# Şuarâ Sûresi, 75. Âyet (26:75)

> قَالَ أَفَرَءَيْتُم مَّا كُنتُمْ تَعْبُدُونَ

*Kâle eferaeytum mâ kuntum ta'budûn(e)*

**Meal (Diyanet):** (75-76) İbrahim, şöyle dedi: "Sizin ve geçmiş atalarınızın taptığı şeyleri gördünüz mü?"

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/26/75

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Hz. İbrahim'in tevhid mücadelesinde muhataplarına yönelttiği bir sorgulamayı içermektedir. Temel olarak 'görmek' ve 'ibadet etmek' fiilleri üzerinden putperestliğin anlamsızlığına dikkat çekilmekte, hakikatin idraki ve kulluğun yönü sorgulanmaktadır.","keyConcepts":[{"word":"أَفَرَءَيْتُم","root":"ر أ ى","rootLatin":"r-e-y","meaning":"Burada 'gördünüz mü, düşündünüz mü, idrak ettiniz mi?' anlamında, sorgulayıcı bir dikkat çekme ifadesidir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'rü'yet' kelimesinin hem gözle görmeyi hem de kalple idrak etmeyi ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki kullanımı, muhatapların taptıkları şeylerin hakikatini gözlemlemeleri ve aklen kavramaları yönünde bir teşviktir. (el-Müfredât, ص ٣٥٥)"},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'e-raeytum' ifadesinin bazen 'e-a'lemtum' (bildiniz mi?) anlamında kullanılabileceğini belirtir. Bu bağlamda, İbrahim'in muhataplarına taptıkları şeylerin gerçek mahiyetini bilip bilmediklerini sorguladığını gösterir. (Mecâzü'l-Kur'ân, I, 226)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'rü'yet'in sadece fiziksel görme değil, aynı zamanda 'anlama' ve 'kavrama' boyutunu da içerdiğini vurgular. Bu ayette, İbrahim'in muhataplarından taptıkları varlıkların acizliğini ve ilahlık vasfından yoksunluğunu idrak etmelerini istediği anlaşılır."}]},{"word":"تَعْبُدُونَ","root":"ع ب د","rootLatin":"a-b-d","meaning":"İbadet etmek, kulluk etmek, boyun eğmek ve tapınmak anlamındadır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'ibadet' kelimesinin 'itaat' ve 'boyun eğme' anlamlarını içerdiğini belirtir. Ayetteki 'tâ'budûn' ifadesi, muhatapların putlara karşı gösterdikleri aşırı bağlılık ve boyun eğmeyi ifade eder. (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân, ص ٣٠٥)"},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ubûdiyyet'in (kulluk) tevazu ve boyun eğmenin son noktası olduğunu ifade eder. Bu ayetteki 'ta'budûn' kelimesi, muhatapların Allah'tan başkasına gösterdikleri bu en üst düzey bağlılığı ve teslimiyeti sorgulamaktadır. (el-Müfredât, ص ٣٢٠)"},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'abd' kökünün 'zelil olmak, boyun eğmek' anlamlarından türediğini ve 'ibadet'in de bu zelilliği ve boyun eğmeyi Allah'a tahsis etmek olduğunu belirtir. Ayette, bu kulluğun yanlış varlıklara yöneltilmesi eleştirilmektedir. (Basâiru Zevi't-Temyîz, IV, 10)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'ibadet'in sadece ritüelistik eylemlerden ibaret olmadığını, aynı zamanda bir varlığa karşı duyulan mutlak teslimiyet ve itaat halini de kapsadığını belirtir. Ayetteki kullanım, putlara karşı gösterilen bu mutlak teslimiyetin sorgulanmasıdır."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tevhid","kufur-sirk","peygamberlik","dirilis","dua"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق و ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":2,"surface":"أَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"mi?"},{"position":2,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o halde"},{"position":2,"surface":"رَأَيْتُم","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر أ ي","rootLatin":"r-'-y","lemma":"رَأَى","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"gördünüz mü?"},{"position":3,"surface":"مَّا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i mevsûl olduğu için mebnî","gloss":"şeyi, neyi"},{"position":4,"surface":"كُنْتُمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî Nakıs","root":"ك و ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idiniz"},{"position":5,"surface":"تَعْبُدُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع ب د","rootLatin":"'-b-d","lemma":"عَبَدَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Muzâri fiil nasb/cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"tapıyorsunuz"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Şuara sûresi 69-104. Âyetler*
- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Şuara sûresi 69-104. Âyetler*