# Âl-i İmrân Sûresi, 191. Âyet (3:191)

> ٱلَّذِينَ يَذْكُرُونَ ٱللَّهَ قِيَـٰمًا وَقُعُودًا وَعَلَىٰ جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِى خَلْقِ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَـٰذَا بَـٰطِلًا سُبْحَـٰنَكَ فَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ

*Elleżîne yeżkurûna(A)llâhe kiyâmen veku'ûden ve'alâ cunûbihim veyetefekkerûne fî ḣalki-ssemâvâti vel-ardi rabbenâ mâ ḣalakte hâżâ bâtilen subhâneke fekinâ ‘ażâbe-nnâr(i)*

**Meal (Diyanet):** Onlar ayaktayken, otururken ve yanları üzerine yatarken Allah'ı anarlar. Göklerin ve yerin yaratılışı üzerinde düşünürler. "Rabbimiz! Bunu boş yere yaratmadın, seni eksikliklerden uzak tutarız. Bizi ateş azabından koru" derler.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/3/191

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Âl-i İmrân 191. ayet, müminlerin sürekli zikir ve tefekkür hallerini, Allah'ın yaratılışındaki hikmeti idrak etmelerini ve bu idrakle O'na yönelişlerini dilbilimsel bir derinlikle ortaya koymaktadır. Ayet, zikir, tefekkür, yaratılışın amacı ve Allah'ın yüceliği gibi temel kavramlar etrafında şekillenir.","keyConcepts":[{"word":"يَذْكُرُونَ","root":"ذ ك ر","rootLatin":"z-k-r","meaning":"Müminlerin Allah'ı sürekli anma, hatırlama ve O'nu dillerinde ve kalplerinde canlı tutma eylemidir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Zikr, bir şeyi kalpte veya dilde hazır bulundurmaktır. Ayetteki 'yazkurûne' fiili, Allah'ı çeşitli hallerde (ayakta, otururken, yan yatarken) anmanın sürekliliğini ve kapsamlılığını ifade eder. Bu, sadece dil ile değil, kalple de gerçekleşen bir hatırlamadır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Zikr kavramı Kur'an'da sadece 'hatırlama' değil, aynı zamanda 'Allah'ı anma, O'nu yüceltme' anlamlarını da taşır. Bu ayetteki kullanımı, müminlerin Allah ile olan sürekli ve bilinçli ilişkisini, O'nun varlığını ve kudretini her an akıllarında tutmalarını vurgular."}]},{"word":"يَتَفَكَّرُونَ","root":"ف ك ر","rootLatin":"f-k-r","meaning":"Müminlerin Allah'ın yaratılışı üzerindeki derin düşünme, teemmül etme ve ibret alma eylemidir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Fikr, bir şeyi idrak etmek için aklı çalıştırmaktır. Tefekkür ise, bir şeyin hakikatini ve sonuçlarını anlamak için zihni derinlemesine kullanmaktır. Ayetteki 'yetefekkerûne' fiili, göklerin ve yerin yaratılışındaki hikmetleri, düzeni ve Allah'ın kudretini anlamaya yönelik aktif bir zihinsel çabayı ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Tefekkür, kalbin ilim ve marifet elde etmek için düşünceyi hareket ettirmesidir. Bu ayetteki tefekkür, sadece gözlemlemekle kalmayıp, yaratılışın ardındaki ilahi maksadı ve düzeni kavramaya yönelik bir derinleşmeyi ifade eder ki bu da Allah'ın birliğine ve kudretine delalet eder."}]},{"word":"خَلْقِ","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-k","meaning":"Allah'ın yoktan var etme, bir şeyi belirli bir ölçü ve düzen içinde meydana getirme eylemidir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Halk, bir şeyi takdir etmek ve onu belirli bir ölçüye göre meydana getirmektir. Ayetteki 'halkı' kelimesi, göklerin ve yerin Allah tarafından eşsiz bir düzen ve amaçla yaratıldığını, bu yaratılışın tesadüfi olmadığını vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Halk, bir şeyi yoktan var etmek veya bir şeyi başka bir şeyden şekillendirmektir. Ayetteki 'halkı' kelimesi, göklerin ve yerin yaratılışının, Allah'ın mutlak kudretinin ve ilminin bir tezahürü olduğunu, bu yaratılışın boşuna olmadığını ifade eder."}]},{"word":"بَـٰطِلًا","root":"ب ط ل","rootLatin":"b-t-l","meaning":"Amacı olmayan, faydasız, anlamsız ve boş yere yaratılmış olma durumudur.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Bâtıl, hakikati olmayan, faydasız ve boş olan şeydir. Ayetteki 'bâtılen' kelimesi, göklerin ve yerin yaratılışının bir hikmet ve amaçtan yoksun olmadığını, aksine derin bir anlam taşıdığını ve Allah'ın abesle iştigal etmediğini belirtir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Bâtıl, Kur'an'da genellikle 'hak' kavramının zıttı olarak kullanılır ve geçersiz, temelsiz, faydasız anlamlarına gelir. Bu ayetteki kullanımı, yaratılışın bir amacı olduğunu, Allah'ın her şeyi bir hikmetle var ettiğini ve bu yaratılışın boşuna olmadığını vurgular."}]},{"word":"سُبْحَـٰنَكَ","root":"س ب ح","rootLatin":"s-b-h","meaning":"Allah'ı her türlü noksanlıktan, kusurdan ve eksiklikten tenzih etme, O'nun yüceliğini ve kemalini ikrar etme ifadesidir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Sübhân, Allah'ı her türlü noksanlıktan tenzih etmek, O'nun yüceliğini ve kemalini ifade etmektir. Ayetteki 'Sübhâneke' ifadesi, Allah'ın yaratılışındaki mükemmelliği ve hikmeti idrak eden müminlerin, O'nun boş ve anlamsız bir şey yaratmaktan münezzeh olduğunu ilan etmeleridir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Sübhân, Allah'ın zatına layık olmayan her şeyden uzak olduğunu bildiren bir tenzih kelimesidir. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın yaratılışındaki kusursuzluğu ve hikmeti gören müminlerin, O'nun abes bir iş yapmaktan münezzeh olduğunu ve bu nedenle O'na sığınmaları gerektiğini ifade eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["zikir","tabiat-ayetleri","yaratilis","dua","cehennem"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"l-dh-y","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i mevsûl olduğu için mebnî","gloss":"o kimseler ki","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Bedel"},{"position":2,"surface":"يَذْكُرُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"dh-k-r","lemma":"ذَكَرَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"anarlar","irabMarker":"nûn ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":3,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"Allah'ı","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":4,"surface":"قِيَـٰمًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قِيَام","form":"Mücerred","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"ayakta iken","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Hâl"},{"position":5,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":5,"surface":"قُعُودًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ق-ع-د","rootLatin":"q-'-d","lemma":"قُعُود","form":"Mücerred","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Atıf yoluyla mansûb","gloss":"otururken","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Ma'tûf"},{"position":6,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":6,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerinde","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":7,"surface":"جُنُوبِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ج-ن-ب","rootLatin":"j-n-b","lemma":"جَنْب","form":"-","features":{"number":"Cemi","state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yanları","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":7,"surface":"هِمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":8,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":8,"surface":"يَتَفَكَّرُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ف-ك-ر","rootLatin":"f-k-r","lemma":"تَفَكَّرَ","form":"Tefa''ul","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"düşünürler","irabMarker":"nûn ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":9,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"içinde","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":10,"surface":"خَلْقِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"kh-l-q","lemma":"خَلْق","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yaratılışı","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":11,"surface":"ٱلسَّمَـٰوَٰتِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-م-و","rootLatin":"s-m-w","lemma":"سَمَاء","form":"-","features":{"number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"göklerin","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":12,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":12,"surface":"ٱلْأَرْضِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ر-ض","rootLatin":"a-r-d","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Atıf yoluyla mecrûr","gloss":"yerin","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Ma'tûf"},{"position":13,"surface":"رَبَّنَا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nidâ harfi hazfedilmiş münâdâ olduğu için mansûb","gloss":"Rabbimiz","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Münâdâ","izafet":"Muzâf"},{"position":13,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَحْنُ","form":"-","features":{"person":"1.","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"bizim","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":14,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":15,"surface":"خَلَقْتَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"kh-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yarattın","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":16,"surface":"هَـٰذَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"h-dh-a","lemma":"هَذَا","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bunu","binaDurumu":"Mebnî (ism-i işaret)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":17,"surface":"بَـٰطِلًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ب-ط-ل","rootLatin":"b-t-l","lemma":"بَاطِل","form":"Mücerred","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"boşuna","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Hâl"},{"position":18,"surface":"سُبْحَـٰنَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"س-ب-ح","rootLatin":"s-b-h","lemma":"سُبْحَان","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûl-i mutlak olduğu için mansûb","gloss":"münezzehsin","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûl-i mutlak"},{"position":18,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sen","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":19,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"o halde","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":19,"surface":"قِنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"و-ق-ي","rootLatin":"w-q-y","lemma":"وَقَى","form":"Mücerred","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"koru bizi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Emir fiil"},{"position":19,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَحْنُ","form":"-","features":{"person":"1.","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bizi","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":20,"surface":"عَذَابَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ع-ذ-ب","rootLatin":"'-dh-b","lemma":"عَذَاب","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"azabını","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih","izafet":"Muzâf"},{"position":21,"surface":"ٱلنَّارِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-و-ر","rootLatin":"n-w-r","lemma":"نَار","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"ateşin","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh"}]

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Elleżîne"},{"position":2,"translit":"yeżkurûna"},{"position":3,"translit":"(A)llâhe"},{"position":4,"translit":"kiyâmen"},{"position":5,"translit":"veku'ûden"},{"position":6,"translit":"ve'alâ"},{"position":7,"translit":"cunûbihim"},{"position":8,"translit":"veyetefekkerûne"},{"position":9,"translit":"fî"},{"position":10,"translit":"ḣalki"},{"position":11,"translit":"ssemâvâti"},{"position":12,"translit":"vel-ardi"},{"position":13,"translit":"rabbenâ"},{"position":14,"translit":"mâ"},{"position":15,"translit":"ḣalakte"},{"position":16,"translit":"hâżâ"},{"position":17,"translit":"bâtilen"},{"position":18,"translit":"subhâneke"},{"position":19,"translit":"fekinâ"},{"position":20,"translit":"‘ażâbe"},{"position":21,"translit":"nnâr(i)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Sâd Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/191*
- **Sâd Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/191*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/191*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/191*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/191*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/191*
- **Sohbet Arası Sohbetler CD 1 (2000)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/191*
- **A'yân-ı Sâbite** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/191*
- **Sohbet Arası Sohbetler CD 15** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/191*
- **Sohbet Arası Sohbetler CD 1 (2000)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/191*
- **A'yân-ı Sâbite** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/191*
- **Sâd Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/190-191*