# Âl-i İmrân Sûresi, 67. Âyet (3:67)

> مَا كَانَ إِبْرَٰهِيمُ يَهُودِيًّا وَلَا نَصْرَانِيًّا وَلَـٰكِن كَانَ حَنِيفًا مُّسْلِمًا وَمَا كَانَ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ

*Mâ kâne ibrâhîmu yehûdiyyen velâ nasrâniyyen velâkin kâne hanîfen muslimen vemâ kâne mine-lmuşrikîn(e)*

**Meal (Diyanet):** İbrahim, ne Yahudi idi, ne de Hıristiyan. Fakat o, hanif (Allah'ı bir tanıyan, hakka yönelen) bir müslümandı. Allah'a ortak koşanlardan da değildi.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/3/67

---

## Tefsir

{"topics":["kissa-ibrahim","tevhid","musrikler","hidayet-dalalet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefiy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil"},{"position":2,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî Nâkıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idi"},{"position":3,"surface":"إِبْرَٰهِيمُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i A'cem","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِبْرَٰهِيم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"كَانَ fiilinin ismi olduğu için merfû","gloss":"İbrahim"},{"position":4,"surface":"يَهُودِيًّۭا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mensûb","root":"ي-ه-د","rootLatin":"y-h-d","lemma":"يَهُودِيّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"كَانَ fiilinin haberi olduğu için mansûb","gloss":"Yahudi"},{"position":5,"surface":"وَلَا","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi + Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve değil"},{"position":6,"surface":"نَصْرَانِيًّۭا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mensûb","root":"ن-ص-ر","rootLatin":"n-s-r","lemma":"نَصْرَانِيّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"كَانَ fiilinin haberine matuf olduğu için mansûb","gloss":"Hıristiyan"},{"position":7,"surface":"وَلَـٰكِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstidrâk","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَـٰكِن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"fakat"},{"position":8,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî Nâkıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idi"},{"position":9,"surface":"حَنِيفًۭا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ح-ن-ف","rootLatin":"h-n-f","lemma":"حَنِيف","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"كَانَ fiilinin haberi olduğu için mansûb","gloss":"hanif"},{"position":10,"surface":"مُّسْلِمًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"س-ل-م","rootLatin":"s-l-m","lemma":"مُسْلِم","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"كَانَ fiilinin haberine sıfat olduğu için mansûb","gloss":"Müslüman"},{"position":11,"surface":"وَمَا","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi + Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve değil"},{"position":12,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî Nâkıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idi"},{"position":13,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den"},{"position":14,"surface":"ٱلْمُشْرِكِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ش-ر-ك","rootLatin":"ş-r-k","lemma":"مُشْرِك","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"müşrikler"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, İbrahim peygamberin dinî kimliğini tanımlayarak, onun Yahudilik ve Hristiyanlık öncesi, tevhid inancına sahip bir 'hanif' ve 'müslim' olduğunu vurgular. Ayet, İbrahim'i müşriklerden ayırarak onun saf tevhidini ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"يَهُودِيًّا","root":"هود","rootLatin":"h-v-d","meaning":"Yahudi dinine mensup olan, Yahudilik inancını benimseyen kişi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hâde' fiilinin 'dönmek, rücu etmek' anlamına geldiğini belirtir. Yahudiler, Tevrat'a dönmeleri veya tövbe etmeleri sebebiyle bu isimle anılmışlardır. Ayetteki 'Yahudiyyen' ifadesi, İbrahim'in henüz Yahudilik dininin ortaya çıkmadığı bir dönemde yaşadığına işaret ederek, onun bu dinin mensubu olmadığını vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'Yahud' kelimesinin 'hâde' fiilinden türediğini ve 'tövbe edenler' anlamına geldiğini ifade eder. Ayetteki kullanımıyla, İbrahim'in belirli bir dinî grubun (Yahudilerin) mensubu olmadığını, aksine daha evrensel bir tevhid inancına sahip olduğunu belirtir."}]},{"word":"نَصْرَانِيًّا","root":"نصر","rootLatin":"n-s-r","meaning":"Hristiyan dinine mensup olan, Hristiyanlık inancını benimseyen kişi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'nasr' kelimesinin 'yardım etmek' anlamına geldiğini ve 'Nasârâ' (Hristiyanlar) kelimesinin de İsa'ya yardım ettikleri veya birbirlerine yardım ettikleri için bu ismi aldıklarını belirtir. Ayetteki 'Nasrâniyyen' ifadesi, İbrahim'in Hristiyanlık dininin ortaya çıkışından çok önce yaşadığına dikkat çekerek, onun bu dinin mensubu olmadığını açıklar."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'Nasârâ' kelimesinin 'Nasîra' köyünden veya 'yardım edenler' anlamından geldiğini ifade eder. Ayetteki bağlamda, İbrahim'in Hristiyanlık dinine ait olmadığını, zira bu dinin onun zamanından sonra ortaya çıktığını vurgular."}]},{"word":"حَنِيفًا","root":"حنف","rootLatin":"h-n-f","meaning":"Batıldan yüz çevirip hakka yönelen, tevhid inancına sahip olan kişi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hanef' kelimesinin 'eğilmek, meyletmek' anlamına geldiğini ve 'hanif'in de batıldan hakka, şirkten tevhide meyleten kişi olduğunu belirtir. Ayetteki 'hanîfen' ifadesi, İbrahim'in Yahudilik ve Hristiyanlık gibi belirli dinî kimliklerden bağımsız olarak, şirki reddedip saf tevhide yönelen bir kimliğe sahip olduğunu vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'hanif' kavramının Kur'an'da 'doğru yola yönelen, tevhid inancına sahip olan' anlamında kullanıldığını ve özellikle İbrahim ile özdeşleştirildiğini belirtir. Bu kavram, İbrahim'in ne Yahudi ne de Hristiyan olduğunu, aksine bu dinlerden önce var olan saf tevhid inancının temsilcisi olduğunu ifade eder."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'hanif' kelimesinin 'doğru yola yönelen, batıldan uzaklaşan' anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki kullanımıyla, İbrahim'in şirke bulaşmamış, Allah'ın birliğine inanan, saf bir tevhid ehli olduğunu belirtir."}]},{"word":"مُّسْلِمًا","root":"سلم","rootLatin":"s-l-m","meaning":"Allah'a teslim olan, O'nun emirlerine boyun eğen kişi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'selm' kelimesinin 'barış, esenlik' anlamına geldiğini ve 'İslâm'ın da Allah'a teslim olmakla elde edilen esenlik olduğunu belirtir. 'Müslim' ise Allah'a teslim olan kişidir. Ayetteki 'müslimen' ifadesi, İbrahim'in Allah'ın iradesine tam bir teslimiyetle boyun eğdiğini ve bu teslimiyetin, belirli bir dinî cemaate aidiyetten öte, evrensel bir tevhid ilkesi olduğunu gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'İslâm' ve 'müslim' kavramlarının Kur'an'da 'Allah'ın iradesine tam bir teslimiyet' anlamını taşıdığını vurgular. İbrahim'in 'müslim' olarak nitelendirilmesi, onun Allah'a karşı mutlak bir itaat ve teslimiyet içinde olduğunu, bu teslimiyetin de tüm peygamberlerin ortak vasfı olduğunu belirtir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'müslim' kelimesinin 'Allah'a teslim olan, O'nun hükmüne boyun eğen' anlamına geldiğini ifade eder. Ayetteki bağlamda, İbrahim'in Allah'ın birliğine inanıp O'na teslim olduğunu, bu teslimiyetin de onu diğer dinî gruplardan ayıran temel özellik olduğunu açıklar."}]},{"word":"ٱلْمُشْرِكِينَ","root":"شرك","rootLatin":"ş-r-k","meaning":"Allah'a ortak koşanlar, O'nun birliğine inanmayanlar.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'şirk' kelimesinin 'ortak koşmak, bir şeyi başkasıyla paylaşmak' anlamına geldiğini ve dinî bağlamda Allah'a ortak koşmak olduğunu belirtir. 'Müşrik' ise Allah'a ortak koşan kişidir. Ayetteki 'minel-müşrikîn' ifadesi, İbrahim'in tevhid inancının safiyetini vurgulayarak, onun Allah'ın birliğine zıt olan her türlü ortak koşma eyleminden uzak olduğunu kesin bir dille ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'şirk'in Allah'ın zatında, sıfatlarında veya fiillerinde başkasını ortak koşmak olduğunu açıklar. Ayetteki 'müşrikîn' kelimesi, İbrahim'in tevhid inancının temelini oluşturduğunu ve onun Allah'tan başka hiçbir varlığa ilahlık atfetmediğini vurgular."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **13 ve Hakîkat-i İlâhiyye** · *3/67*
- **13 ve Hakîkat-i İlâhiyye** · *3/67*
- **Zümer Sûresi** · *3/67*
- **Kelime-i Nûhiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *3/67*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/64-80*
- **Kelime-i Nûhiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *3/67*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/64-80*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/64-80*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/64-80*