# Âl-i İmrân Sûresi, 173. Âyet (3:173)

> ٱلَّذِينَ قَالَ لَهُمُ ٱلنَّاسُ إِنَّ ٱلنَّاسَ قَدْ جَمَعُوا۟ لَكُمْ فَٱخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ إِيمَـٰنًا وَقَالُوا۟ حَسْبُنَا ٱللَّهُ وَنِعْمَ ٱلْوَكِيلُ

*Elleżîne kâle lehumu-nnâsu inne-nnâse kad ceme'û lekum faḣşevhum fezâdehum îmânen ve kâlû hasbuna(A)llâhu veni'me-lvekîl(u)*

**Meal (Diyanet):** Onlar öyle kimselerdir ki, halk kendilerine, "İnsanlar size karşı ordu toplamışlar, onlardan korkun" dediklerinde, bu söz onların imanını artırdı ve "Allah bize yeter, O ne güzel vekildir!" dediler.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/3/173

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, müminlerin zor zamanlarda Allah'a olan tevekkülünü ve imanlarının artışını dilbilimsel olarak ele almaktadır. Özellikle 'cem' (toplamak), 'haşye' (korkmak), 'iman' (güvenmek) ve 'vekil' (güvenilen) kavramları, ayetin temel mesajını oluşturan semantik derinlikleri barındırır.","keyConcepts":[{"word":"جَمَعُوا۟","root":"ج م ع","rootLatin":"c-m-a","meaning":"Düşmanların bir araya gelerek bir güç oluşturması, toplanması.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'cem'' kökünü, dağınık şeyleri bir araya getirmek, toplamak olarak açıklar. Ayetteki 'cem'u' fiili, düşmanların müminlere karşı bir araya gelerek güç birliği yapmasını ifade eder. Bu, sadece fiziki bir toplanma değil, aynı zamanda niyet ve eylem birliğini de içerir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'cem'' kelimesinin Kur'an'da farklı bağlamlarda kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki kullanımı, düşmanların müminlere karşı bir araya gelerek bir tehdit oluşturması anlamındadır. Bu, müminler için bir uyarı ve korkutma unsuru olarak sunulmuştur."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'cem'' gibi fiillerin Kur'an'daki kullanımının, sadece fiziksel bir eylemi değil, aynı zamanda bir niyetin ve amacın birleşmesini de ifade ettiğini vurgular. Burada düşmanların 'toplanması', müminlere karşı ortak bir düşmanlık ve saldırı hazırlığı anlamını taşır."}]},{"word":"فَٱخْشَوْهُمْ","root":"خ ش ي","rootLatin":"h-ş-y","meaning":"Düşmanlardan korkmak, çekinmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'haşye'yi, bir şeyin büyüklüğünden veya azametinden dolayı kalpte oluşan korku olarak tanımlar. Bu ayetteki 'fahşevhum' ifadesi, düşmanların gücünden ve sayısından dolayı hissedilmesi beklenen korkuyu dile getirir, ancak müminler bu korkuya teslim olmazlar."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'haşye'nin, 'havf'tan daha özel bir korku türü olduğunu belirtir; bilgi ve idrakle birlikte gelen bir korkudur. Ayetteki bağlamda, düşmanların toplanması bilgisinin müminlerde uyandırması beklenen doğal bir korkuyu ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'haşye'nin Kur'an'da genellikle Allah'a karşı duyulan saygılı korku için kullanıldığını, ancak bu ayette olduğu gibi bazen yaratılmışlara karşı duyulan doğal korkuyu da ifade edebileceğini belirtir. Burada düşmanların tehdidi karşısında hissedilen korkuyu anlatır."}]},{"word":"إِيمَـٰنًا","root":"ء م ن","rootLatin":"e-m-n","meaning":"Allah'a olan güven ve tasdik duygusunun artması.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'iman'ı, kalbin tasdiki ve dilin ikrarı ile birlikte gelen güven ve emniyet duygusu olarak açıklar. Ayetteki 'fezâdehum îmânen' ifadesi, düşman tehdidinin müminlerin Allah'a olan güvenini ve teslimiyetini daha da pekiştirdiğini gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'iman'ın, kalbin bir şeyi tasdik etmesi ve ona güvenmesi olduğunu belirtir. Bu ayette, dışarıdan gelen tehdidin, müminlerin içsel inançlarını ve Allah'a olan bağlılıklarını zayıflatmak yerine güçlendirdiğini ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'iman' kavramının Kur'an'da sadece bir inanç beyanı değil, aynı zamanda bir güven ve teslimiyet eylemi olduğunu vurgular. Bu ayette, dış tehdit karşısında müminlerin 'iman'ının artması, onların Allah'a olan mutlak güvenlerinin bir göstergesidir."}]},{"word":"ٱلْوَكِيلُ","root":"و ك ل","rootLatin":"v-k-l","meaning":"İşlerin kendisine havale edildiği, güvenilen ve koruyan.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'vekil'i, işleri kendisine havale edilen, güvenilen ve başkası adına hareket eden kişi olarak tanımlar. Allah için kullanıldığında, O'nun her şeye kâfi geldiğini, işleri en güzel şekilde idare ettiğini ve kullarını koruduğunu ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'vekil'in, kendisine güvenilen, işleri kendisine bırakılan ve her şeyi üstlenen anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'Ni'me'l-Vekîl' ifadesi, Allah'ın müminler için en iyi koruyucu ve işlerini en güzel şekilde halleden olduğunu vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'vekil' isminin, Allah'ın sıfatlarından biri olarak, kullarının işlerini üstlenen, onlara kefil olan ve onları koruyan anlamında kullanıldığını açıklar. Bu ayette, müminlerin Allah'a olan tam tevekkülünü ve O'nun kendilerine yeterli olduğunu ifade eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["iman","tevekkul","dua","takva"]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Elleżîne"},{"position":2,"translit":"kâle"},{"position":3,"translit":"lehumu"},{"position":4,"translit":"nnâsu"},{"position":5,"translit":"inne"},{"position":6,"translit":"nnâse"},{"position":7,"translit":"kad"},{"position":8,"translit":"ceme'û"},{"position":9,"translit":"lekum"},{"position":10,"translit":"faḣşevhum"},{"position":11,"translit":"fezâdehum"},{"position":12,"translit":"îmânen"},{"position":13,"translit":"ve kâlû"},{"position":14,"translit":"hasbuna"},{"position":15,"translit":"(A)llâhu"},{"position":16,"translit":"veni'me"},{"position":17,"translit":"lvekîl(u)"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"l-dh-y","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i mevsûl olduğu için mebnî","gloss":"o kimseler ki","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Bedel"},{"position":2,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":3,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":3,"surface":"هُمُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onlara","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":4,"surface":"ٱلنَّاسُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ن-س","rootLatin":"n-w-s","lemma":"نَاس","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fiilin fâili olduğu için merfû","gloss":"insanlar","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil"},{"position":5,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Müşebbehe bi'l-Fiil","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"muhakkak ki","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Nâsih harf"},{"position":6,"surface":"ٱلنَّاسَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ن-س","rootLatin":"n-w-s","lemma":"نَاس","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"insanlar","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâsih harfin ismi"},{"position":7,"surface":"قَدْ","pos":"harf","posDetail":"Tahkik Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"قَدْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"gerçekten","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":8,"surface":"جَمَعُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-م-ع","rootLatin":"j-m-ʿ","lemma":"جَمَعَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"topladılar","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":9,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":9,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizin için","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":10,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o halde","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":10,"surface":"ٱخْشَوْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"خ-ش-ي","rootLatin":"kh-sh-y","lemma":"اِخْشَ","form":"İf'al","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"korkun","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Emir fiil"},{"position":10,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onlardan","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":11,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"böylece","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":11,"surface":"زَادَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ز-ي-د","rootLatin":"z-y-d","lemma":"زَادَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"artırdı","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":11,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onların","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":12,"surface":"إِيمَـٰنًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ا-م-ن","rootLatin":"a-m-n","lemma":"إِيمَان","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Temyiz olduğu için mansûb","gloss":"imanını","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":13,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":13,"surface":"قَالُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dediler","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":14,"surface":"حَسْبُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-س-ب","rootLatin":"h-s-b","lemma":"حَسْب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"yeter","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mübteda","izafet":"Muzâf"},{"position":14,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَحْنُ","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"bize","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":15,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"Allah","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Haber"},{"position":16,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":16,"surface":"نِعْمَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî (Medih Fiili)","root":"ن-ع-م","rootLatin":"n-'-m","lemma":"نِعْمَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"ne güzel","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":17,"surface":"ٱلْوَكِيلُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"و-ك-ل","rootLatin":"w-k-l","lemma":"وَكِيل","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Medih fiilinin fâili olduğu için merfû","gloss":"Vekil","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Zümer Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/173*
- **NECDET ARDIÇ’IN TASAVVUF ANLAYIŞINDA  SEYR-Ü SÜLUK MERTEBELERİ - Lisans Tezi** — Yavuz Bırak Kır · *3 /173*