# Âl-i İmrân Sûresi, 23. Âyet (3:23)

> أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ نَصِيبًا مِّنَ ٱلْكِتَـٰبِ يُدْعَوْنَ إِلَىٰ كِتَـٰبِ ٱللَّهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ يَتَوَلَّىٰ فَرِيقٌ مِّنْهُمْ وَهُم مُّعْرِضُونَ

*Elem tera ilâ-lleżîne ûtû nasîben mine-lkitâbi yud'avne ilâ kitâbi(A)llâhi liyahkume beynehum śumme yetevellâ ferîkun minhum vehum mu'ridûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Kendilerine Kitap'tan bir pay verilenleri görmüyor musun ki, aralarında hüküm vermesi için Allah'ın Kitabına çağrılıyorlar da sonra içlerinden bir kısmı yüz çevirerek dönüp gidiyor.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/3/23

---

## Tefsir

{"topics":["ehli-kitap","ilahi-kitaplar","hukuk-ceza","musrikler"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, kendilerine ilahi kitap verilmiş olanların, Allah'ın kitabına çağrıldıklarında dahi ondan yüz çevirmelerini ele almaktadır. Ayet, 'kitap', 'hüküm' ve 'yüz çevirme' gibi temel kavramlar üzerinden bu durumu dilbilimsel ve semantik derinlikle ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"ٱلْكِتَـٰبِ","root":"ك ت ب","rootLatin":"k-t-b","meaning":"Burada Allah tarafından indirilmiş kutsal metinleri, özellikle Tevrat ve İncil'i ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'kitab' kelimesinin aslen 'bir şeyi bir araya getirmek, toplamak' anlamından geldiğini belirtir. Yazılı metinler de harfleri ve kelimeleri bir araya getirdiği için bu isimle anılır. Ayetteki 'el-Kitâb' ifadesi, Allah'ın vahyini içeren ve hükümlerini barındıran ilahi metinleri, yani Tevrat ve İncil'i kastetmektedir. Bu bağlamda, kendilerine bu ilahi metinlerden bir pay verilenler, bu vahiylerin taşıyıcısı ve muhatabı olan Yahudi ve Hristiyanları ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'el-Kitâb' kelimesinin Kur'an'da farklı bağlamlarda kullanıldığını, ancak bu ayette 'Allah'ın Kitabı' olarak Tevrat ve İncil'i işaret ettiğini belirtir. Bu, onların zaten ilahi bir vahye sahip oldukları, ancak buna rağmen Allah'ın hükmüne uymaktan kaçındıkları gerçeğini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'kitab' kavramının Kur'an'da sadece yazılı bir metni değil, aynı zamanda ilahi bir buyruğu, kaderi ve evrensel yasayı da ifade ettiğini belirtir. Bu ayette ise, 'el-Kitâb' terimi, Allah'ın peygamberleri aracılığıyla insanlara gönderdiği, hükümler ve rehberlik içeren vahyedilmiş metinleri, yani Yahudi ve Hristiyanların sahip olduğu kutsal kitapları ifade eder. Bu kitaplar, Allah'ın iradesini yansıtan ve insanlar arasında hüküm vermek için bir referans noktası olması gereken metinlerdir."}]},{"word":"لِيَحْكُمَ","root":"ح ك م","rootLatin":"h-k-m","meaning":"Allah'ın kitabı aracılığıyla aralarında adaletle karar vermek, hüküm vermek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hükm' kelimesinin aslen 'bir şeyi engellemek, mani olmak' anlamından geldiğini, buradan da 'adaletle karar vermek' manasına evrildiğini belirtir. Çünkü adil hüküm, zulmü ve haksızlığı engeller. Ayetteki 'liyahkume' ifadesi, Allah'ın kitabının, insanlar arasındaki anlaşmazlıkları çözmek ve doğruyu yanlıştan ayırmak için nihai otorite olduğunu vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'hükm'ün, bir şeyi sağlamlaştırmak, kesinleştirmek ve iki şey arasındaki ayrımı belirlemek olduğunu ifade eder. Bu ayette 'Allah'ın Kitabı'nın aralarında hüküm vermesi', onların ihtilaflarını çözmek, haklıyı haksızdan ayırmak ve ilahi adaleti tesis etmek anlamına gelir. Bu, kitabın sadece bir okuma metni değil, aynı zamanda bir yargı ve karar merciği olduğunu gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'hükm' kökünün Kur'an'da genellikle 'yargılama, karar verme, hikmet sahibi olma' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'liyahkume' fiili, Allah'ın kitabının, insanlar arasındaki anlaşmazlıkları çözme ve doğru yolu gösterme yeteneğini ve otoritesini ifade eder. Kendilerine kitap verilenlerin, bu ilahi hükme başvurmaktan kaçınmaları, onların hakikatten yüz çevirmelerinin bir göstergesidir."}]},{"word":"يَتَوَلَّىٰ","root":"و ل ي","rootLatin":"w-l-y","meaning":"Bir şeyden yüz çevirmek, sırt dönmek, uzaklaşmak.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'tevellâ' fiilinin 'yüz çevirmek, sırt dönmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayette, Allah'ın kitabına çağrıldıktan sonra 'bir takımının yüz çevirmesi', onların bu çağrıya icabet etmemeleri, ilahi hükmü kabul etmemeleri ve ondan uzak durmaları anlamına gelir. Bu, bir tür itaatsizlik ve reddedişi ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'tevellâ' fiilinin 'bir şeyden uzaklaşmak, onu terk etmek' manasına geldiğini açıklar. Ayetteki 'yetevellâ ferîkun minhum' ifadesi, kendilerine kitap verilenlerden bir grubun, Allah'ın kitabının hükmüne çağrıldıklarında bu çağrıya sırt çevirerek, ondan yüz çevirerek uzaklaştıklarını gösterir. Bu, onların hakikati bilmelerine rağmen onu reddetme eğiliminde olduklarını vurgular."}]},{"word":"مُّعْرِضُونَ","root":"ع ر ض","rootLatin":"a-r-d","meaning":"Tamamen yüz çevirenler, sırt dönenler, ilgisiz kalanlar.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'i'râd' kelimesinin 'bir şeyden yüz çevirmek, onu terk etmek' anlamına geldiğini belirtir. 'Mu'ridûn' ise bu eylemi sürekli yapan, alışkanlık haline getiren kimseleri ifade eder. Ayetteki 've hum mu'ridûn' ifadesi, onların sadece geçici olarak yüz çevirmediklerini, aksine bu durumun onların karakteristiği haline geldiğini, yani sürekli ve ısrarlı bir şekilde hakikatten yüz çevirenler olduklarını vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'i'râd'ın, bir şeyden uzaklaşmak ve ona karşı ilgisiz kalmak olduğunu belirtir. 'Mu'ridûn' kelimesi, Allah'ın kitabına çağrıldıklarında ondan tamamen yüz çeviren, onu dikkate almayan ve hükümlerine uymayı reddeden kişileri tanımlar. Bu kelime, onların bu tutumlarının bir kerelik bir olaydan ziyade, köklü bir inkar ve reddediş olduğunu ifade eder."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'i'râd'ın, bir şeyden yüz çevirip onu terk etmek olduğunu açıklar. Ayetteki 'mu'ridûn' kelimesi, Allah'ın kitabına çağrıldıklarında, bu çağrıya kulak asmayan, onu reddeden ve ondan uzak duran kimseleri ifade eder. Bu, onların sadece bir kez değil, sürekli olarak ilahi rehberlikten yüz çevirme eğiliminde olduklarını gösterir."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"أَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Soru edatı olduğu için mebnî","gloss":"mi?","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":1,"surface":"لَمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cezm","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Cezm edatı olduğu için mebnî","gloss":"değil","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":2,"surface":"تَرَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ر-ا-ي","rootLatin":"r-'-y","lemma":"رَأَى","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Cezm edatı (لَمْ) ile meczûm olduğu için meczûm","gloss":"görmedin","irabMarker":"illet harfinin hazfi ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":3,"surface":"إِلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-e, -a","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":4,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden (إِلَى) sonra geldiği için mebnî mahallen mecrûr","gloss":"o kimseler ki","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":5,"surface":"أُوتُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ا-ت-ي","rootLatin":"'-t-y","lemma":"أَتَى","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"verildiler","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":6,"surface":"نَصِيبًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ن-ص-ب","rootLatin":"n-s-b","lemma":"نَصِيب","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir pay","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":7,"surface":"مِّنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":8,"surface":"ٱلْكِتَـٰبِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ت-ب","rootLatin":"k-t-b","lemma":"كِتَاب","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden (مِنَ) sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Kitap","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":9,"surface":"يُدْعَوْنَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"د-ع-و","rootLatin":"d-'-w","lemma":"دَعَا","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"çağrılırlar","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)"},{"position":10,"surface":"إِلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-e, -a","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":11,"surface":"كِتَـٰبِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ت-ب","rootLatin":"k-t-b","lemma":"كِتَاب","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden (إِلَىٰ) sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Kitabı","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":12,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"'-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah'ın","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":13,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Ta'lil Lamı)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":13,"surface":"يَحْكُمَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ح-ك-م","rootLatin":"h-k-m","lemma":"حَكَمَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Ta'lil lamı (لِ) ile mansûb olduğu için mansûb","gloss":"hükmetmesi","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":14,"surface":"بَيْنَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekan","root":"ب-ي-ن","rootLatin":"b-y-n","lemma":"بَيْنَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"aralarında","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mekân zarfı","izafet":"Muzâf"},{"position":14,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî mahallen mecrûr","gloss":"onların","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":15,"surface":"ثُمَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ثُمَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"sonra","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":16,"surface":"يَتَوَلَّىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"و-ل-ي","rootLatin":"w-l-y","lemma":"تَوَلَّى","form":"Tefa''ul","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"yüz çevirir","irabMarker":"takdîrî damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":17,"surface":"فَرِيقٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ف-ر-ق","rootLatin":"f-r-q","lemma":"فَرِيق","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"bir grup","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil"},{"position":18,"surface":"مِّنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":18,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden (مِنْ) sonra geldiği için mebnî mahallen mecrûr","gloss":"onlardan","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":19,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":19,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî mahallen merfû","gloss":"onlar","binaDurumu":"Mebnî (munfasıl zamir)","gorev":"Mübteda"},{"position":20,"surface":"مُّعْرِضُونَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ع-ر-ض","rootLatin":"'-r-d","lemma":"مُعْرِض","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"yüz çevirenlerdir","irabMarker":"vâv ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Haber"}]

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Elem"},{"position":2,"translit":" tera"},{"position":3,"translit":" ilâ"},{"position":4,"translit":"lleżîne"},{"position":5,"translit":" ûtû"},{"position":6,"translit":" nasîben"},{"position":7,"translit":" mine"},{"position":8,"translit":"lkitâbi"},{"position":9,"translit":" yud'avne"},{"position":10,"translit":" ilâ"},{"position":11,"translit":" kitâbi"},{"position":12,"translit":"(A)llâhi"},{"position":13,"translit":" liyahkume"},{"position":14,"translit":" beynehum"},{"position":15,"translit":" śumme"},{"position":16,"translit":" yetevellâ"},{"position":17,"translit":" ferîkun"},{"position":18,"translit":" minhum"},{"position":19,"translit":" vehum"},{"position":20,"translit":" mu'ridûn(e)"}]