr', Allah'ın insanlara verdiği bu evlilik akrabalığının, ailelerin ve toplumların genişlemesinde ve dayanışmasında merkezi bir rol oynadığını ifade eder."}]},{"word":"قَدِيرًا","root":"ق د ر","rootLatin":"k-d-r","meaning":"Her şeye gücü yeten, mutlak kudret sahibi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'kadir' kelimesinin 'bir şeyi ölçü ve düzen içinde yapmaya gücü yeten' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'Kadîr', Allah'ın insanı sudan yaratma, ona nesep ve sıhr verme gibi tüm bu eylemleri mutlak bir güç ve hikmetle gerçekleştirdiğini vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'Kadîr' isminin Allah'ın her şeye gücünün yettiğini, hiçbir şeyin O'na zor gelmediğini ifade ettiğini açıklar. Bu ayetteki 'Kadîr', insanın yaratılışındaki ve sosyal bağlarının tesisindeki ilahi kudretin sınırsızlığını gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'Kadîr' isminin Allah'ın mutlak gücünü ve iradesini ifade ettiğini, O'nun her şeyi dilediği gibi yapmaya muktedir olduğunu belirtir. Ayetteki 'Kadîr', insanın yaratılışının ve sosyal düzeninin Allah'ın sınırsız kudretinin bir eseri olduğunu vurgular."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["insanin-yaratilisi","yaratilis","esma-i-husna","aile-nikah"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Müfred Müzekker Gaib Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî mahallen merfû","gloss":"O"},{"position":2,"surface":"ٱلَّذِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِى","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Haber olduğu için mebnî mahallen merfû","gloss":"ki o"},{"position":3,"surface":"خَلَقَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"kh-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için fetha üzere mebnî","gloss":"yarattı"},{"position":4,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":5,"surface":"ٱلْمَآءِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"م-و-ه","rootLatin":"m-w-h","lemma":"مَاء","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için kesra ile mecrûr","gloss":"su"},{"position":6,"surface":"بَشَرًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ش-ر","rootLatin":"b-sh-r","lemma":"بَشَر","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için fetha ile mansûb","gloss":"insan"},{"position":7,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"böylece"},{"position":7,"surface":"جَعَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için fetha üzere mebnî","gloss":"kıldı"},{"position":7,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mebnî mahallen mansûb","gloss":"onu"},{"position":8,"surface":"نَسَبًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-س-ب","rootLatin":"n-s-b","lemma":"نَسَب","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih sâni olduğu için fetha ile mansûb","gloss":"soy"},{"position":9,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":9,"surface":"صِهْرًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ص-ه-ر","rootLatin":"s-h-r","lemma":"صِهْر","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Atfedildiği için mansûb","gloss":"sıhrî akrabalık"},{"position":10,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstînaf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"İstînaf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":10,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî Nâkıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için fetha üzere mebnî","gloss":"oldu"},{"position":11,"surface":"رَبُّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Kâne'nin ismi olduğu için damme ile merfû","gloss":"Rabbin"},{"position":11,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî mahallen mecrûr","gloss":"senin"},{"position":12,"surface":"قَدِيرًۭا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ق-د-ر","rootLatin":"q-d-r","lemma":"قَدِير","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Kâne'nin haberi olduğu için fetha ile mansûb","gloss":"güçlü, kudretli"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Furkân Sûresi** · *25/54*
- **Furkân Sûresi** · *25/54*