# Âl-i İmrân Sûresi, 164. Âyet (3:164)

> لَقَدْ مَنَّ ٱللَّهُ عَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِّنْ أَنفُسِهِمْ يَتْلُوا۟ عَلَيْهِمْ ءَايَـٰتِهِۦ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ ٱلْكِتَـٰبَ وَٱلْحِكْمَةَ وَإِن كَانُوا۟ مِن قَبْلُ لَفِى ضَلَـٰلٍ مُّبِينٍ

*Lekad menna(A)llâhu ‘alâ-lmu/minîne iż be'aśe fîhim rasûlen min enfusihim yetlû ‘aleyhim âyâtihi veyuzekkîhim veyu'allimuhumu-lkitâbe velhikmete ve-in kânû min kablu lefî dalâlin mubîn(in)*

**Meal (Diyanet):** Andolsun, Allah, mü'minlere kendi içlerinden; onlara ayetlerini okuyan, onları arıtıp tertemiz yapan, onlara kitab ve hikmeti öğreten bir peygamber göndermekle büyük bir lütufta bulunmuştur. Oysa onlar, daha önce apaçık bir sapıklık içinde idiler.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/3/164

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Allah'ın müminlere peygamber göndermek suretiyle lütfettiği nimetleri ve bu peygamberin temel görevlerini (ayetleri okuma, arındırma, kitap ve hikmet öğretme) vurgulamaktadır. Ayet, peygamberin gelişi öncesindeki sapıklık halini de belirterek, bu lütfun büyüklüğünü ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"مَنَّ","root":"م ن ن","rootLatin":"m-n-n","meaning":"Allah'ın müminlere peygamber göndermek suretiyle lütuf ve ihsanda bulunmasıdır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Men (منّ), bir nimeti vermek ve onu büyük görmek anlamındadır. Allah Teâlâ'dan geldiğinde, bu, büyük bir nimetin ihsanı ve lütfu anlamına gelir. Ayetteki 'لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ' ifadesi, Allah'ın müminlere peygamber göndermekle büyük bir lütufta bulunduğunu, bu lütfun kıymetini ve büyüklüğünü ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Men (منّ), lütuf ve ihsan anlamında kullanılır. Özellikle Allah'tan geldiğinde, bu, karşılıksız ve büyük bir bağış anlamına gelir. Ayetteki bağlamda, peygamberin gönderilmesi, Allah'ın müminlere olan eşsiz bir lütfu ve ihsanıdır; bu, onların hidayetine vesile olan yüce bir nimettir."}]},{"word":"رَسُولًا","root":"ر س ل","rootLatin":"r-s-l","meaning":"Allah tarafından insanlara mesajını iletmek üzere seçilmiş elçi, peygamberdir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Resul (رسول), gönderilen kişi demektir. Allah'ın elçisi, O'nun emirlerini ve yasaklarını insanlara ulaştırmak için gönderilmiştir. Bu ayetteki 'رسولًا مِّنْ أَنفُسِهِمْ' ifadesi, peygamberin kendi içlerinden, yani insan cinsinden olduğunu, böylece mesajı daha iyi anlayıp benimseyebileceklerini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Resul (رسول) kavramı, Kur'an'da Allah'ın insanlara gönderdiği, ilahi mesajı tebliğ eden özel bir elçi figürünü ifade eder. Bu elçinin temel görevi, Allah'ın ayetlerini okumak, insanları arındırmak ve onlara Kitap ile hikmeti öğretmektir. Ayetteki kullanımı, peygamberin bu ilahi misyonunu ve müminler üzerindeki dönüştürücü etkisini belirtir."}]},{"word":"يَتْلُوا۟","root":"ت ل و","rootLatin":"t-l-v","meaning":"Peygamberin Allah'ın ayetlerini insanlara okuması, tilavet etmesi ve tebliğ etmesidir.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Yetlû (يتلو), okumak ve takip etmek anlamlarına gelir. Ayetleri okumak, onları insanlara ulaştırmak ve onların anlamlarını açıklamaktır. Burada peygamberin görevi, sadece lafızları okumak değil, aynı zamanda ayetlerin manalarını da takip edip açıklayarak insanlara ulaştırmaktır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Tilavet (تلاوة), sadece okumak değil, aynı zamanda okunanı anlamak, üzerinde düşünmek ve gereğini yapmak üzere takip etmek anlamını da içerir. Peygamberin ayetleri 'yetlû' etmesi, onların lafzını ve manasını müminlere aktararak, onları bu ilahi mesajın rehberliğine davet etmesidir."}]},{"word":"وَيُزَكِّيهِمْ","root":"ز ك و","rootLatin":"z-k-v","meaning":"Peygamberin müminleri günahlardan, kötü ahlaktan ve şirkten arındırarak temizlemesi ve geliştirmesidir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Zekâ (زكا), artmak, temizlenmek ve bereketlenmek anlamlarına gelir. 'Yüzekkîhim' (يزكّيهم) ise, onları günahlardan arındırmak, ahlaklarını güzelleştirmek ve ruhlarını temizlemek suretiyle manevi olarak geliştirmek demektir. Bu ayette peygamberin görevi, müminleri şirk ve kötü ahlaktan temizleyerek onları Allah katında makbul bir hale getirmektir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Tezkiye (تزكية), bir şeyi temizlemek, arındırmak ve onu daha iyi bir hale getirmektir. Peygamberin müminleri tezkiye etmesi, onları cahiliye döneminin kötü alışkanlıklarından, şirk inancından ve ahlaki düşüklüklerden temizleyerek, iman ve salih amellerle yüceltmesidir. Bu, hem maddi hem de manevi bir arınmayı ifade eder."}]},{"word":"وَالْحِكْمَةَ","root":"ح ك م","rootLatin":"h-k-m","meaning":"Peygamberin müminlere Kitab'ın inceliklerini, sünneti, doğru anlayışı ve isabetli kararlar alma yeteneğini öğretmesidir.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Hikmet (حكمة), doğruyu isabet ettirmek, ilim ve anlayışla hareket etmek demektir. Kur'an'da geçtiği yerlerde genellikle sünnet, doğru hüküm verme yeteneği ve derin anlayış olarak yorumlanır. Bu ayette 'Kitap ve Hikmet'in birlikte zikredilmesi, Kitab'ın teorik bilgisinin yanı sıra, onun pratik uygulaması ve derin kavrayışının da öğretildiğini gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Hikmet (حكمة) kavramı, Kur'an'da sadece bilgi değil, aynı zamanda bu bilginin doğru ve yerinde kullanımı, derin anlayış ve isabetli karar verme yeteneği olarak öne çıkar. Peygamberin hikmeti öğretmesi, müminlere sadece Kur'an'ın lafzını değil, aynı zamanda onun ruhunu, amaçlarını ve hayata nasıl uygulanacağını da aktarmasıdır. Bu, ahlaki ve pratik bir bilgeliktir."}]},{"word":"ضَلَـٰلٍ","root":"ض ل ل","rootLatin":"d-l-l","meaning":"Peygamberin gelişi öncesinde müminlerin içinde bulunduğu apaçık sapıklık, doğru yoldan uzaklaşma ve şaşkınlık halidir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Dalâl (ضلال), doğru yoldan sapmak, şaşırmak ve kaybolmak demektir. Ayetteki 'ضَلَـٰلٍ مُّبِينٍ' ifadesi, peygamberin gönderilmesinden önce insanların içinde bulunduğu cahiliye dönemindeki inanç ve ahlak bozukluklarını, hakikatten uzaklaşmışlıklarını açıkça ortaya koyar. Bu, onların hidayete ne kadar muhtaç olduklarını gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Dalâl (ضلال), hidayetin zıddıdır; doğru yoldan sapmak, hakikatten uzaklaşmaktır. 'Mübîn' (مبين) kelimesiyle birlikte kullanıldığında, bu sapıklığın gizli değil, herkesçe bilinen ve açıkça görülen bir durum olduğunu ifade eder. Ayetteki bağlamda, peygamberin gelişiyle bu apaçık sapıklık halinden kurtuluşun sağlandığı vurgulanır."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["peygamberlik","vahiy-kuran","hidayet-dalalet","iman"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"Andolsun ki"},{"position":1,"surface":"قَدْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tahkîk","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"قَدْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"gerçekten"},{"position":2,"surface":"مَنَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"م-ن-ن","rootLatin":"m-n-n","lemma":"مَنَّ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"ihsan etti"},{"position":3,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":4,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":5,"surface":"ٱلْمُؤْمِنِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ء-م-ن","rootLatin":"'-m-n","lemma":"مُؤْمِن","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"müminlere"},{"position":6,"surface":"إِذْ","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"o zaman ki"},{"position":7,"surface":"بَعَثَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ب-ع-ث","rootLatin":"b-'-th","lemma":"بَعَثَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"gönderdi"},{"position":8,"surface":"فِي","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"içine"},{"position":8,"surface":"هِمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":9,"surface":"رَسُولًا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ر-س-ل","rootLatin":"r-s-l","lemma":"رَسُول","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir elçi"},{"position":10,"surface":"مِّنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"den"},{"position":11,"surface":"أَنفُسِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ف-س","rootLatin":"n-f-s","lemma":"نَفْس","form":"-","features":{"number":"Cemi","state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"nefisleri"},{"position":11,"surface":"هِمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":12,"surface":"يَتْلُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ت-ل-و","rootLatin":"t-l-w","lemma":"تَلَا","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"okuyor"},{"position":13,"surface":"عَلَيْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":13,"surface":"هِمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onlara"},{"position":14,"surface":"ءَايَـٰتِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ء-ي-ي","rootLatin":"'-y-y","lemma":"آيَة","form":"-","features":{"number":"Cemi","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"ayetlerini"},{"position":14,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":15,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":15,"surface":"يُزَكِّيهِمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ز-ك-و","rootLatin":"z-k-w","lemma":"زَكَّى","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"onları arındırır"},{"position":16,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":16,"surface":"يُعَلِّمُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَلَّمَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"öğretir"},{"position":16,"surface":"هُمُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onlara"},{"position":17,"surface":"ٱلْكِتَـٰبَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ت-ب","rootLatin":"k-t-b","lemma":"كِتَاب","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"Kitabı"},{"position":18,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":18,"surface":"ٱلْحِكْمَةَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ك-م","rootLatin":"h-k-m","lemma":"حِكْمَة","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Atfedildiği için mansûb","gloss":"hikmeti"},{"position":19,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":19,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":20,"surface":"كَانُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idiler"},{"position":21,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"den"},{"position":22,"surface":"قَبْلُ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"ق-ب-ل","rootLatin":"q-b-l","lemma":"قَبْل","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"önce"},{"position":23,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"gerçekten"},{"position":23,"surface":"فِي","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":24,"surface":"ضَلَـٰلٍۢ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ض-ل-ل","rootLatin":"d-l-l","lemma":"ضَلَال","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bir sapıklık"},{"position":25,"surface":"مُّبِينٍ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ب-ي-ن","rootLatin":"b-y-n","lemma":"مُبِين","form":"İf'âl","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"apaçık"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Terzi Baba (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/164*
- **Terzi Baba (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/164*
- **Terzi Baba (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/164*
- **Terzi Baba (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/164*