# Furkân Sûresi, 62. Âyet (25:62)

> وَهُوَ ٱلَّذِى جَعَلَ ٱلَّيْلَ وَٱلنَّهَارَ خِلْفَةً لِّمَنْ أَرَادَ أَن يَذَّكَّرَ أَوْ أَرَادَ شُكُورًا

*Vehuve-lleżî ce'ale-lleyle ve-nnehâra ḣilfeten limen erâde en yeżżekkera ev erâde şukûrâ(n)*

**Meal (Diyanet):** O, öğüt almak isteyen ve çok şükredici olmayı dileyen kimseler için geceyi ve gündüzü birbiri ardınca getirendir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/25/62

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Allah'ın gece ve gündüzü birbiri ardınca getirmesini, tefekkür ve şükür için birer vesile olarak sunmaktadır. Anahtar kavramlar, bu döngünün hikmetini ve insan üzerindeki etkisini dilbilimsel ve semantik açıdan derinlemesine incelemektedir.","keyConcepts":[{"word":"جَعَلَ","root":"ج ع ل","rootLatin":"c-a-l","meaning":"Allah'ın bir şeyi yaratma, kılma veya tayin etme eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ceale' fiilinin 'bir şeyi başka bir şeye dönüştürmek, bir şeyi bir halden başka bir hale sokmak' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayette, gece ve gündüzün belirli bir düzen içinde birbirini takip eden birer 'kılınma' veya 'tayin edilme' eylemi olarak Allah tarafından yaratıldığını vurgular. Bu, sadece bir yaratma değil, aynı zamanda bir düzenleme ve işlev yüklemedir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'ceale'nin 'bir şeyi bir şeyin yerine koymak' veya 'bir şeyi bir şey olarak kabul etmek' anlamlarını da taşıdığını ifade eder. Ayette, gece ve gündüzün 'hilfe' (ardıl) olarak kılınması, onların sadece var edilmekle kalmayıp, belirli bir düzen ve amaç doğrultusunda işlevsel kılındığını gösterir."}]},{"word":"ٱلَّيْلَ","root":"ل ي ل","rootLatin":"l-y-l","meaning":"Güneşin batışından doğuşuna kadar olan karanlık zaman dilimini ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'leyl' kelimesinin bilinen karanlık zaman dilimi olduğunu ve Kur'an'da genellikle dinlenme, sükûnet ve örtünme zamanı olarak geçtiğini belirtir. Bu ayette, gündüz ile birlikte bir döngünün parçası olarak zikredilmesi, onun da Allah'ın kudretinin bir nişanesi olduğunu gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'leyl'in sadece fiziksel bir zaman dilimi olmanın ötesinde, tefekkür ve ibadet için özel bir atmosfer sunduğunu vurgular. Gece, insanın dış dünyadan soyutlanıp iç dünyasına yöneldiği, Allah ile baş başa kaldığı bir zaman dilimi olarak sembolize edilir. Ayetteki 'ibret almak' ve 'şükretmek' bağlamında, gecenin bu tefekkür ve şükür için uygun bir ortam sağladığına işaret eder."}]},{"word":"ٱلنَّهَارَ","root":"ن ه ر","rootLatin":"n-h-r","meaning":"Güneşin doğuşundan batışına kadar olan aydınlık zaman dilimini ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'nehâr' kelimesinin 'aydınlık' ve 'açıklık' anlamlarını taşıdığını belirtir. Kur'an'da genellikle çalışma, rızık arama ve dış dünyayla etkileşim zamanı olarak geçer. Ayette, gece ile birlikte bir döngü içinde anılması, her ikisinin de Allah'ın düzeninin bir parçası olduğunu gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'nehâr'ın Kur'an'daki kullanımının, sadece fiziksel bir zaman dilimi olmanın ötesinde, hayatın aktif yönünü, rızık peşinde koşmayı ve Allah'ın nimetlerini gözlemlemeyi temsil ettiğini ifade eder. Ayetteki 'şükür' bağlamında, gündüzün sunduğu imkanların ve aydınlığın, Allah'a şükretmek için bir vesile olduğuna dikkat çeker."}]},{"word":"خِلْفَةً","root":"خ ل ف","rootLatin":"h-l-f","meaning":"Birbirini takip eden, ardıl olarak gelen, yer değiştiren anlamlarına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hilfe' kelimesinin 'bir şeyin ardından gelmek, bir şeyin yerine geçmek' anlamlarını taşıdığını belirtir. Ayette, gece ve gündüzün 'hilfe' olarak kılınması, onların düzenli bir şekilde birbirini takip ettiğini, birinin diğerinin yerini aldığını ve bu döngünün sürekli olduğunu ifade eder. Bu durum, Allah'ın kudretinin ve evrendeki düzenin bir delilidir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'hilfe'nin 'birbirinin yerine geçmek' veya 'birbirini takip etmek' anlamında kullanıldığını açıklar. Gece ve gündüzün 'hilfe' olması, onların sadece peş peşe gelmesi değil, aynı zamanda her birinin kendi işlevini yerine getirerek diğerine yer açmasıdır. Bu döngü, ibret almak ve şükretmek için sürekli bir hatırlatıcıdır."}]},{"word":"يَذَّكَّرَ","root":"ذ ك ر","rootLatin":"z-k-r","meaning":"İbret almak, hatırlamak, öğüt almak ve tefekkür etmek anlamlarını içerir.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'tezekkür' fiilinin 'unutulan bir şeyi hatırlamak' veya 'bir şeyi zihinde canlı tutmak' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'yetezekker' ifadesi, gece ve gündüzün ardı ardına gelmesinden ders çıkarmak, Allah'ın kudretini ve nimetlerini hatırlamak, böylece gafletten uyanmak anlamına gelir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'zikr' kökünden türeyen 'tezekkür'ün Kur'an'da sadece basit bir hatırlama olmadığını, aynı zamanda derinlemesine düşünme, idrak etme ve öğüt alma anlamlarını taşıdığını vurgular. Gece ve gündüzün döngüsü, insanı Allah'ın varlığına, birliğine ve kudretine dair sürekli bir tefekküre sevk eden bir 'ayet' (işaret) olarak sunulur."}]},{"word":"شُكُورًا","root":"ش ك ر","rootLatin":"ş-k-r","meaning":"Şükretmek, minnettar olmak ve nimetlere karşılık vermek anlamlarını ifade eder.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'şükür' kelimesinin 'nimeti bilmek ve onu sahibine nispet etmek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'şükûr' ifadesi, gece ve gündüzün getirdiği nimetlere karşılık Allah'a minnettarlık göstermek, O'nun lütuflarını idrak etmek ve bu nimetleri O'nun rızasına uygun kullanmak demektir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, Kur'an'da 'şükür' kavramının sadece sözlü bir teşekkürden ibaret olmadığını, aynı zamanda kalple tasdik, dille ikrar ve azalarla amel etmeyi içeren kapsamlı bir minnettarlık hali olduğunu açıklar. Gece ve gündüzün döngüsü, insanın yaşamını sürdürmesi için gerekli olan tüm imkanları sunduğundan, bu durum Allah'a sürekli bir şükür vesilesidir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tabiat-ayetleri","yaratilis","sukur","ilim-hikmet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"O"},{"position":2,"surface":"ٱلَّذِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِى","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"o kimse ki"},{"position":3,"surface":"جَعَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kıldı, yaptı"},{"position":4,"surface":"ٱلَّيْلَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ل-ي-ل","rootLatin":"l-y-l","lemma":"لَيْل","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"geceyi"},{"position":5,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":5,"surface":"ٱلنَّهَارَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ه-ر","rootLatin":"n-h-r","lemma":"نَهَار","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki mansûb isme atfedildiği için mansûb","gloss":"gündüzü"},{"position":6,"surface":"خِلْفَةًۭ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"خ-ل-ف","rootLatin":"kh-l-f","lemma":"خِلْفَة","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"birbiri ardınca"},{"position":7,"surface":"لِّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"için"},{"position":7,"surface":"مَنْ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kimse"},{"position":8,"surface":"أَرَادَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-و-د","rootLatin":"r-w-d","lemma":"أَرَادَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"diledi"},{"position":9,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ki"},{"position":10,"surface":"يَذَّكَّرَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"dh-k-r","lemma":"تَذَكَّرَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatından (أَن) sonra geldiği için mansûb","gloss":"ibret alsın"},{"position":11,"surface":"أَوْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَوْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"veya"},{"position":12,"surface":"أَرَادَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-و-د","rootLatin":"r-w-d","lemma":"أَرَادَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"diledi"},{"position":13,"surface":"شُكُورًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ش-ك-ر","rootLatin":"sh-k-r","lemma":"شُكُور","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"şükretmeyi"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Furkân Sûresi** · *25/62*
- **Furkân Sûresi** · *25/62*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/62*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/62*