# Âl-i İmrân Sûresi, 66. Âyet (3:66)

> هَـٰٓأَنتُمْ هَـٰٓؤُلَآءِ حَـٰجَجْتُمْ فِيمَا لَكُم بِهِۦ عِلْمٌ فَلِمَ تُحَآجُّونَ فِيمَا لَيْسَ لَكُم بِهِۦ عِلْمٌ ۚ وَٱللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

*Hâ entum hâulâ-i hâcectum fîmâ lekum bihi ‘ilmun felime tuhâccûne fîmâ leyse lekum bihi ‘ilm(un)(c) va(A)llâhu ya'lemu veentum lâ ta'lemûn(e)*

**Meal (Diyanet):** İşte siz böyle kimselersiniz! Diyelim ki biraz bilginiz olan şey hakkında tartıştınız. Ya hiç bilginiz olmayan şey hakkında niçin tartışıyorsunuz? Allah bilir, siz bilmezsiniz.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/3/66

---

## Tefsir

{"topics":["ilim-hikmet","hidayet-dalalet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"هَـٰٓأَنتُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tenbîh","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"işte"},{"position":1,"surface":"أَنتُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"siz"},{"position":2,"surface":"هَـٰٓؤُلَآءِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَؤُلَاءِ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"şunlar"},{"position":3,"surface":"حَـٰجَجْتُمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ح-ج-ج","rootLatin":"h-j-j","lemma":"حَاجَّ","form":"Mufâale","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"tartıştınız"},{"position":4,"surface":"فِيمَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"hakkında"},{"position":4,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"şey"},{"position":5,"surface":"لَكُم","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"için"},{"position":5,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":6,"surface":"بِهِۦ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ile"},{"position":6,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":7,"surface":"عِلْمٌۭ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عِلْم","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda-i muahhar olduğu için merfû","gloss":"bilgi"},{"position":8,"surface":"فَلِمَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"o halde"},{"position":8,"surface":"لِمَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِمَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"niçin"},{"position":9,"surface":"تُحَآجُّونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ح-ج-ج","rootLatin":"h-j-j","lemma":"حَاجَّ","form":"Mufâale","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"tartışıyorsunuz"},{"position":10,"surface":"فِيمَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"hakkında"},{"position":10,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"şey"},{"position":11,"surface":"لَيْسَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Nâkıs","root":"ل-ي-س","rootLatin":"l-y-s","lemma":"لَيْسَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"değildir"},{"position":12,"surface":"لَكُم","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"için"},{"position":12,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":13,"surface":"بِهِۦ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ile"},{"position":13,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":14,"surface":"عِلْمٌۭ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عِلْم","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"İsm-i Leyse olduğu için merfû","gloss":"bilgi"},{"position":15,"surface":"وَٱللَّهُ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":15,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"'-l-h","lemma":"اَللّٰه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":16,"surface":"يَعْلَمُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَلِمَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"bilir"},{"position":17,"surface":"وَأَنتُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":17,"surface":"أَنتُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"siz"},{"position":18,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefiy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"değil"},{"position":19,"surface":"تَعْلَمُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَلِمَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"bilirsiniz"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Âl-i İmrân 66. ayet, bilginin tartışmadaki rolünü vurgulayarak, Yahudi ve Hristiyanların Hz. İbrahim hakkındaki tartışmalarını eleştirmektedir. Ayet, bilinen ve bilinmeyen arasındaki ayrımı 'ilim' kavramı üzerinden yaparak, Allah'ın mutlak ilmine karşılık insanların sınırlı bilgisini ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"حَاجَجْتُمْ","root":"ح ج ج","rootLatin":"h-c-c","meaning":"Tartıştınız, delil getirdiniz, münakaşa ettiniz.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hacc kelimesi, bir şeyi kasdetmek ve ona yönelmek anlamına gelir. Hac, Kâbe'ye yönelmek demektir. 'Hâcce' fiili ise, birini delille yenmek veya delil getirerek tartışmak anlamındadır. Ayetteki 'hâcactüm' ifadesi, muhatapların bildikleri konularda dahi delil getirerek tartıştıklarını, ancak asıl eleştirinin bilmedikleri konularda tartışmaları olduğunu gösterir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Hacc, bir şeyi delille ispat etmeye çalışmaktır. Ayetteki 'hâcactüm' ifadesi, 'delil getirdiniz, münakaşa ettiniz' anlamında kullanılmıştır. Burada, muhatapların kendi iddialarını desteklemek için deliller sunmaya çalıştıkları, ancak bu delillerin bilmedikleri konularda geçersiz olduğu ima edilmektedir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Hacc, bir delil ile diğerini mağlup etmeye çalışmaktır. 'Hâcactüm' fiili, karşılıklı delil sunma ve tartışma eylemini ifade eder. Ayette, bilinen konularda dahi bu tür bir tartışmanın yapıldığı, ancak asıl kınamanın bilinmeyen konularda aynı tavrın sergilenmesi olduğu belirtilir."}]},{"word":"عِلْمٌ","root":"ع ل م","rootLatin":"a-l-m","meaning":"Bilgi, idrak, bir şeyi olduğu gibi kavramak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İlim, bir şeyi olduğu gibi idrak etmektir. Cehaletin zıddıdır. Ayette 'fîmâ lekum bihî ilmün' (bilginiz olan şey hakkında) ve 'fîmâ leyse lekum bihî ilmün' (bilginiz olmayan şey hakkında) ifadeleriyle, tartışmanın temelini oluşturan bilginin varlığı veya yokluğu vurgulanır. Allah'ın ilmi mutlak iken, insanların ilmi sınırlıdır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'ilm' kavramı, sadece entelektüel bilgi değil, aynı zamanda derin bir idrak ve hakikati kavrama yeteneğini ifade eder. Bu ayette, insanların sahip olduğu 'ilm'in sınırlılığına ve Allah'ın 'ilm'inin mutlaklığına dikkat çekilerek, tartışmaların ancak sağlam bir bilgi temeline dayanması gerektiği vurgulanır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"İlim, bir şeyin hakikatini kavramaktır. Ayetteki 'ilim', insanların sahip olduğu sınırlı ve eksik bilgiyi ifade ederken, 'Allah bilir' ifadesiyle Allah'ın sonsuz ve kuşatıcı ilmi arasındaki fark ortaya konulur. Bu, insanların bilmedikleri konularda tartışmaktan kaçınmaları gerektiği mesajını verir."}]},{"word":"تُحَاجُّونَ","root":"ح ج ج","rootLatin":"h-c-c","meaning":"Tartışıyorsunuz, delil getiriyorsunuz (karşılıklı olarak).","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hacc, bir şeyi delille ispat etmeye çalışmaktır. 'Tuhâccûne' fiili, 'karşılıklı olarak delil getirerek tartışıyorsunuz' anlamına gelir. Ayette, bilginiz olmayan bir konuda neden bu kadar ısrarla tartıştığınız sorgulanmaktadır. Bu, anlamsız ve temelsiz bir tartışmayı ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Hacc, bir şeyi delille ispat etmeye çalışmaktır. 'Tuhâccûne' fiili, 'münakaşa ediyorsunuz' demektir. Ayette, bilginin olmadığı bir alanda yapılan tartışmanın boşuna olduğu ve kınandığı belirtilir. Bu, bilginin tartışmadaki merkezi rolünü vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Kur'an'da 'hacc' kökünden türeyen fiiller, genellikle bir iddiayı delillerle savunma veya çürütme çabasını ifade eder. 'Tuhâccûne' kelimesi, muhatapların bilmedikleri konularda dahi bir iddia ortaya koyup onu savunmaya çalıştıklarını gösterir. Bu, bilginin olmadığı yerde tartışmanın anlamsızlığını ortaya koyar."}]},{"word":"يَعْلَمُ","root":"ع ل م","rootLatin":"a-l-m","meaning":"Bilir, tam ve eksiksiz bilgiye sahiptir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Allah'ın 'ilm'i, her şeyi kuşatan, eksiksiz ve mutlak bilgidir. Ayetteki 'vallâhu ya'lemu' ifadesi, Allah'ın her şeyi bildiğini, insanların ise bilmediklerini vurgulayarak, tartışmanın nihai hakeminin Allah olduğunu ve O'nun bilgisine teslim olunması gerektiğini belirtir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Allah'ın ilmi, gizli ve açık her şeyi kapsar. 'Ya'lemu' fiili, Allah'ın her şeyi en ince ayrıntısına kadar bildiğini ifade eder. Bu ayette, insanların bilmedikleri konularda tartışmalarının anlamsızlığı, Allah'ın mutlak ilmi karşısında daha da belirginleşir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da Allah'ın 'ilm'i, O'nun kudret ve hikmetinin bir tezahürüdür. 'Vallâhu ya'lemu' ifadesi, Allah'ın her şeyi kuşatan bilgisine vurgu yaparak, insanların sınırlı bilgileriyle yaptıkları tartışmaların boşluğunu ve Allah'ın nihai otoritesini ortaya koyar."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/64-80*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/64-80*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/64-80*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/64-80*