# Ankebût Sûresi, 68. Âyet (29:68) > وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ ٱفْتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِٱلْحَقِّ لَمَّا جَآءَهُۥٓ ۚ أَلَيْسَ فِى جَهَنَّمَ مَثْوًى لِّلْكَـٰفِرِينَ *Vemen azlemu mimmeni-fterâ ‘ala(A)llâhi keżiben ev keżżebe bilhakki lemmâ câeh(u)(c) eleyse fî cehenneme meśven lilkâfirîn(e)* **Meal (Diyanet):** Allah'a karşı yalan uyduran, yahut kendisine geldiğinde, gerçeği yalanlayandan daha zalim kimdir? Cehennemde kafirler için bir yer mi yok? **Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/29/68 --- ## Kelime Tahlili {"summary":"Ankebût Suresi'nin 68. ayeti, Allah'a iftira atanlar ve hakkı yalanlayanların zulmünü vurgulamakta, bu eylemlerin cehennemle sonuçlanacağını bildirmektedir. Ayet, 'iftira', 'yalanlama', 'hak' ve 'inkarcılık' gibi temel kavramlar üzerinden ilahi adaleti ve sorumluluğu ele almaktadır.","keyConcepts":[{"word":"أَظْلَمُ","root":"ظ ل م","rootLatin":"z-l-m","meaning":"En zalim, en haksız olan demektir; burada Allah'a karşı yalan uyduran veya hakkı yalanlayanların zulmünün derecesini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Zulüm (ظلم), bir şeyi ait olduğu yerin dışına koymaktır. Ayetteki 'azlem' (أظلم) ise, bu tanıma göre, Allah'a iftira atarak veya hakkı yalanlayarak en büyük haksızlığı ve haddi aşmayı gerçekleştiren kişiyi ifade eder. Bu, ilahi düzene karşı işlenmiş en büyük sapmadır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Zulüm, bir şeyi kendi yerinden başka bir yere koymak veya haddi aşmaktır. 'Azlem' (أظلم) ise, bu fiili en şiddetli şekilde işleyen, yani Allah'a karşı yalan uydurmak ve hakkı inkâr etmek suretiyle en büyük haddi aşan kişiyi niteler. Bu, hem Allah'ın hakkına hem de hakikatin kendisine karşı işlenmiş bir cürümdür."}]},{"word":"ٱفْتَرَىٰ","root":"ف ر ى","rootLatin":"f-r-y","meaning":"Yalan uydurmak, iftira atmak demektir; burada Allah adına asılsız iddialarda bulunmayı ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İftira (افتراء), yalanı uydurmak ve icat etmektir. Ayetteki 'iftara alallahi' (افترى على الله) ifadesi, Allah'a karşı, O'nun söylemediği bir şeyi söylemiş gibi göstermek, O'na isnat etmek suretiyle en büyük yalanı uydurmayı ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"İftira (افتراء), bir şeyi asılsız olarak isnat etmektir. Bu ayetteki kullanımı, Allah'a karşı, O'nun hakkında olmayan bir şeyi uydurarak, O'nun adına konuşarak veya O'na ait olmayan hükümleri O'na atfederek yalan söylemeyi mecazi olarak ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'iftira' (افتراء) kavramı, genellikle Allah'a ortak koşma, O'na çocuk isnat etme veya O'nun vahyini yalanlama gibi büyük günahlarla ilişkilendirilir. Bu ayetteki 'Allah'a iftira' (افترى على الله) ifadesi, ilahi hakikati çarpıtma ve dini kendi çıkarları doğrultusunda kullanma eylemini vurgular."}]},{"word":"كَذَّبَ","root":"ك ذ ب","rootLatin":"k-z-b","meaning":"Yalanlamak, doğru olmadığını iddia etmek demektir; burada hakikati veya Allah'tan gelen mesajı reddetmeyi ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Tekzîb (تكذيب), bir sözün veya haberin doğru olmadığını iddia etmektir. Ayetteki 'kezzeb bil-hakk' (كذب بالحق) ifadesi, kendisine ulaşan hakikati, yani Allah'ın ayetlerini veya peygamberin getirdiği mesajı bile bile reddetmeyi, onu yalan saymayı ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Tekzîb, bir şeyi yalan olarak nitelemek ve onun doğruluğunu inkâr etmektir. Bu ayette, 'hak' (الحق) kendisine geldikten sonra onu yalanlamak, yani apaçık delillere rağmen hakikati kabul etmemek ve onu reddetmek anlamındadır. Bu, bilerek ve isteyerek hakikate karşı çıkmaktır."}]},{"word":"بِٱلْحَقِّ","root":"ح ق ق","rootLatin":"h-k-k","meaning":"Hak, gerçek, doğru demektir; burada Allah'tan gelen vahyi, ilahi mesajı ve mutlak hakikati ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Hak (الحق), Allah'ın isimlerinden biridir ve varlığı sabit olan, doğru olan her şeyi ifade eder. Ayetteki 'bil-hakk' (بالحق) ifadesi, Allah'tan gelen, şüphe götürmeyen, apaçık hakikati, yani Kur'an'ı ve peygamberin getirdiği dini ifade eder. Bu hak, yalanlanması mümkün olmayan bir gerçektir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Hak (الحق) kelimesi Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahiptir; Allah'ın kendisi, O'nun sözü, adaleti, gerçeklik ve doğru olan her şey için kullanılır. Bu ayette 'hak kendisine gelmişken' ifadesi, Allah'ın vahyinin, peygamber aracılığıyla insanlara ulaştırılan ilahi mesajın ve mutlak gerçeğin kastedildiğini gösterir."}]},{"word":"لِّلْكَـٰفِرِينَ","root":"ك ف ر","rootLatin":"k-f-r","meaning":"İnkarcılar, gerçeği örtenler demektir; burada Allah'ın ayetlerini ve hakikati bile bile reddedenleri ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Küfr (كفر), bir şeyi örtmek demektir. Dini bağlamda ise, Allah'ın nimetlerini veya hakikati örtmek, inkâr etmek anlamına gelir. 'Kâfirîn' (كافرين) ise, Allah'ın varlığını, birliğini, peygamberlerini veya vahyini bile bile inkâr eden, hakikati örten kimselerdir. Ayette, Allah'a iftira atan ve hakkı yalanlayanların bu kategoriye girdiğini belirtir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Küfr (كفر) kavramı, Kur'an'da sadece inanmamak değil, aynı zamanda Allah'ın lütuflarını ve hakikati nankörlükle reddetmek anlamını taşır. 'Kâfirîn' (كافرين), Allah'ın açıkça ortaya koyduğu delillere ve mesajlara karşı kör ve sağır kalan, onları bile bile inkâr eden kişilerdir. Bu ayette, Allah'a iftira atma ve hakkı yalanlama eylemleri, küfrün en şiddetli biçimleri olarak sunulur."}]}]} ## Tefsir {"topics":["kufur-sirk","cehennem","musrikler","soz-yalan"]} ## Tefsir [{"position":1,"translit":"Vemen"},{"position":2,"translit":" azlemu"},{"position":3,"translit":" mimmeni"},{"position":4,"translit":"fterâ"},{"position":5,"translit":" ‘ala"},{"position":6,"translit":"(A)llâhi"},{"position":7,"translit":" keżiben"},{"position":8,"translit":" ev"},{"position":9,"translit":" keżżebe"},{"position":10,"translit":" bilhakki"},{"position":11,"translit":" lemmâ"},{"position":12,"translit":" câeh(u)(c)"},{"position":13,"translit":" eleyse"},{"position":14,"translit":" fî"},{"position":15,"translit":" cehenneme"},{"position":16,"translit":" meśven"},{"position":17,"translit":" lilkâfirîn(e)"}] ## Tefsir [{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":1,"surface":"مَنْ","pos":"harf","posDetail":"İstifham Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"İstifham harfi olduğu için mebnî","gloss":"kim","binaDurumu":"Mebnî (ism-i istifhâm)","gorev":"Mübteda"},{"position":2,"surface":"أَظْلَمُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"ظ-ل-م","rootLatin":"z-l-m","lemma":"أَظْلَم","form":"Ef'al","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"daha zalim","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Haber"},{"position":3,"surface":"مِمَّنِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den"},{"position":3,"surface":"مَنِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kimse","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":4,"surface":"ٱفْتَرَىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ف-ر-ي","rootLatin":"f-r-y","lemma":"اِفْتَرَى","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"iftira etti","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":5,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"üzerine","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":6,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Allah'a","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":7,"surface":"كَذِبًا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ك-ذ-ب","rootLatin":"k-z-b","lemma":"كَذِب","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"yalan","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":8,"surface":"أَوْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَوْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"veya","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":9,"surface":"كَذَّبَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-ذ-ب","rootLatin":"k-z-b","lemma":"كَذَّبَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yalanladı","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":10,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":10,"surface":"ٱلْحَقِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ق-ق","rootLatin":"h-q-q","lemma":"حَقّ","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"hakkı","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":11,"surface":"لَمَّا","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf-ı zaman olduğu için mebnî","gloss":"ne zaman ki","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Zaman zarfı","izafet":"Muzâf"},{"position":12,"surface":"جَآءَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ي-ا","rootLatin":"c-y-a","lemma":"جَاءَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"geldi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":12,"surface":"هُۥٓ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"ona","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":13,"surface":"أَ","pos":"harf","posDetail":"İstifham Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"mı","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"İstifhâm edatı"},{"position":13,"surface":"لَيْسَ","pos":"fiil","posDetail":"Nakıs Fiil","root":"ل-ي-س","rootLatin":"l-y-s","lemma":"لَيْسَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"değil mi","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":14,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"içinde","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":15,"surface":"جَهَنَّمَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ج-ه-ن-م","rootLatin":"c-h-n-m","lemma":"جَهَنَّم","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr (gayr-ı munsarıf)","gloss":"cehennemde","irabMarker":"gayr-ı munsarıf olduğu için fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":16,"surface":"مَثْوًى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mekân","root":"ث-و-ي","rootLatin":"s-w-y","lemma":"مَثْوَى","form":"Mef'al","features":{"irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Leyse'nin ismi olduğu için merfû","gloss":"bir durak","irabMarker":"takdîrî damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâkıs fiilin ismi"},{"position":17,"surface":"لِّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"için","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":17,"surface":"لْكَـٰفِرِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كَافِر","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"inkarcılar","irabMarker":"yâ ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"}] ## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler - **Ankebût Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *29/68* - **Ankebût Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *29/68* - **Ankebût Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *29/68* - **Ankebût Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *29/68*