# Âl-i İmrân Sûresi, 73. Âyet (3:73)

> وَلَا تُؤْمِنُوٓا۟ إِلَّا لِمَن تَبِعَ دِينَكُمْ قُلْ إِنَّ ٱلْهُدَىٰ هُدَى ٱللَّهِ أَن يُؤْتَىٰٓ أَحَدٌ مِّثْلَ مَآ أُوتِيتُمْ أَوْ يُحَآجُّوكُمْ عِندَ رَبِّكُمْ ۗ قُلْ إِنَّ ٱلْفَضْلَ بِيَدِ ٱللَّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيمٌ

*Velâ tu/minû illâ limen tebi'a dînekum kul inne-lhudâ huda(A)llâhi en yu/tâ ehadun miśle mâ ûtîtum ev yuhâccûkum ‘inde rabbikum(k) kul inne-lfadle biyedi(A)llâhi yu/tîhi men yeşâ(u)(k) va(A)llâhu vâsi'un ‘alîm(un)*

**Meal (Diyanet):** "Sizin dininize uyandan başkasına inanmayın" (dediler). De ki: "Şüphesiz hidayet, Allah'ın hidayetidir. Birine, size verilenin benzerinin verilmesinden veya Rabbinizin huzurunda aleyhinize deliller getireceklerinden ötürü mü (böyle söylüyorsunuz)?" De ki: "Lütuf Allah'ın elindedir. Onu dilediğine verir. Allah, lütfu geniş olandır, hakkıyla bilendir."

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/3/73

---

## Tefsir

{"topics":["hidayet-dalalet","ehli-kitap","tevhid","iman"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Kitap Ehli'nin Müslümanları dinlerinden döndürme çabalarını ve buna karşılık Allah'ın hidayet ve fazlının sadece O'nun elinde olduğunu vurgular. Ayet, iman, hidayet, fazl ve Allah'ın kudreti gibi temel kavramlar üzerinden bir inanç ve irade çatışmasını dilbilimsel olarak ele alır.","keyConcepts":[{"word":"تُؤْمِنُوا۟","root":"أ م ن","rootLatin":"e-m-n","meaning":"İnanmak, güvenmek, tasdik etmek anlamındadır ve ayette Kitap Ehli'nin Müslümanlara yönelik inançlarını sarsma çabalarını ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İman (أمن) kelimesi, kalben tasdik etmek ve güvenmek anlamlarına gelir. Ayetteki 'tü'minû' (inanmayın) ifadesi, Kitap Ehli'nin kendi aralarındaki konuşmalarında, Müslümanlara karşı sergiledikleri stratejiyi, yani onların dinlerine tam olarak inanmamalarını ve şüphe uyandırmalarını amaçladıklarını gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İman, Kur'an'da sadece bir şeye inanmak değil, aynı zamanda o şeye güvenmek ve kendini ona teslim etmek anlamını taşır. Bu ayetteki kullanımında, Kitap Ehli'nin Müslümanların Allah'a ve peygamberine olan imanlarını zayıflatma gayretleri, imanın bu derin güven boyutuna yönelik bir saldırı olarak yorumlanabilir."}]},{"word":"ٱلْهُدَىٰ","root":"ه د ي","rootLatin":"h-d-y","meaning":"Doğru yolu bulmak, rehberlik etmek, yol göstermek anlamındadır ve ayette Allah'ın insanlara gösterdiği doğru yolu ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Hüdâ (الهدى), mecazi olarak doğru yolu, hakikati ve Allah'ın dinini ifade eder. Ayette 'İnne'l-hüdâ hüdâ'llâh' (Doğru yol Allah'ın yoludur) ifadesi, hidayetin kaynağının yalnızca Allah olduğunu ve başka bir yerden gelmediğini vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hidayet (هدى), lütuf ve ihsan yoluyla doğruya yönlendirmek demektir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın hidayetinin mutlak ve yegane olduğunu, Kitap Ehli'nin yanıltıcı çabalarına rağmen gerçek hidayetin Allah'tan geldiğini belirtir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Hidayet kavramı, Kur'an'da genellikle Allah'ın insanlara doğru yolu göstermesi, onları hakikate ulaştırması anlamında kullanılır. Bu ayette, Kitap Ehli'nin Müslümanları saptırma girişimlerine karşı, gerçek hidayetin Allah'ın iradesiyle gerçekleştiği ve O'nun yolunun tek doğru yol olduğu vurgulanır."}]},{"word":"يُحَآجُّوكُمْ","root":"ح ج ج","rootLatin":"h-c-c","meaning":"Tartışmak, delil getirmek, karşı çıkmak anlamındadır ve ayette Kitap Ehli'nin Müslümanlara karşı delil getirme ve onları alt etme çabalarını ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hacc (حجج) kelimesi, birine karşı delil getirmek, tartışmak ve onu susturmaya çalışmak anlamındadır. Ayetteki 'yuhâccûkum' (sizinle tartışırlar) ifadesi, Kitap Ehli'nin Müslümanlara karşı dini argümanlarla üstünlük kurma ve onları kendi dinlerinden döndürme gayretlerini açıklar."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Hüccet (حجة), bir iddiayı destekleyen veya çürüten delil demektir. 'Yuhâccûkum' fiili, karşılıklı delil sunma ve tartışma eylemini ifade eder. Ayette, Kitap Ehli'nin Müslümanlara karşı Rableri katında delil getirme ve onları mağlup etme niyetleri bu kelimeyle anlatılır."}]},{"word":"ٱلْفَضْلَ","root":"ف ض ل","rootLatin":"f-d-l","meaning":"Lütuf, ihsan, bolluk, fazlalık anlamındadır ve ayette Allah'ın dilediğine verdiği nimet ve ihsanı ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Fazl (فضل), bir şeyin diğerinden fazla olması, üstünlük ve lütuf anlamlarına gelir. Ayette 'İnne'l-fazle biyedi'llâh' (Doğrusu bol nimet Allah'ın elindedir) ifadesi, Allah'ın lütuf ve ihsanının sınırsız olduğunu ve O'nun dilediğine verdiğini vurgular. Bu, hidayetin de bir fazl olduğunu ima eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fazl, Allah'ın kullarına karşılıksız olarak verdiği nimet ve ihsanlardır. Ayetteki kullanımı, Allah'ın fazlının sadece maddi değil, aynı zamanda hidayet gibi manevi lütufları da kapsadığını ve bu lütufların dağıtımının tamamen Allah'ın iradesinde olduğunu gösterir."}]},{"word":"وَاسِعٌ","root":"و س ع","rootLatin":"v-s-'-","meaning":"Geniş, kuşatıcı, her şeyi kapsayan anlamındadır ve ayette Allah'ın ilim ve kudretinin sınırsızlığını ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Vasi' (واسع), genişlik ve kuşatıcılık anlamına gelir. Allah'ın 'Vasi'' ismi, O'nun rahmetinin, ilminin ve kudretinin her şeyi kuşattığını ifade eder. Ayette 'Vallâhu vâsi'un alîm' (Allah'ın fazlı her şeyi kaplar, O her şeyi bilir) ifadesi, Allah'ın lütuf ve ihsanının sınırsızlığını ve her şeyi kapsayıcılığını vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Vasi' kelimesi, Allah'ın sıfatlarından biri olarak, O'nun cömertliğinin, rızkının ve ilminin genişliğini ifade eder. Bu ayette, Allah'ın fazlının ve ihsanının genişliği, O'nun 'Vasi'' ismiyle pekiştirilerek, hiçbir sınır tanımadığı ve dilediğine dilediği kadar verebileceği anlatılır."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَلَا","pos":"harf","posDetail":"Nehiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve inanmayın"},{"position":2,"surface":"تُؤْمِنُوٓا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ء-م-ن","rootLatin":"a-m-n","lemma":"آمَنَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Nehiy harfi olan 'lâ'dan sonra geldiği için meczûm","gloss":"inanmayın"},{"position":3,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"İstisnâ Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ancak"},{"position":4,"surface":"لِمَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"kimseye"},{"position":4,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kimseye"},{"position":5,"surface":"تَبِعَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ت-ب-ع","rootLatin":"t-b-ʿ","lemma":"تَبِعَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"uyan"},{"position":6,"surface":"دِينَكُمْ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"د-ي-ن","rootLatin":"d-y-n","lemma":"دِين","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"dininize"},{"position":6,"surface":"كُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":7,"surface":"قُلْ","pos":"fiil","posDetail":"Emir Fiili","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiili olduğu için mebnî","gloss":"De ki"},{"position":8,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Müşebbehe Bil-Fiil","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"şüphesiz"},{"position":9,"surface":"ٱلْهُدَىٰ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ه-د-ي","rootLatin":"h-d-y","lemma":"هُدَى","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"hidayet"},{"position":10,"surface":"هُدَى","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ه-د-ي","rootLatin":"h-d-y","lemma":"هُدَى","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"hidayetidir"},{"position":11,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah'ın"},{"position":12,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Masdar Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ki"},{"position":13,"surface":"يُؤْتَىٰٓ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ء-ت-ي","rootLatin":"a-t-y","lemma":"آتَى","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Masdar harfi 'en'den sonra geldiği için mansûb","gloss":"verilsin"},{"position":14,"surface":"أَحَدٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ح-د","rootLatin":"a-h-d","lemma":"أَحَد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Nâib-i fâil olduğu için merfû","gloss":"hiç kimseye"},{"position":15,"surface":"مِّثْلَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"م-ث-ل","rootLatin":"m-th-l","lemma":"مِثْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"benzeri"},{"position":16,"surface":"مَآ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"şeyin"},{"position":17,"surface":"أُوتِيتُمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ء-ت-ي","rootLatin":"a-t-y","lemma":"أُوتِيَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"size verilen"},{"position":18,"surface":"أَوْ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَوْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"veya"},{"position":19,"surface":"يُحَآجُّوكُمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ح-ج-ج","rootLatin":"h-j-j","lemma":"حَاجَّ","form":"Mufâ'ale","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Atıf harfi 'ev' ile 'en yü'tâ'ya atfedildiği için mansûb","gloss":"sizinle tartışsınlar"},{"position":19,"surface":"كُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"sizinle"},{"position":20,"surface":"عِندَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekân","root":"ع-ن-د","rootLatin":"ʿ-n-d","lemma":"عِنْدَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"katında"},{"position":21,"surface":"رَبِّكُمْ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Rabbinizin"},{"position":21,"surface":"كُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":22,"surface":"قُلْ","pos":"fiil","posDetail":"Emir Fiili","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiili olduğu için mebnî","gloss":"De ki"},{"position":23,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Müşebbehe Bil-Fiil","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"şüphesiz"},{"position":24,"surface":"ٱلْفَضْلَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ف-ض-ل","rootLatin":"f-d-l","lemma":"فَضْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"lütuf"},{"position":25,"surface":"بِيَدِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"elindedir"},{"position":25,"surface":"يَدِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ي-د-ي","rootLatin":"y-d-y","lemma":"يَد","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"eli"},{"position":26,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah'ın"},{"position":27,"surface":"يُؤْتِيهِ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ء-ت-ي","rootLatin":"a-t-y","lemma":"آتَى","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"onu verir"},{"position":27,"surface":"هِ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onu"},{"position":28,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"dilediğine"},{"position":29,"surface":"يَشَآءُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ش-ي-ء","rootLatin":"sh-y-ʾ","lemma":"شَاءَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"diler"},{"position":30,"surface":"وَٱللَّهُ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":30,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":31,"surface":"وَٰسِعٌ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"و-س-ع","rootLatin":"w-s-ʿ","lemma":"وَاسِع","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"geniştir"},{"position":32,"surface":"عَلِيمٌۭ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ع-ل-م","rootLatin":"ʿ-l-m","lemma":"عَلِيم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"bilendir"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/64-80*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/64-80*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/64-80*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/64-80*