# Âl-i İmrân Sûresi, 65. Âyet (3:65)

> يَـٰٓأَهْلَ ٱلْكِتَـٰبِ لِمَ تُحَآجُّونَ فِىٓ إِبْرَٰهِيمَ وَمَآ أُنزِلَتِ ٱلتَّوْرَىٰةُ وَٱلْإِنجِيلُ إِلَّا مِنۢ بَعْدِهِۦٓ ۚ أَفَلَا تَعْقِلُونَ

*Yâ ehle-lkitâbi lime tuhâccûne fî ibrâhîme vemâ unzileti-ttevrâtu vel-incîlu illâ min ba'dih(i)(c) efelâ ta'kilûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Ey kitap ehli! İbrahim hakkında niçin tartışıyorsunuz. Oysa Tevrat da, İncil de ondan sonra indirilmiştir. Siz hiç düşünmüyor musunuz?

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/3/65

---

## Tefsir

{"topics":["ehli-kitap","kissa-ibrahim","ilahi-kitaplar","ilim-hikmet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"يَـٰٓأَهْلَ","pos":"harf","posDetail":"Nidâ Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Nidâ harfi olduğu için mebnî","gloss":"Ey"},{"position":1,"surface":"أَهْلَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ه-ل","rootLatin":"a-h-l","lemma":"أَهْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Münâdâ olduğu için mansûb","gloss":"ehli"},{"position":2,"surface":"ٱلْكِتَـٰبِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ت-ب","rootLatin":"k-t-b","lemma":"كِتَاب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Kitabın"},{"position":3,"surface":"لِمَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":3,"surface":"مَ","pos":"harf","posDetail":"İstifham Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"İstifham harfi olduğu için mebnî","gloss":"ne"},{"position":4,"surface":"تُحَآجُّونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ح-ج-ج","rootLatin":"h-j-j","lemma":"حَاجَّ","form":"Mufâale","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"tartışıyorsunuz"},{"position":5,"surface":"فِىٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"hakkında"},{"position":6,"surface":"إِبْرَٰهِيمَ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِبْرَاهِيم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr (gayr-ı munsarıf olduğu için fetha ile)","gloss":"İbrahim"},{"position":7,"surface":"وَمَآ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":7,"surface":"مَآ","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Nefiy harfi olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":8,"surface":"أُنزِلَتِ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ن-ز-ل","rootLatin":"n-z-l","lemma":"أَنْزَلَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"indirildi"},{"position":9,"surface":"ٱلتَّوْرَىٰةُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"و-ر-ي","rootLatin":"w-r-y","lemma":"تَوْرَاة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Nâib-i fâil olduğu için merfû","gloss":"Tevrat"},{"position":10,"surface":"وَٱلْإِنجِيلُ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":10,"surface":"ٱلْإِنجِيلُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ج-ل","rootLatin":"n-j-l","lemma":"إِنْجِيل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için merfû","gloss":"İncil"},{"position":11,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"İstisnâ Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"İstisnâ harfi olduğu için mebnî","gloss":"ancak"},{"position":12,"surface":"مِنۢ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"den"},{"position":13,"surface":"بَعْدِهِۦٓ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"ب-ع-د","rootLatin":"b-'-d","lemma":"بَعْد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sonra"},{"position":13,"surface":"هِۦٓ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":14,"surface":"أَفَلَا","pos":"harf","posDetail":"İstifham Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"İstifham harfi olduğu için mebnî","gloss":"mı"},{"position":14,"surface":"فَلَا","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"o halde"},{"position":14,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Nefiy harfi olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":15,"surface":"تَعْقِلُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ق-ل","rootLatin":"'-q-l","lemma":"عَقَلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"akletmiyor musunuz"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Kitap Ehli'nin İbrahim hakkındaki tartışmalarını ele almakta ve Tevrat ile İncil'in İbrahim'den sonra indirildiğini vurgulayarak onların akletme yeteneklerini sorgulamaktadır. Ayet, özellikle 'tartışma', 'indirme' ve 'akletme' kavramları üzerinden derin bir dilbilimsel ve semantik analiz sunar.","keyConcepts":[{"word":"تُحَآجُّونَ","root":"ح ج ج","rootLatin":"h-c-c","meaning":"Karşılıklı delillerle iddialaşmak, çekişmek ve tartışmak anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hacc kelimesinin aslı, bir şeyi kasdetmek ve yönelmek demektir. 'Hâcce' fiili ise, karşılıklı olarak delil getirmek, bir iddiayı ispatlamak veya çürütmek için tartışmaktır. Ayetteki 'tuhâccûne' ifadesi, Kitap Ehli'nin İbrahim'in dinî kimliği hakkında birbirleriyle veya Müslümanlarla deliller üzerinden çekişmelerini ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Hacc, bir şeyi kasdetmek ve ona yönelmek anlamındadır. 'Tuhâccûne' ise, birbirinize karşı delil getirerek tartışmanız, çekişmeniz demektir. Burada Kitap Ehli'nin İbrahim'in Yahudi mi Hristiyan mı olduğu konusundaki iddialaşmaları kastedilmektedir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Huccet (delil) kavramı, Kur'an'da bir iddiayı desteklemek veya çürütmek için kullanılan argümanı ifade eder. 'Tuhâccûne' fiili, bu delillerin karşılıklı olarak sunulduğu, bir tür retorik mücadeleyi ve tartışmayı anlatır. Ayette, Kitap Ehli'nin İbrahim'in dinî aidiyeti konusunda mantıksız bir tartışmaya girmeleri eleştirilmektedir."}]},{"word":"أُنزِلَتِ","root":"ن ز ل","rootLatin":"n-z-l","meaning":"Yukarıdan aşağıya indirilmek, vahyedilmek anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nüzûl, bir şeyin yukarıdan aşağıya inmesidir. 'Ünzilet' fiili, Tevrat ve İncil'in Allah tarafından vahyedilerek, gökten indirilmesi anlamında kullanılır. Bu, kitapların ilahi menşeini ve İbrahim'den sonraki bir döneme ait olduğunu vurgular."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Nüzûl, bir şeyin yüksek bir yerden alçak bir yere gelmesidir. Kur'an'da ve diğer kutsal kitaplar için kullanıldığında, Allah katından peygamberlere vahyedilerek gönderilmesi anlamını taşır. Ayette Tevrat ve İncil'in İbrahim'den çok sonra indirildiği belirtilerek, Kitap Ehli'nin iddialarının temelsizliği ortaya konur."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Nüzul kavramı, Kur'an'da ilahi vahyin yeryüzüne inişini ifade eden temel bir terimdir. 'Ünzilet' fiili, Tevrat ve İncil'in de ilahi kaynaklı olduğunu ancak İbrahim'in yaşadığı dönemden sonraki bir zaman diliminde vahyedildiğini açıkça belirtir. Bu, Kitap Ehli'nin İbrahim'i kendi dinlerine nispet etme çabalarını boşa çıkarır."}]},{"word":"تَعْقِلُونَ","root":"ع ق ل","rootLatin":"a-q-l","meaning":"Akıl yürütmek, idrak etmek, anlamak ve düşünmek anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Akl, bir şeyi bağlamak ve tutmak demektir. İnsan için kullanıldığında, bilgiyi idrak etme ve onu tutma yeteneğidir. 'Ta'kılûne' fiili, Kitap Ehli'nin bu açık gerçeği (Tevrat ve İncil'in İbrahim'den sonra indirildiği) düşünerek idrak etme ve mantık yürütme yeteneğini kullanıp kullanmadıklarını sorgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Akl, nefsin idrak edici gücüdür. 'Ta'kılûne' ifadesi, muhatapların zihinlerini kullanarak, sunulan delili değerlendirip doğru sonuca ulaşma kapasitelerini ifade eder. Ayette, Kitap Ehli'nin bu bariz mantıksal çelişkiyi görmezden gelmeleri nedeniyle akıllarını kullanmadıkları ima edilmektedir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Akıl, Kur'an'da sadece entelektüel bir yetenek değil, aynı zamanda doğruyu yanlıştan ayırma, ilahi mesajı anlama ve ona göre hareket etme kapasitesi olarak da ele alınır. 'Ta'kılûne' sorusu, Kitap Ehli'nin bu temel gerçeği idrak edememelerinin, akıllarını doğru bir şekilde kullanmamalarından kaynaklandığını vurgular."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/64-80*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/64-80*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/64-80*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/64-80*