# Ankebût Sûresi, 61. Âyet (29:61)

> وَلَئِن سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ وَسَخَّرَ ٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ لَيَقُولُنَّ ٱللَّهُ ۖ فَأَنَّىٰ يُؤْفَكُونَ

*Vele-in seeltehum men ḣaleka-ssemâvâti vel-arda veseḣḣara-şşemse velkamera leyekûlunna(A)llâh(u)(s) feennâ yu/fekûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Andolsun, eğer onlara, "Gökleri ve yeri kim yarattı, güneşi ve ayı hizmetinize kim verdi?" diye soracak olsan mutlaka, "Allah" diyeceklerdir. O halde nasıl (haktan) döndürülüyorlar?

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/29/61

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, müşriklerin dahi Allah'ın yaratıcı ve evreni yönetici gücünü ikrar ettiklerini, ancak buna rağmen tevhidden sapmalarının çelişkisini vurgulamaktadır. Anahtar kavramlar, yaratma, boyun eğdirme ve haktan sapma fiilleri üzerinden bu çelişkiyi dilbilimsel olarak derinleştirmektedir.","keyConcepts":[{"word":"خَلَقَ","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-q","meaning":"Yoktan var etmek, bir şeyi belirli bir ölçü ve düzen içinde meydana getirmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'halk' kelimesinin asıl anlamının 'takdir etmek, ölçü ve düzen vermek' olduğunu belirtir. Daha sonra bu takdire uygun olarak bir şeyi icat etmek anlamına gelir. Ayetteki 'men halaka' ifadesi, göklerin ve yerin yoktan var edilişindeki ilahi kudret ve hikmeti vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'halk' kelimesini 'icad' ve 'takdir' anlamlarında kullanır. Ayetteki bağlamda, göklerin ve yerin yaratılması, Allah'ın eşsiz ve benzersiz yaratma gücünü, yani 'icad' ve 'takdir' edişini ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'halk' kavramının Kur'an'da Tanrı'nın mutlak yaratıcı gücünü ifade ettiğini ve bu yaratmanın 'yoktan var etme' (ex nihilo) anlamını taşıdığını belirtir. Ayetteki 'men halaka' sorusu, bu mutlak yaratıcı gücün kime ait olduğunu sorgulayarak, cevabın 'Allah' olduğunu pekiştirir."}]},{"word":"سَخَّرَ","root":"س خ ر","rootLatin":"s-h-r","meaning":"Bir şeyi kendi iradesi ve gücü altında tutmak, hizmetine amade kılmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'teshîr' kelimesinin 'bir şeyi zorla veya isteyerek bir işe koşmak, hizmetine amade kılmak' anlamına geldiğini ifade eder. Ayette güneş ve ayın 'teshîr' edilmesi, onların Allah'ın emrine boyun eğerek belirli bir düzen içinde hareket etmelerini ve insanlığın faydasına sunulmalarını anlatır."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'teshîr' fiilinin, bir şeyi başkasının emrine vermek ve ona boyun eğdirmek anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 've sahara' ifadesi, Allah'ın evrendeki büyük cisimleri dahi kendi iradesine tabi kıldığını ve onların işleyişini kontrol ettiğini gösterir."}]},{"word":"ٱلسَّمَـٰوَٰتِ","root":"س م و","rootLatin":"s-m-w","meaning":"Yüksek ve yüce olan her şey, gökler.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'semâ' kelimesinin 'yüksek' anlamına geldiğini ve çoğulunun 'semâvât' olduğunu belirtir. Ayetteki 'es-semâvât' ifadesi, yedi kat gökleri veya genel olarak yeryüzünün üzerindeki tüm uzayı kapsayan geniş bir anlam taşır ve Allah'ın yaratma kudretinin büyüklüğünü gösterir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'semâ' kelimesinin kökeninin 'yükseklik' olduğunu ve Kur'an'da hem maddi gökleri hem de manevi yücelikleri ifade etmek için kullanıldığını belirtir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın yaratıcılığının maddi evrenin en yüksek ve geniş alanlarını kapsadığını vurgular."}]},{"word":"يُؤْفَكُونَ","root":"أ ف ك","rootLatin":"e-f-k","meaning":"Haktan sapmak, yalan söylemek, gerçeği çarpıtmak, döndürülmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'efk' kelimesinin 'bir şeyi asıl yönünden çevirmek, döndürmek' anlamına geldiğini ve buradan 'yalan' ve 'sapma' anlamlarının türediğini belirtir. Ayetteki 'yü'fekûn' ifadesi, müşriklerin Allah'ın yaratıcı ve yönetici gücünü kabul etmelerine rağmen, tevhidden ve haktan nasıl saptıklarını, gerçeği nasıl çarpıttıklarını ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'efk' kelimesinin 'bir şeyi tersine çevirmek, döndürmek' anlamında kullanıldığını ve bu fiilin 'yalan söylemek' ve 'haktan sapmak' gibi manaları içerdiğini açıklar. Ayetteki pasif formdaki 'yü'fekûn', onların kendi iradeleriyle veya şeytanın etkisiyle haktan nasıl döndürüldüklerini, saptırıldıklarını vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'efk' kökünün Kur'an'da genellikle 'gerçekten sapma, yalan uydurma' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'fe ennâ yü'fekûn' sorusu, müşriklerin açık gerçeği görmelerine rağmen, nasıl olup da bu kadar bariz bir sapkınlığa düştüklerini, nasıl döndürüldüklerini sorgular."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tevhid","yaratilis","tabiat-ayetleri","musrikler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Vele-in"},{"position":2,"translit":"seeltehum"},{"position":3,"translit":"men"},{"position":4,"translit":"ḣaleka"},{"position":5,"translit":"ssemâvâti"},{"position":6,"translit":"vel-arda"},{"position":7,"translit":"veseḣḣara"},{"position":8,"translit":"şşemse"},{"position":9,"translit":"velkamera"},{"position":10,"translit":"leyekûlunna"},{"position":11,"translit":"(A)llâh(u)(s)"},{"position":12,"translit":"feennâ"},{"position":13,"translit":"yu/fekûn(e)"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَلَئِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf + Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve eğer","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":2,"surface":"سَأَلْتَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"س-ا-ل","rootLatin":"s-'-l","lemma":"سَأَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"sorsan","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":2,"surface":"هُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onlara","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":3,"surface":"مَّنْ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mahallen merfû","gloss":"kim","binaDurumu":"Mebnî (ism-i istifhâm)","gorev":"Mübteda"},{"position":4,"surface":"خَلَقَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"ḫ-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yarattı","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":5,"surface":"ٱلسَّمَـٰوَٰتِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-م-و","rootLatin":"s-m-w","lemma":"سَمَاء","form":"-","features":{"number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"gökleri","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":6,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":6,"surface":"ٱلْأَرْضَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ر-ض","rootLatin":"'-r-ḍ","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki mansûb isme atfedildiği için mansûb","gloss":"yeri","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Ma'tûf"},{"position":7,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":7,"surface":"سَخَّرَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"س-خ-ر","rootLatin":"s-ḫ-r","lemma":"سَخَّرَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"boyun eğdirdi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":8,"surface":"ٱلشَّمْسَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-م-س","rootLatin":"ş-m-s","lemma":"شَمْس","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"güneşi","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":9,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":9,"surface":"ٱلْقَمَرَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-م-ر","rootLatin":"q-m-r","lemma":"قَمَر","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki mansûb isme atfedildiği için mansûb","gloss":"ayı","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Ma'tûf"},{"position":10,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"elbette","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":10,"surface":"يَقُولُنَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Nûn-i Te'kîd ile bitiştiği için mebnî","gloss":"diyecekler","irabMarker":"nûn ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":11,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"'-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber-i mahzûfun mübtedası olduğu için merfû (هُوَ اللَّهُ)","gloss":"Allah'tır","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mübteda"},{"position":12,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"öyleyse","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":12,"surface":"أَنَّىٰ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَّىٰ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Hâl olduğu için mahallen mansûb","gloss":"nasıl, niçin","binaDurumu":"Mebnî (ism-i istifhâm)","gorev":"Hâl"},{"position":13,"surface":"يُؤْفَكُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ا-ف-ك","rootLatin":"'-f-k","lemma":"أَفَكَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"döndürülüyorlar","irabMarker":"nûn ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Meçhul muzâri fiil"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Zümer Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *29/61-63*
- **Ankebût Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *29/61*
- **Ankebût Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *29/61*
- **Ankebût Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *29/61*
- **Ankebût Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *29/61*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmet Avni Konuk · *29/61*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmet Avni Konuk · *29/61*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmet Avni Konuk · *29/61*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmet Avni Konuk · *29/61*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *29/61*