# Âl-i İmrân Sûresi, 110. Âyet (3:110)

> كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِٱلْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ ٱلْمُنكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ ۗ وَلَوْ ءَامَنَ أَهْلُ ٱلْكِتَـٰبِ لَكَانَ خَيْرًا لَّهُم ۚ مِّنْهُمُ ٱلْمُؤْمِنُونَ وَأَكْثَرُهُمُ ٱلْفَـٰسِقُونَ

*Kuntum ḣayra ummetin uḣricet linnâsi te/murûne bilma'rûfi vetenhevne ‘ani-lmunkeri vetu/minûne bi(A)llâh(i)(k) velev âmene ehlu-lkitâbi lekâne ḣayran lehum(c) minhumu-lmu/minûne veekśeruhumu-lfâsikûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Siz, insanlar için çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz. İyiliği emreder, kötülükten men eder ve Allah'a iman edersiniz. Kitap ehli de inansalardı elbette kendileri için hayırlı olurdu. Onlardan iman edenler de var. Ama pek çoğu fasık kimselerdir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/3/110

---

## Tefsir

{"topics":["emr-i-maruf","iman","ehli-kitap","hidayet-dalalet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"كُنتُمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"k-w-n","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idiniz"},{"position":2,"surface":"خَيْرَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"ḫ-y-r","rootLatin":"kh-y-r","lemma":"خَيْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"كَانَ fiilinin haberi olduğu için mansûb","gloss":"hayırlı"},{"position":3,"surface":"أُمَّةٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"'-m-m","rootLatin":"u-m-m","lemma":"أُمَّة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"ümmet"},{"position":4,"surface":"أُخْرِجَتْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ḫ-r-c","rootLatin":"kh-r-j","lemma":"أَخْرَجَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"çıkarıldı"},{"position":5,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":5,"surface":"ٱلنَّاسِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"n-w-s","rootLatin":"n-w-s","lemma":"نَاس","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"insanlar"},{"position":6,"surface":"تَأْمُرُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"'-m-r","rootLatin":"a-m-r","lemma":"أَمَرَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"emrediyorsunuz"},{"position":7,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":7,"surface":"ٱلْمَعْرُوفِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"'-r-f","rootLatin":"a-r-f","lemma":"مَعْرُوف","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"iyilik"},{"position":8,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":8,"surface":"تَنْهَوْنَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"n-h-y","rootLatin":"n-h-y","lemma":"نَهَى","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"alıkoyuyorsunuz"},{"position":9,"surface":"عَنِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"den"},{"position":10,"surface":"ٱلْمُنكَرِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"n-k-r","rootLatin":"n-k-r","lemma":"مُنكَر","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kötülük"},{"position":11,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":11,"surface":"تُؤْمِنُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"'-m-n","rootLatin":"a-m-n","lemma":"آمَنَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"inanıyorsunuz"},{"position":12,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"e"},{"position":12,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"'-l-h","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Allah"},{"position":13,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":13,"surface":"لَوْ","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَوْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":14,"surface":"ءَامَنَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"'-m-n","rootLatin":"a-m-n","lemma":"آمَنَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"iman etseydi"},{"position":15,"surface":"أَهْلُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"'-h-l","rootLatin":"a-h-l","lemma":"أَهْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"ehli"},{"position":16,"surface":"ٱلْكِتَـٰبِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"k-t-b","rootLatin":"k-t-b","lemma":"كِتَاب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Kitap"},{"position":17,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Cevap Lâmı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"elbette"},{"position":17,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"k-w-n","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"olurdu"},{"position":18,"surface":"خَيْرًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"ḫ-y-r","rootLatin":"kh-y-r","lemma":"خَيْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"كَانَ fiilinin haberi olduğu için mansûb","gloss":"daha hayırlı"},{"position":19,"surface":"لَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":19,"surface":"هُم","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onlar"},{"position":20,"surface":"مِّنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"den"},{"position":20,"surface":"هُمُ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onlar"},{"position":21,"surface":"ٱلْمُؤْمِنُونَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"'-m-n","rootLatin":"a-m-n","lemma":"مُؤْمِن","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"inananlar"},{"position":22,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":22,"surface":"أَكْثَرُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"k-s-r","rootLatin":"k-s-r","lemma":"أَكْثَر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"çoğu"},{"position":22,"surface":"هُمُ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onlar"},{"position":23,"surface":"ٱلْفَـٰسِقُونَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"f-s-q","rootLatin":"f-s-q","lemma":"فَاسِق","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"yoldan çıkanlar"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Müslüman ümmetinin üstünlüğünü ve görevlerini vurgularken, Kitap Ehli'nin durumunu da ele almaktadır. Anahtar kavramlar, ümmetin niteliklerini ve sorumluluklarını, özellikle de iyiliği emretme ve kötülükten sakındırma prensiplerini dilbilimsel ve semantik açıdan derinlemesine incelemektedir.","keyConcepts":[{"word":"خَيْرَ","root":"خ ي ر","rootLatin":"h-y-r","meaning":"Ayette 'en hayırlı, en iyi' anlamında kullanılarak ümmetin üstünlüğünü ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hayr (خير) kelimesi, 'bir şeyin kendisinden daha iyi olanı' veya 'bir şeyin kendisinden daha üstün olanı' anlamlarına gelir. Bu ayetteki kullanımı, Müslüman ümmetinin diğer ümmetlere nazaran sahip olduğu fazileti ve üstünlüğü belirtir; bu üstünlük, onların insanlığa faydalı olma misyonuyla ilişkilidir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Hayr (خير), 'istenilen, arzu edilen şey' ve 'faydalı olan' anlamlarını taşır. Ayetteki 'hayra ümmet' ifadesi, bu ümmetin hem kendi içinde iyi ve faziletli olduğunu hem de insanlık için faydalı işler yaptığını, yani iyiliği emredip kötülükten sakındırdığını vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'hayr' kavramının Kur'an'da sadece maddi iyiliği değil, aynı zamanda ahlaki ve manevi iyiliği de kapsadığını belirtir. Bu ayetteki 'hayra ümmet' tanımı, ümmetin ahlaki üstünlüğünü ve toplumsal işlevini, yani 'ma'ruf'u emredip 'münker'den nehyetme görevini öne çıkarır."}]},{"word":"أُمَّةٍ","root":"أ م م","rootLatin":"ü-m-m","meaning":"Belirli bir amaç veya inanç etrafında toplanmış, ortak bir kimliğe sahip topluluk.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Ümmet (أمة), 'bir araya gelmiş topluluk' anlamına gelir. Bu ayetteki 'hayra ümmet' ifadesi, Hz. Muhammed'in (s.a.v.) takipçilerinden oluşan ve belirli bir misyonu üstlenmiş olan Müslüman topluluğunu ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Ümmet (أمة), 'bir imamın (önderin) etrafında toplanan cemaat' veya 'belli bir zaman diliminde yaşayan topluluk' anlamlarına gelir. Ayetteki kullanımı, İslam ümmetinin, Hz. Muhammed'in önderliğinde, insanlığa rehberlik etme ve iyiliği yayma görevini üstlenmiş özel bir topluluk olduğunu vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, ümmet kavramının Kur'an'da sadece etnik veya coğrafi bir topluluğu değil, aynı zamanda ortak bir inanç ve yaşam tarzı etrafında birleşen bir cemaati ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki 'hayra ümmet' tanımı, İslam ümmetinin bu ortak inanç ve ahlaki değerler temelinde üstlendiği evrensel misyonu vurgular."}]},{"word":"تَأْمُرُونَ","root":"أ م ر","rootLatin":"e-m-r","meaning":"İyiliği emretmek, buyurmak, bir şeyi yapmaya çağırmak.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Emr (أمر) kelimesi, 'bir şeyi yapmayı istemek, buyurmak' anlamına gelir. Ayetteki 'te'murûne bi'l-ma'rûf' ifadesi, Müslümanların toplumsal bir sorumluluk olarak iyiliği teşvik etme ve insanları doğruya yönlendirme görevini açıkça ortaya koyar."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Emr (أمر), 'bir şeyi yapmayı talep etmek, hükmetmek' anlamındadır. Bu ayetteki 'emr bi'l-ma'rûf' (iyiliği emretmek), sadece sözlü bir çağrı değil, aynı zamanda iyiliğin yayılması için aktif bir çaba ve rehberlik etme sorumluluğunu ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'emr' kavramının Kur'an'da sadece 'emir' anlamında değil, aynı zamanda 'iş, durum' anlamında da kullanıldığını belirtir. Ancak bu ayetteki 'emr bi'l-ma'rûf', açıkça 'iyiliği emretme' fiilini ifade eder ve Müslüman ümmetinin ahlaki liderlik rolünü vurgular."}]},{"word":"بِٱلْمَعْرُوفِ","root":"ع ر ف","rootLatin":"a-r-f","meaning":"Akıl ve şeriat tarafından iyi ve güzel kabul edilen, bilinen, uygun olan her şey.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Ma'rûf (معروف), 'akıl ve din tarafından iyi ve güzel olduğu bilinen şey' demektir. Ayetteki 'bi'l-ma'rûf' ifadesi, Müslümanların emrettiği iyiliğin, toplum tarafından genel kabul görmüş, fıtrata uygun ve şeriatla desteklenmiş değerler olduğunu gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Ma'rûf (معروف), 'akıl ve şeriatın iyi kabul ettiği her şey' olarak tanımlanır. Bu ayetteki kullanımı, Müslümanların sadece kendi inançlarına göre değil, aynı zamanda evrensel ahlaki değerlere uygun olan iyilikleri teşvik etme görevini ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ma'rûf' kavramının Kur'an'da 'toplum tarafından iyi ve doğru olarak kabul edilen, bilinen şey' anlamına geldiğini belirtir. Bu ayetteki 'emr bi'l-ma'rûf', Müslümanların toplumsal düzeni ve ahlaki yapıyı koruma ve geliştirme sorumluluğunu vurgular."}]},{"word":"وَتَنْهَوْنَ","root":"ن ه ي","rootLatin":"n-h-y","meaning":"Kötülükten alıkoymak, yasaklamak, men etmek.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nehy (نهي), 'bir şeyi yapmaktan men etmek, yasaklamak' anlamına gelir. Ayetteki 'tenhevne ani'l-münker' ifadesi, Müslümanların sadece iyiliği emretmekle kalmayıp, aynı zamanda kötülüğün yayılmasını engelleme ve insanları ondan sakındırma görevini de üstlendiğini gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nehy (نهي), 'bir şeyi yapmaktan alıkoymak, yasaklamak' demektir. Bu ayetteki kullanımı, Müslümanların toplumsal ahlakı koruma ve kötülüklerin yayılmasını engelleme konusundaki aktif rolünü vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Nehy (نهي), 'bir şeyi yapmaktan men etmek, yasaklamak' anlamındadır. Ayetteki 'nehy ani'l-münker', Müslümanların toplumsal düzeni bozan, ahlaki değerlere aykırı olan her türlü eylem ve düşünceye karşı durma sorumluluğunu ifade eder."}]},{"word":"ٱلْمُنكَرِ","root":"ن ك ر","rootLatin":"n-k-r","meaning":"Akıl ve şeriat tarafından kötü ve çirkin kabul edilen, bilinmeyen, uygunsuz olan her şey.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Münker (منكر), 'akıl ve din tarafından kötü ve çirkin olduğu bilinen şey' demektir. Ayetteki 'ani'l-münker' ifadesi, Müslümanların sakındırdığı kötülüğün, toplum tarafından genel olarak reddedilen, fıtrata aykırı ve şeriatla yasaklanmış değerler olduğunu belirtir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Münker (منكر), 'akıl ve şeriatın kötü kabul ettiği her şey' olarak tanımlanır. Bu ayetteki kullanımı, Müslümanların sadece kendi inançlarına göre değil, aynı zamanda evrensel ahlaki değerlere aykırı olan kötülükleri engelleme görevini ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'münker' kavramının 'toplum tarafından kötü ve yanlış olarak kabul edilen, bilinmeyen şey' anlamına geldiğini belirtir. Bu ayetteki 'nehy ani'l-münker', Müslümanların toplumsal düzeni bozan ve ahlaki değerleri zedeleyen her türlü eyleme karşı durma sorumluluğunu vurgular."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Vâkı'a Sûresi** · *3/110*
- **Vâkı'a Sûresi** · *3/110*
- **Kelime-i Nûhiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *3/110*
- **Kelime-i Nûhiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *3/110*
- **Kelime-i Nûhiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *3/110*
- **Kelime-i Nûhiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *3/110*