# Âl-i İmrân Sûresi, 168. Âyet (3:168) > ٱلَّذِينَ قَالُوا۟ لِإِخْوَٰنِهِمْ وَقَعَدُوا۟ لَوْ أَطَاعُونَا مَا قُتِلُوا۟ ۗ قُلْ فَٱدْرَءُوا۟ عَنْ أَنفُسِكُمُ ٱلْمَوْتَ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ *Elleżîne kâlû li-iḣvânihim veka'adû lev etâ'ûnâ mâ kutilû(k) kul fedraû ‘an enfusikumu-lmevte in kuntum sâdikîn(e)* **Meal (Diyanet):** (Onlar), kendileri oturup kaldıkları halde kardeşleri için, "Eğer bize uysalardı, öldürülmezlerdi" diyen kimselerdir. De ki: "Eğer doğru söyleyenler iseniz kendinizden ölümü savın." **Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/3/168 --- ## Kelime Tahlili {"summary":"Âl-i İmrân 168. ayet, Uhud Savaşı sonrası münafıkların tutumunu ele alarak, kader ve irade arasındaki ilişkiyi, ölümden kaçışın imkansızlığını ve sözde sadakatin boşluğunu vurgulamaktadır. Ayet, 'oturmak', 'itaat etmek', 'öldürülmek', 'savmak' ve 'doğru sözlü olmak' gibi temel kavramlar üzerinden bu derinlikli mesajı iletmektedir.","keyConcepts":[{"word":"قَعَدُوا۟","root":"ق ع د","rootLatin":"k-a-d","meaning":"Münafıkların savaşa katılmayıp geri durmalarını, eylemsizliklerini ve pasif direnişlerini ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'قَعَدُوا۟' kelimesini, 'savaşa katılmaktan geri durdular, oturdular' anlamında kullanır. Ayetteki bağlamda, münafıkların savaşa gitmeyip Medine'de kalmalarını, yani eylemsiz kalışlarını mecazi olarak ifade eder. (c. 1, s. 104)"},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'قُعُود' kelimesinin temel anlamının 'ayakta durmanın zıddı olan oturma' olduğunu belirtir. Ancak Kur'an'da bazen 'bir işten geri kalma, vazgeçme' anlamında da kullanıldığını ifade eder. Bu ayette, münafıkların savaşa katılmaktan geri durmaları, yani 'oturarak' savaştan kaçınmaları kastedilir. (s. 673)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki fiillerin sadece fiziksel eylemleri değil, aynı zamanda ahlaki ve psikolojik durumları da yansıttığını belirtir. 'قَعَدُوا۟' fiili, burada sadece fiziksel bir oturuşu değil, aynı zamanda bir sorumluluktan kaçınma, pasif bir muhalefet ve eylemsizlik durumunu ifade eder."}]},{"word":"أَطَاعُونَا","root":"ط و ع","rootLatin":"t-v-a","meaning":"Münafıkların, şehit olan kardeşleri için 'bize itaat etselerdi' diyerek, kendi görüşlerine uymaları halinde ölmeyecekleri yönündeki iddialarını belirtir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'طاعة' kelimesini 'emre uyma, boyun eğme' olarak açıklar. Ayetteki 'أَطَاعُونَا' ifadesi, münafıkların kendi görüşlerine, yani savaşa katılmama yönündeki tavsiyelerine uyulması durumunda ölümlerin gerçekleşmeyeceği yönündeki yanlış inançlarını yansıtır. (s. 102)"},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'طوع' kökünün 'isteyerek ve gönüllü olarak bir şeye yönelme' anlamını taşıdığını belirtir. Burada münafıklar, şehitlerin kendi 'istekli' tavsiyelerine uymadıkları için öldüklerini iddia ederek, kendi iradelerini ilahi kaderin önüne koymaya çalışırlar."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'itaat' kavramının Kur'an'da genellikle Allah'a ve Resulüne boyun eğme bağlamında kullanıldığını, ancak burada münafıkların kendi 'itaat' anlayışlarını, yani kendi görüşlerine uymayı öne sürerek, ilahi iradeyi göz ardı ettiklerini vurgular."}]},{"word":"قُتِلُوا۟","root":"ق ت ل","rootLatin":"k-t-l","meaning":"Savaşta şehit düşenlerin durumunu ifade eder ve münafıkların 'bize itaat etselerdi öldürülmezlerdi' şeklindeki kaderi inkar eden iddialarına konu olur.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'قتل' kelimesinin 'canı bedenden ayırma, hayatına son verme' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'قُتِلُوا۟' ifadesi, Uhud Savaşı'nda şehit düşen müminleri ifade eder ve münafıkların bu ölümleri kendi iradelerine bağlama çabalarını gösterir. (s. 385)"},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'قتل' fiilinin Kur'an'da hem fiziksel öldürme hem de mecazi olarak bir şeyi yok etme anlamlarında kullanıldığını açıklar. Burada ise doğrudan fiziksel öldürme, yani şehit düşme kastedilmektedir. Münafıklar, bu ölümleri kendi 'itaat' şartına bağlayarak, ilahi takdiri görmezden gelirler."}]},{"word":"فَٱدْرَءُوا۟","root":"د ر أ","rootLatin":"d-r-a","meaning":"Allah'ın emriyle münafıklara yöneltilen, 'ölümü kendinizden savın' şeklindeki meydan okumayı ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'درء' kelimesinin 'bir şeyi itmek, savmak, uzaklaştırmak' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'فَٱدْرَءُوا۟' emri, münafıkların ölümden kaçınma iddialarına karşı bir meydan okumadır; eğer iddialarında samimilerse, ölümü kendilerinden uzaklaştırmaları istenir. (s. 296)"},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'درء' fiilinin 'bir şeyi defetmek, engellemek' anlamını taşıdığını ifade eder. Bu ayette, münafıkların kaderi inkar eden sözlerine karşılık, Allah'ın onlara 'ölümü kendinizden savın' diyerek, kendi güçlerinin sınırlılığını ve ilahi takdirin kaçınılmazlığını göstermesini emrettiğini belirtir. (s. 445)"}]},{"word":"صَـٰدِقِينَ","root":"ص د ق","rootLatin":"s-d-k","meaning":"Münafıkların, 'bize itaat etselerdi öldürülmezlerdi' şeklindeki iddialarında doğru sözlü olup olmadıklarını sorgulayan bir sıfattır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'صدق' kelimesinin 'sözün gerçeğe uygun olması, doğru söylemek' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'صَـٰدِقِينَ' ifadesi, münafıkların kendi iddialarının doğruluğunu test etmek için onlara meydan okunmasını ifade eder; eğer gerçekten doğru söylüyorlarsa, ölümü savmaları gerekir. (s. 189)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'sıdk' kavramının Kur'an'da sadece sözün doğruluğunu değil, aynı zamanda niyetin ve eylemin de doğruluğunu, yani samimiyeti ifade ettiğini belirtir. Burada münafıkların 'doğru sözlü' olup olmadıkları sorgulanarak, onların hem sözlerinin hem de niyetlerinin samimiyetsizliği ortaya konulur."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'sıdk'ın Kur'an'da imanın ve teslimiyetin bir göstergesi olduğunu ifade eder. Münafıkların 'صَـٰدِقِينَ' olup olmadıkları sorusu, onların imanlarındaki ve Allah'a olan teslimiyetlerindeki eksikliği ve samimiyetsizliği vurgular."}]}]} ## Tefsir {"topics":["munafiklar","olum","kader","sidk"]} ## Tefsir [{"position":1,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"الذي","rootLatin":"allaḏī","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i mevsûl olduğu için mebnî","gloss":"o kimseler ki"},{"position":2,"surface":"قَالُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق و ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dediler"},{"position":3,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":3,"surface":"إِخْوَٰنِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ خ و","rootLatin":"ʾ-ḫ-w","lemma":"أَخ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kardeşleri"},{"position":3,"surface":"هِمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onların"},{"position":4,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":4,"surface":"قَعَدُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق ع د","rootLatin":"q-ʿ-d","lemma":"قَعَدَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"oturdular"},{"position":5,"surface":"لَوْ","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَوْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":6,"surface":"أَطَاعُو","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ط و ع","rootLatin":"ṭ-w-ʿ","lemma":"أَطَاعَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"itaat etselerdi"},{"position":6,"surface":"نَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَحْنُ","form":"-","features":{"person":"1.","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"bize"},{"position":7,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":8,"surface":"قُتِلُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق ت ل","rootLatin":"q-t-l","lemma":"قَتَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"öldürülmezlerdi"},{"position":9,"surface":"قُلْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ق و ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"de ki"},{"position":10,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Fâ-i Rabıta","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o halde"},{"position":10,"surface":"ٱدْرَءُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"د ر أ","rootLatin":"d-r-ʾ","lemma":"دَرَأَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"savın"},{"position":11,"surface":"عَنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":12,"surface":"أَنفُسِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن ف س","rootLatin":"n-f-s","lemma":"نَفْس","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"nefisleriniz"},{"position":12,"surface":"كُمُ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":13,"surface":"ٱلْمَوْتَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"م و ت","rootLatin":"m-w-t","lemma":"مَوْت","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"ölümü"},{"position":14,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":15,"surface":"كُنتُمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك و ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"iseniz"},{"position":16,"surface":"صَـٰدِقِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ص د ق","rootLatin":"ṣ-d-q","lemma":"صَادِق","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Kâne'nin haberi olduğu için mansûb","gloss":"doğru sözlüler"}]