# Furkân Sûresi, 70. Âyet (25:70)

> إِلَّا مَن تَابَ وَءَامَنَ وَعَمِلَ عَمَلًا صَـٰلِحًا فَأُو۟لَـٰٓئِكَ يُبَدِّلُ ٱللَّهُ سَيِّـَٔاتِهِمْ حَسَنَـٰتٍ ۗ وَكَانَ ٱللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا

*İllâ men tâbe ve âmene ve'amile ‘amelen sâlihan feulâ-ike yubeddilu(A)llâhu seyyi-âtihim hasenât(in)(k) vekâna(A)llâhu ġafûran rahîmâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Ancak tövbe edip de inanan ve salih amel işleyenler başka. Allah işte onların kötülüklerini iyiliklere çevirir. Allah, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/25/70

---

## Tefsir

{"topics":["tovbe","iman","ahiret-mukafat","esma-i-husna"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstisnâ","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ancak","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"İstisnâ edatı"},{"position":2,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"İstisnâ edatından sonra geldiği için mahallen mansûb","gloss":"kimse","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Müstesnâ"},{"position":3,"surface":"تَابَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ت-و-ب","rootLatin":"t-w-b","lemma":"تَابَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"tevbe etti","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":4,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":4,"surface":"ءَامَنَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ا-م-ن","rootLatin":"'-m-n","lemma":"آمَنَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"inandı","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":5,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":5,"surface":"عَمِلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ع-م-ل","rootLatin":"'a-m-l","lemma":"عَمِلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"işledi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":6,"surface":"عَمَلًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ع-م-ل","rootLatin":"'a-m-l","lemma":"عَمَل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"iş","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûl-i mutlak"},{"position":7,"surface":"صَـٰلِحًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ص-ل-ح","rootLatin":"s-l-h","lemma":"صَالِح","form":"Mücerred","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"yararlı","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Sıfat"},{"position":8,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstînâfiyye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"işte","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":8,"surface":"أُو۟لَـٰٓئِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أُولَٰئِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mahallen merfû","gloss":"onlar","binaDurumu":"Mebnî (ism-i işaret)","gorev":"Mübteda"},{"position":9,"surface":"يُبَدِّلُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ب-د-ل","rootLatin":"b-d-l","lemma":"بَدَّلَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"çevirir","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":10,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"'-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil"},{"position":11,"surface":"سَيِّـَٔاتِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-و-ا","rootLatin":"s-w-'","lemma":"سَيِّئَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"kötülüklerini","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih","izafet":"Muzâf"},{"position":11,"surface":"هِمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onların","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":12,"surface":"حَسَنَـٰتٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-س-ن","rootLatin":"h-s-n","lemma":"حَسَنَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih-i sânî olduğu için mansûb","gloss":"iyiliklere","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":13,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":13,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Nâkıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idi","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":14,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"'-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Kâne'nin ismi olduğu için merfû","gloss":"Allah","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâkıs fiilin ismi"},{"position":15,"surface":"غَفُورًۭا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"غ-ف-ر","rootLatin":"ğ-f-r","lemma":"غَفُور","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Kâne'nin haberi olduğu için mansûb","gloss":"bağışlayıcı","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâkıs fiilin haberi"},{"position":16,"surface":"رَّحِيمًۭا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ر-ح-م","rootLatin":"r-h-m","lemma":"رَحِيم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Kâne'nin ikinci haberi olduğu için mansûb","gloss":"merhametli","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâkıs fiilin haberi"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, tevbe, iman ve salih amel kavramları üzerinden ilahi affın ve dönüşümün müjdesini vermektedir. Kelimelerin etimolojik kökenleri, bu dönüşümün derinliğini ve Allah'ın rahmetinin genişliğini vurgular.","keyConcepts":[{"word":"تَابَ","root":"ت و ب","rootLatin":"t-v-b","meaning":"Günahlarından dönmek, pişmanlık duyarak Allah'a yönelmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Tevbe, işlenen bir günahtan sonra pişmanlık duyarak Allah'a dönmektir. Ayetteki kullanımı, önceki kötü amellerden vazgeçip Allah'ın rızasına uygun bir yola girmeyi ifade eder. (el-Müfredât, s. 182)"},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Tevbe, 'rücu' (geri dönmek) anlamındadır. Ayetteki 'men tâbe' ifadesi, günahlarından dönen ve Allah'a yönelen kişiyi anlatır. (Mecâzü'l-Kur'ân, c. 2, s. 104)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Tevbe, Kur'an'da sadece bir pişmanlık hali değil, aynı zamanda aktif bir dönüşüm ve Allah'a yöneliş eylemi olarak ele alınır. Bu ayette, tevbe, diğer olumlu eylemlerle birlikte kurtuluşun ön koşulu olarak sunulur. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 205)"}]},{"word":"ءَامَنَ","root":"ء م ن","rootLatin":"e-m-n","meaning":"Allah'a ve O'nun bildirdiklerine kalpten inanmak, tasdik etmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İman, 'emn' (güven, emniyet) kökünden gelir ve kalben tasdik etmek, güvenmek anlamına gelir. Ayetteki 'âmen' ifadesi, tevbenin ardından gelen, Allah'a ve O'nun vaatlerine tam bir güvenle bağlanmayı ifade eder. (el-Müfredât, s. 89)"},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"İman, dil ile ikrar, kalp ile tasdik ve azalarla amel etmektir. Bu ayetteki iman, tevbe ile birlikte, kişinin içsel dönüşümünü ve Allah'a olan bağlılığını pekiştirir. (el-Külliyyât, s. 125)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"İman kelimesi, Kur'an'da sadece soyut bir inanç değil, aynı zamanda bir eylem ve sorumluluk bilinciyle birlikte kullanılır. Ayetteki 'âmen' ifadesi, tevbe eden kişinin bu yeni yönelişini kalben onaylamasını ve benimsemesini vurgular. (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi, s. 112)"}]},{"word":"عَمَلًا صَـٰلِحًا","root":"ع م ل / ص ل ح","rootLatin":"a-m-l / s-l-h","meaning":"Allah'ın rızasına uygun, iyi ve faydalı işler yapmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Amel, iradeye dayalı her türlü fiildir. Salih ise, doğru, uygun ve faydalı olan demektir. 'Amelen salihan' ifadesi, kişinin tevbe ve imanının bir göstergesi olarak, Allah'ın hoşnutluğunu kazanacak nitelikteki eylemleri yapmasını ifade eder. (el-Müfredât, s. 594, 467)"},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Salih amel, hem dünya hem de ahiret için faydalı olan, şeriatın ve aklın güzel gördüğü her türlü fiildir. Ayetteki bu ifade, tevbe ve imanın pratik hayata yansımasını, yani kişinin davranışlarını düzeltmesini vurgular. (Basâiru Zevi't-Temyîz, c. 3, s. 283)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Salih amel, Kur'an'da imanın ayrılmaz bir parçası olarak sunulur ve sadece bireysel değil, toplumsal faydayı da içeren geniş bir anlam taşır. Bu ayette, salih amel, Allah'ın kötülükleri iyiliklere çevirme vaadinin gerçekleşmesi için gerekli olan aktif çabayı temsil eder. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 160)"}]},{"word":"يُبَدِّلُ","root":"ب د ل","rootLatin":"b-d-l","meaning":"Bir şeyi başka bir şeyle değiştirmek, dönüştürmek.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Tebdil, bir şeyi başka bir şeyin yerine koymaktır. Ayetteki 'yubeddilu' ifadesi, Allah'ın tevbe, iman ve salih amel neticesinde, kulun geçmişteki günahlarını silip yerine iyilikler yazmasını, yani olumsuz durumu olumluya çevirmesini anlatır. (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân, s. 317)"},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Bedel, bir şeyin yerine geçen şeydir. 'Yubeddilu' fiili, Allah'ın kudretiyle, kulun işlediği seyyiâtı (kötülükleri) hasenâta (iyiliklere) dönüştürmesini, yani manevi bir dönüşümü ifade eder. (Umdetü'l-Huffâz, c. 1, s. 238)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Bedel kökü, Kur'an'da genellikle bir şeyin niteliğinin veya durumunun tamamen değişmesi anlamında kullanılır. Bu ayetteki 'yubeddilu', Allah'ın affının ve rahmetinin bir tecellisi olarak, günahların affedilmesinden öte, onların iyiliklere dönüştürülmesi gibi eşsiz bir lütfu ifade eder. (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi, s. 156)"}]},{"word":"سَيِّـَٔاتِهِمْ","root":"س و ء","rootLatin":"s-v-e","meaning":"Kötülükler, günahlar, çirkin işler.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Seyyie, insanı üzen, kötü olan her şeydir. Kur'an'da genellikle günah ve kötülük anlamında kullanılır. Ayetteki 'seyyiâtihim', tevbe eden kişinin geçmişte işlediği günahları ve kötü amelleri ifade eder. (el-Müfredât, s. 430)"},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Seyyie, 'su'' kökünden gelir ve kötü, çirkin, zararlı olanı ifade eder. Bu ayette, Allah'ın bağışlayıcılığının kapsamını göstermek üzere, kulun işlediği tüm kötü fiilleri kapsar. (Nüzhetü'l-Kulûb, s. 220)"}]},{"word":"حَسَنَـٰتٍ","root":"ح س ن","rootLatin":"h-s-n","meaning":"İyilikler, güzellikler, sevaplar.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hasene, insanı sevindiren, güzel olan her şeydir. Kur'an'da genellikle iyilik, sevap ve güzel amel anlamında kullanılır. Ayetteki 'hasenât', Allah'ın lütfuyla, tevbe edenlerin seyyiâtlarının yerine konulan iyilikleri ve sevapları ifade eder. (el-Müfredât, s. 248)"},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Hasenât, Allah'ın rızasına uygun olan, hem dünyada hem de ahirette fayda sağlayan her türlü güzel fiil ve durumdur. Bu ayette, Allah'ın günahları iyiliklere çevirme vaadinin somut neticesini gösterir. (el-Külliyyât, s. 331)"}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"İllâ"},{"position":2,"translit":"men"},{"position":3,"translit":"tâbe"},{"position":4,"translit":"ve âmene"},{"position":5,"translit":"ve'amile"},{"position":6,"translit":"‘amelen"},{"position":7,"translit":"sâlihan"},{"position":8,"translit":"feulâ-ike"},{"position":9,"translit":"yubeddilu"},{"position":10,"translit":"(A)llâhu"},{"position":11,"translit":"seyyi-âtihim"},{"position":12,"translit":"hasenât(in)(k)"},{"position":13,"translit":"vekâna"},{"position":14,"translit":"(A)llâhu"},{"position":15,"translit":"ġafûran"},{"position":16,"translit":"rahîmâ(n)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Furkân Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/70*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *25/70*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *25/70*
- **Furkân Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/70*
- **TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *25/70*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *25/70*
- **TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *25/70*
- **Furkân Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/70*
- **Furkân Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/70*
- **Zümer Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/70*
- **Zümer Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *25/70*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *25/70*