# Âl-i İmrân Sûresi, 74. Âyet (3:74)

> يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِۦ مَن يَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ ذُو ٱلْفَضْلِ ٱلْعَظِيمِ

*Yaḣtassu birahmetihi men yeşâ(u)(k) va(A)llâhużû-lfadli-l'azîm(i)*

**Meal (Diyanet):** O, rahmetini dilediğine has kılar. Allah, büyük lütuf sahibidir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/3/74

---

## Tefsir

{"topics":["esma-i-husna","rizik","tevhid"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"يَخْتَصُّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"خ-ص-ص","rootLatin":"ḫ-ṣ-ṣ","lemma":"اِخْتِصَاص","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"tahsis eder"},{"position":2,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile"},{"position":2,"surface":"رَحْمَتِهِۦ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ر-ح-م","rootLatin":"r-ḥ-m","lemma":"رَحْمَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"rahmeti"},{"position":2,"surface":"هِۦ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":3,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"kimse"},{"position":4,"surface":"يَشَآءُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ش-ي-أ","rootLatin":"ş-y-ʾ","lemma":"مَشِيئَة","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"diler"},{"position":5,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":5,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"ʾ-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":6,"surface":"ذُو","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Hamse","root":"ذ-و-و","rootLatin":"ḏ-w-w","lemma":"ذُو","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"sahibi"},{"position":7,"surface":"ٱلْفَضْلِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ف-ض-ل","rootLatin":"f-ḍ-l","lemma":"فَضْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"lütuf, fazilet"},{"position":8,"surface":"ٱلْعَظِيمِ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ع-ظ-م","rootLatin":"ʿ-ẓ-m","lemma":"عَظِيم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"büyük"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Allah'ın rahmet ve fazlının sınırsızlığını ve bu lütufları dilediğine tahsis etme kudretini vurgular. Anahtar kavramlar, Allah'ın seçme iradesini, rahmetinin mahiyetini ve fazlının büyüklüğünü dilbilimsel bir derinlikle ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"يَخْتَصُّ","root":"خ ص ص","rootLatin":"h-s-s","meaning":"Allah'ın rahmetini belirli kimselere özgü kılması, tahsis etmesi anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Has, bir şeyin bir kişiye veya bir şeye özgü kılınmasıdır. 'İhtisas', bir şeyi başkalarından ayırıp kendine veya bir başkasına özgü kılmaktır. Ayetteki 'yahtassu', Allah'ın rahmetini dilediği kullarına özel olarak vermesi, başkalarına değil, onlara tahsis etmesidir. Bu, Allah'ın mutlak iradesini ve seçiciliğini gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Has, bir şeyin diğerlerinden ayrılması ve ona özgü kılınmasıdır. 'İhtisas', bir şeyi başkalarından ayırarak ona özel bir konum vermektir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın rahmetinin genel olmaktan ziyade, ilahi hikmet gereği belirli kişilere yöneldiğini, bu seçimin Allah'ın kudret ve iradesiyle gerçekleştiğini ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Has kökünden türeyen 'ihtisas', bir şeyi diğerlerinden ayırıp ona özel bir nitelik veya ayrıcalık tanımaktır. Ayetteki 'yahtassu', Allah'ın rahmetini dağıtımında bir seçicilik ve özgülük olduğunu, bu seçimin tamamen ilahi iradeye bağlı olduğunu ve bu durumun Allah'ın mutlak egemenliğini gösterdiğini belirtir."}]},{"word":"بِرَحْمَتِهِۦ","root":"ر ح م","rootLatin":"r-h-m","meaning":"Allah'ın kullarına yönelik şefkat, merhamet ve lütfunu ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Rahmet, Allah'ın kullarına olan lütfu ve ihsanıdır. Ayetteki 'rahmet', Allah'ın dilediği kimselere bahşettiği özel bir lütuf ve nimettir. Bu, sadece dünya nimetlerini değil, aynı zamanda hidayet ve ahiret saadetini de kapsayan geniş bir anlam taşır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Rahmet, kalpteki incelik ve şefkatin gerektirdiği iyilik ve ihsandır. Allah'tan gelen rahmet ise, sadece iyilik ve ihsanın kendisidir, çünkü O'nda kalpteki incelik gibi bir durum söz konusu değildir. Ayetteki 'rahmet', Allah'ın kullarına yönelik genel lütfu ve özel ihsanıdır; bu, hidayet, peygamberlik ve cennet gibi manevi nimetleri de içerir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'rahmet', Allah'ın en temel niteliklerinden biridir ve O'nun yaratılmışlara karşı olan şefkatini, merhametini ve lütfunu ifade eder. Ayetteki 'rahmet', Allah'ın dilediği kimselere özel olarak bahşettiği ilahi lütfu ve inayeti temsil eder, bu da O'nun mutlak kudret ve cömertliğinin bir göstergesidir."}]},{"word":"يَشَآءُ","root":"ش ي أ","rootLatin":"ş-y-'-","meaning":"Allah'ın mutlak iradesini ve dilemesini ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Şâe fiili, Allah'ın iradesini ve dilemesini ifade eder. Ayetteki 'men yeşâ'u', Allah'ın rahmetini kime vereceğini kendi iradesiyle belirlediğini, bu konuda hiçbir sınırlama veya zorlama olmadığını gösterir. Bu, Allah'ın mutlak kudret ve egemenliğinin bir ifadesidir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Meşîet, Allah'ın bir şeyi var etme veya yok etme konusundaki iradesidir. Ayetteki 'men yeşâ'u', Allah'ın rahmetini tahsis etme konusunda tam bir özgürlüğe sahip olduğunu, bu seçimin O'nun ilahi hikmet ve iradesine bağlı olduğunu vurgular. Bu, kulların iradesinden bağımsız, mutlak bir iradedir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Şey', bir şeyin varlığına veya yokluğuna dair Allah'ın iradesidir. 'Meşîet', Allah'ın bir şeyi dilemesi ve onu gerçekleştirmesidir. Ayetteki 'men yeşâ'u', Allah'ın rahmetini kime vereceği konusunda tam bir seçme özgürlüğüne sahip olduğunu, bu seçimin O'nun mutlak kudret ve hikmetinin bir tezahürü olduğunu belirtir."}]},{"word":"ٱلْفَضْلِ","root":"ف ض ل","rootLatin":"f-d-l","meaning":"Allah'ın lütuf, ihsan ve cömertliğini, hak edilenden fazlasını vermesini ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Fadl, bir şeyin fazlası, artığı ve ihsanıdır. Ayetteki 'zû'l-fadli'l-azîm', Allah'ın kullarına hak ettiklerinden daha fazlasını veren, cömertliği ve lütfu sınırsız olan olduğunu ifade eder. Bu, O'nun rahmetinin bir tezahürüdür ve O'nun mutlak zenginliğini gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Fadl, bir şeyin diğerinden fazla olmasıdır. Allah'ın 'fadl'ı ise, O'nun kullarına hak etmedikleri halde verdiği lütuf ve ihsanlardır. Ayetteki 'el-fadl', Allah'ın cömertliğini, lütfunu ve ihsanını ifade eder; bu, O'nun rahmetinin genişliğini ve sınırsızlığını gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Fadl, bir şeyin diğerinden üstün olması veya bir şeye ek olarak verilen fazlalıktır. Allah'ın 'fadl'ı, O'nun kullarına karşılıksız olarak bahşettiği nimetler, lütuflar ve ihsanlardır. Ayetteki 'zû'l-fadli'l-azîm', Allah'ın cömertliğinin ve lütfunun büyüklüğünü, O'nun her türlü iyiliğin kaynağı olduğunu vurgular."}]},{"word":"ٱلْعَظِيمِ","root":"ع ظ م","rootLatin":"'-z-m","meaning":"Büyüklük, yücelik ve azamet ifade eder; Allah'ın fazlının sınırsız ve eşsiz olduğunu belirtir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Azîm, büyük ve yüce demektir. Ayetteki 'el-azîm', Allah'ın fazlının büyüklüğünü, sınırsızlığını ve eşsizliğini vurgular. Bu, O'nun cömertliğinin ve lütfunun insan idrakinin ötesinde olduğunu gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Azîm, hem cisimler için hem de manalar için kullanılan bir sıfattır. Allah'ın 'azîm' olması, O'nun zatının ve sıfatlarının büyüklüğünü, yüceliğini ifade eder. Ayetteki 'el-azîm', Allah'ın fazlının nicelik ve nitelik olarak çok büyük, sınırsız ve eşsiz olduğunu belirtir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Azîm, büyüklük ve yücelik anlamlarını taşır. Ayetteki 'el-azîm', Allah'ın fazlının sadece miktar olarak değil, aynı zamanda değer ve etki açısından da muazzam olduğunu, bu fazlın insan tasavvurunun çok ötesinde olduğunu ifade eder. Bu, Allah'ın mutlak kudret ve cömertliğinin bir göstergesidir."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **TEDBIRAT I ILAHIYYE** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *Âl-i İmrân, 3:74*
- **TEDBIRAT I ILAHIYYE** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *Âl-i İmrân, 3:74*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/64-80*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/64-80*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/64-80*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/64-80*