# Furkân Sûresi, 68. Âyet (25:68)

> وَٱلَّذِينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ ٱللَّهِ إِلَـٰهًا ءَاخَرَ وَلَا يَقْتُلُونَ ٱلنَّفْسَ ٱلَّتِى حَرَّمَ ٱللَّهُ إِلَّا بِٱلْحَقِّ وَلَا يَزْنُونَ ۚ وَمَن يَفْعَلْ ذَٰلِكَ يَلْقَ أَثَامًا

*Velleżîne lâ yed'ûne me'a(A)llâhi ilâhen âḣara velâ yaktulûne-nnefse-lletî harrama(A)llâhu illâ bilhakki velâ yeznûn(e)(c) vemen yef'al żâlike yelka eśâmâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Onlar, Allah ile beraber başka bir ilaha kulluk etmeyen, haksız yere, Allah'ın haram kıldığı cana kıymayan ve zina etmeyen kimselerdir. Kim bunları yaparsa ağır azaba uğrar.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/25/68

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Rahman'ın has kullarının temel özelliklerini, özellikle tevhid, canın korunması ve iffetin muhafazası prensipleri üzerinden açıklamaktadır. Ayet, bu prensiplere aykırı davranışların ağır sonuçlarını vurgulayarak ahlaki bir çerçeve sunar.","keyConcepts":[{"word":"يَدْعُونَ","root":"د ع و","rootLatin":"d-'-v","meaning":"Allah'tan başkasına ibadet etme, yalvarma ve yardım dileme eylemi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'دعاء' kelimesinin asıl anlamının 'seslenmek, çağırmak' olduğunu belirtir. Ancak Kur'an'da bu kelime, 'ibadet etmek, yardım dilemek, yalvarmak' gibi anlamlarda da kullanılır. Ayetteki 'لا يدعون مع الله إلها آخر' ifadesi, Allah'tan başkasına ibadet etmeme, O'ndan başkasından yardım dilememe ve O'ndan başkasına yalvarmama anlamını taşır, bu da tevhidin temelini oluşturur."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'دعاء' kelimesinin Kur'an'da farklı mecazi kullanımlarına dikkat çeker. Bu ayetteki kullanımı, 'ibadet etmek' anlamında mecazdır. Yani, Allah'tan başka bir ilaha ibadet etmezler, O'na ortak koşmazlar demektir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'dua' kavramının Kur'an'daki merkeziyetini inceler. Ona göre 'dua', sadece bir yakarış değil, aynı zamanda Allah ile kul arasındaki ilişkinin bir ifadesidir. Ayetteki olumsuz kullanım, bu ilişkinin sadece Allah'a özgü olması gerektiğini, başka varlıkların bu ilişkiye dahil edilmemesi gerektiğini vurgular."}]},{"word":"يَقْتُلُونَ","root":"ق ت ل","rootLatin":"k-t-l","meaning":"Bir cana kıyma, öldürme eylemi.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'قتل' kelimesinin temel anlamının 'canı bedenden ayırmak, hayatına son vermek' olduğunu belirtir. Ayetteki 'ولا يقتلون النفس التي حرم الله إلا بالحق' ifadesi, Allah'ın haram kıldığı cana, yani haksız yere bir insanı öldürmenin yasak olduğunu açıkça ifade eder. 'Haksız yere' kaydı, meşru müdafaa veya kısas gibi istisnaları dışarıda bırakır."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'قتل' fiilinin farklı kullanımlarını ve türevlerini inceler. Ayetteki kullanımı, doğrudan bir canlının hayatına son verme fiilidir ve 'nefs' kelimesiyle birlikte kullanıldığında insan canını ifade eder. Bu, İslam'da can güvenliğinin ve dokunulmazlığının önemini vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'katl' kavramının Kur'an'daki ahlaki ve hukuki boyutlarını ele alır. Ayetteki ifade, canın korunmasının İslam hukukunun temel amaçlarından (makasıd-ı şeria) biri olduğunu gösterir. 'Haram kılınan can' ifadesi, her canın dokunulmazlığını, ancak belirli meşru sebeplerle bu dokunulmazlığın kalkabileceğini belirtir."}]},{"word":"يَزْنُونَ","root":"ز ن ي","rootLatin":"z-n-y","meaning":"Nikahsız cinsel ilişkiye girme eylemi.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'زنا' kelimesinin 'nikahsız olarak cinsel ilişkiye girmek' anlamına geldiğini belirtir. Bu fiil, İslam'da büyük günahlardan biri olarak kabul edilir ve aile yapısını, neslin korunmasını ve toplum ahlakını tehdit eden bir eylemdir. Ayetteki olumsuz kullanım, Rahman'ın kullarının bu tür bir ahlaksızlıkta bulunmadığını gösterir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'zina' kelimesinin Arap dilindeki kökenini ve kullanımını açıklar. Kur'an'da bu kelime, ahlaki bir yozlaşma ve toplumsal düzensizlik kaynağı olarak şiddetle yasaklanmıştır. Ayetteki 'ولا يزنون' ifadesi, müminlerin iffet ve namuslarını koruduklarını, harama yaklaşmadıklarını vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'zina' kavramının Kur'an'daki ahlaki ve sosyal bağlamını inceler. Ona göre zina, sadece bireysel bir günah değil, aynı zamanda toplumsal düzeni bozan ve nesep karışıklığına yol açan bir eylemdir. Ayet, Rahman'ın kullarının bu tür bir eylemden uzak durarak toplumsal ahlakı ve düzeni koruduğunu belirtir."}]},{"word":"أَثَامًا","root":"أ ث م","rootLatin":"e-s-m","meaning":"Günahın karşılığı olan ceza veya günahın kendisi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'إثم' kelimesinin 'insanı hayırdan alıkoyan, günah' anlamına geldiğini belirtir. 'أثام' ise bu günahın karşılığı olan cezayı veya günahın kendisinin ağırlaşmış halini ifade eder. Ayetteki 'يلق أثاما' ifadesi, yukarıda sayılan büyük günahları işleyenlerin ahirette ağır bir ceza ile karşılaşacaklarını veya bu günahların kendilerine büyük bir yük olacağını vurgular."},{"author":"Ebû'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'إثم' ve 'أثام' arasındaki farka değinir. 'أثام', genellikle 'günahın cezası' veya 'günahın ağırlaşmış hali' olarak kullanılır. Bu ayetteki kullanımı, bahsedilen fiilleri işleyenlerin sadece günah işlemiş olmakla kalmayıp, aynı zamanda bu günahların getireceği ağır sonuçlara katlanacaklarını ifade eder."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'أثام' kelimesinin cehennemdeki bir vadi veya ceza anlamına geldiğini belirtir. Bu, işlenen günahların sadece manevi bir yük değil, aynı zamanda somut ve şiddetli bir karşılığı olacağını gösterir. Ayet, bu fiillerden sakınmanın önemini pekiştirir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kufur-sirk","helal-haram","hukuk-ceza","takva"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":1,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"l-dh-y","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i mevsûl olduğu için mebnî. Önceki cümlenin haberine atfedildiği için mahallen merfû.","gloss":"o kimseler ki","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Ma'tûf"},{"position":2,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":3,"surface":"يَدْعُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"د-ع-و","rootLatin":"d-'-w","lemma":"دَعَا","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nefy harfi 'lâ'dan sonra geldiği ve nasb/cezm edeni olmadığı için merfû (nûn'un sübûtu ile)","gloss":"yalvarırlar","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":4,"surface":"مَعَ","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Mekan","root":"-","rootLatin":"m-'-y","lemma":"مَعَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"ile birlikte","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mekân zarfı","izafet":"Muzâf"},{"position":5,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"A-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":6,"surface":"إِلَـٰهًا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"A-l-h","lemma":"إِلَـٰه","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"tanrı","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":7,"surface":"ءَاخَرَ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat","root":"ا-خ-ر","rootLatin":"A-kh-r","lemma":"آخَر","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"başka","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Sıfat"},{"position":8,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":8,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":9,"surface":"يَقْتُلُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-ت-ل","rootLatin":"q-t-l","lemma":"قَتَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nefy harfi 'lâ'dan sonra geldiği ve nasb/cezm edeni olmadığı için merfû (nûn'un sübûtu ile)","gloss":"öldürmezler","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":10,"surface":"ٱلنَّفْسَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ف-س","rootLatin":"n-f-s","lemma":"نَفْس","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"canı","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":11,"surface":"ٱلَّتِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"l-dh-y","lemma":"ٱلَّتِى","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i mevsûl olduğu için mebnî. Önceki ismin sıfatı olduğu için mahallen mansûb.","gloss":"o ki","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Sıfat"},{"position":12,"surface":"حَرَّمَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ح-ر-م","rootLatin":"h-r-m","lemma":"حَرَّمَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"haram kıldı","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":13,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"A-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil"},{"position":14,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstisna","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ancak","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":15,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":15,"surface":"ٱلْحَقِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ق-ق","rootLatin":"h-q-q","lemma":"حَقّ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"hak","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":16,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":16,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":17,"surface":"يَزْنُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ز-ن-ي","rootLatin":"z-n-y","lemma":"زَنَى","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nefy harfi 'lâ'dan sonra geldiği ve nasb/cezm edeni olmadığı için merfû (nûn'un sübûtu ile)","gloss":"zina etmezler","irabMarker":"nûn ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":18,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":18,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i şart olduğu için mebnî. Mübteda olarak mahallen merfû.","gloss":"kim","binaDurumu":"Mebnî (ism-i şart)","gorev":"Mübteda"},{"position":19,"surface":"يَفْعَلْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ف-ع-ل","rootLatin":"f-'-l","lemma":"فَعَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şart fiili olduğu için meczûm","gloss":"yaparsa","irabMarker":"sükûn ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":20,"surface":"ذَٰلِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"dh-l-k","lemma":"ذَٰلِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i işaret olduğu için mebnî. Mef'ûlün bih olarak mahallen mansûb.","gloss":"bunu","binaDurumu":"Mebnî (ism-i işaret)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":21,"surface":"يَلْقَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ل-ق-ي","rootLatin":"l-q-y","lemma":"لَقِيَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şartın cevabı olduğu için meczûm (illet harfinin hazfi ile)","gloss":"karşılaşır","irabMarker":"illet harfinin hazfi ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":22,"surface":"أَثَامًا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ث-م","rootLatin":"A-th-m","lemma":"إِثَام","form":"Mücerred","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"günah","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"}]

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Velleżîne"},{"position":2,"translit":"lâ"},{"position":3,"translit":"yed'ûne"},{"position":4,"translit":"me'a"},{"position":5,"translit":"(A)llâhi"},{"position":6,"translit":"ilâhen"},{"position":7,"translit":"âḣara"},{"position":8,"translit":"velâ"},{"position":9,"translit":"yaktulûne"},{"position":10,"translit":"nnefse"},{"position":11,"translit":"lletî"},{"position":12,"translit":"harrama"},{"position":13,"translit":"(A)llâhu"},{"position":14,"translit":"illâ"},{"position":15,"translit":"bilhakki"},{"position":16,"translit":"velâ"},{"position":17,"translit":"yeznûn(e)(c)"},{"position":18,"translit":"vemen"},{"position":19,"translit":"yef'al"},{"position":20,"translit":"żâlike"},{"position":21,"translit":"yelka"},{"position":22,"translit":"eśâmâ(n)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Furkân Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/68*
- **Furkân Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/68*