# Âl-i İmrân Sûresi, 8. Âyet (3:8)

> رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً ۚ إِنَّكَ أَنتَ ٱلْوَهَّابُ

*Rabbenâ lâ tuziġ kulûbenâ ba'de iż hedeytenâ veheb lenâ min ledunke rahme(ten)(c) inneke ente-lvehhâb(u)*

**Meal (Diyanet):** (Onlar şöyle yakarırlar): "Rabbimiz! Bizi hidayete erdirdikten sonra kalplerimizi eğriltme. Bize katından bir rahmet bahşet. Şüphesiz sen çok bahşedensin."

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/3/8

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, müminlerin Allah'tan hidayet üzere kalmayı ve rahmet dilemelerini ifade eden bir duadır. Kalbin sapmaması, hidayetin devamı ve Allah'ın lütfu olan rahmet kavramları ayetin temelini oluşturur.","keyConcepts":[{"word":"تُزِغْ","root":"ز-ي-غ","rootLatin":"z-y-ğ","meaning":"Kalplerin hidayetten sapması, eğrilmesi anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Zeyğ (زيغ), bir şeyin doğru yoldan sapması, eğilmesi demektir. Ayetteki 'lâ tuziğ kulûbenâ' ifadesi, Allah'tan kalplerin hidayetten ayrılmamasını, batıla meyletmemesini dilemeyi ifade eder. (el-Müfredât, s. 385)"},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Tuziğ (تزغ) kelimesi, kalbin haktan batıla dönmesi, eğilmesi anlamındadır. Burada mecazi olarak kalbin istikametten ayrılmaması için yapılan bir duadır. (Mecâzü'l-Kur'ân, I, 192)"},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Zeyğ (زيغ), bir şeyin istikametinden sapmasıdır. Ayetteki kullanımı, kalplerin hidayet üzere sabit kalması, şüphe ve bid'atlara meyletmemesi için bir niyazdır. (Umdetü'l-Huffâz, II, 102)"}]},{"word":"قُلُوبَنَا","root":"ق-ل-ب","rootLatin":"k-l-b","meaning":"İnsanların idrak, düşünce ve duygularının merkezi olan kalpleri ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kalp (قلب), bir şeyin özü ve merkezi demektir. İnsanda ise akıl, idrak ve duyguların mahalli olarak kullanılır. Ayetteki 'kulûbenâ' ifadesi, müminlerin hidayeti idrak eden ve ona bağlı kalan iç dünyalarını temsil eder. (el-Müfredât, s. 680)"},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kalp (قلب), insanın akıl ve anlayış merkezidir. Ayetteki 'lâ tuziğ kulûbenâ' duası, kalplerin hidayet üzere sabit kalmasını, şüphe ve fitnelerle değişmemesini talep etmektir. (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân, s. 102)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'kalb' (قلب) sadece bir organ değil, aynı zamanda idrak, irade ve ahlaki sorumluluğun merkezidir. Ayetteki 'kalplerimizi eğriltme' ifadesi, hidayet sonrası imanın ve doğru düşüncenin korunması arzusunu yansıtır. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 145)"}]},{"word":"هَدَيْتَنَا","root":"ه-د-ي","rootLatin":"h-d-y","meaning":"Allah'ın insanları doğru yola iletmesi, rehberlik etmesi anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hidâyet (هداية), lütufla doğru yola iletmek demektir. Ayetteki 'hadeytenâ' ifadesi, Allah'ın müminlere iman ve hakikat yolunu göstermesi, onları bu yola sevk etmesi anlamındadır. (el-Müfredât, s. 833)"},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Hidayet (هداية), yol göstermek, doğruya ulaştırmak demektir. Ayetteki 'bâ'de iz hedeytenâ' ifadesi, Allah'ın lütfuyla kazanılan imanın ve doğru yolun kıymetini vurgular ve bu halin devamı için dua edilmesini ifade eder. (Nüzhetü'l-Kulûb, s. 250)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Hidayet (هداية) kavramı Kur'an'da genellikle Allah'ın insanlara doğru yolu göstermesi, onları hakka ulaştırması anlamında kullanılır. Bu ayette, Allah'ın verdiği hidayetin korunması ve devamlılığı için yapılan bir niyazdır. (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi, s. 210)"}]},{"word":"رَحْمَةً","root":"ر-ح-م","rootLatin":"r-h-m","meaning":"Allah'ın kullarına yönelik lütfu, merhameti ve ihsanıdır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Rahmet (رحمة), acımak, şefkat göstermek ve iyilikte bulunmaktır. Allah'tan gelen rahmet, O'nun lütfu, ihsanı ve bağışlamasıdır. Ayetteki 'veheb lenâ min ledünke rahmeten' ifadesi, Allah'tan özel bir lütuf ve merhamet dilemeyi ifade eder. (el-Müfredât, s. 347)"},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Rahmet (رحمة), Allah'ın kullarına yönelik ihsanı, mağfireti ve nimetidir. Ayetteki bu talep, Allah'ın katından gelecek özel bir lütfu ve korumayı ifade eder ki bu da hidayet üzere kalmanın bir vesilesidir. (Basâiru Zevi't-Temyîz, III, 107)"},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Rahmet (رحمة), Allah'ın kullarına olan şefkati ve onlara bahşettiği nimetlerdir. Ayetteki 'rahmeten' kelimesi, Allah'ın hidayet üzere kalmayı sağlayacak ve dünya ahiret saadetini temin edecek geniş kapsamlı lütfunu ifade eder. (el-Külliyyât, s. 476)"}]},{"word":"الْوَهَّابُ","root":"و-ه-ب","rootLatin":"v-h-b","meaning":"Karşılıksız ve bolca bağışta bulunan, ihsan eden demektir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Vehhâb (وهاب), Allah'ın isimlerinden olup, karşılıksız ve bolca veren, ihsan eden demektir. Ayetteki 'İnneke ente'l-Vehhâb' ifadesi, Allah'ın rahmet ve lütfunu sınırsızca bahşeden olduğunu vurgulayarak duanın kabul edileceğine olan inancı pekiştirir. (el-Müfredât, s. 859)"},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Vehhâb (وهاب), çokça bağışlayan, karşılıksız veren anlamına gelir. Bu isim, Allah'ın cömertliğini ve kullarına olan lütfunun sonsuzluğunu ifade eder. Ayetteki kullanımı, istenen rahmetin Allah'ın bu sıfatının bir tecellisi olduğunu belirtir. (Basâiru Zevi't-Temyîz, V, 246)"},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Vehhâb (وهاب), Allah'ın esmâ-i hüsnâsından olup, karşılıksız ve sürekli bağışta bulunan demektir. Ayetteki bu isim, duanın sonunda zikredilerek, istenen rahmetin Allah'ın bu yüce sıfatının bir gereği olarak verileceği ümidini güçlendirir. (el-Külliyyât, s. 977)"}]}]}

## Tefsir

{"topics":["dua","hidayet-dalalet","esma-i-husna"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"رَبَّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Nidâ harfi hazfedilmiş münâdâ olduğu için mansûb","gloss":"Rabb"},{"position":1,"surface":"نَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"bizim"},{"position":2,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nehiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî","gloss":"yapma"},{"position":3,"surface":"تُزِغْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ز-ي-غ","rootLatin":"z-y-gh","lemma":"أَزَاغَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Nehiy harfi 'lâ'dan sonra geldiği için meczûm","gloss":"saptırma"},{"position":4,"surface":"قُلُوبَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-ل-ب","rootLatin":"q-l-b","lemma":"قَلْب","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"kalpleri"},{"position":4,"surface":"نَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"bizim"},{"position":5,"surface":"بَعْدَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"ب-ع-د","rootLatin":"b-'-d","lemma":"بَعْد","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"sonra"},{"position":6,"surface":"إِذْ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"zaman"},{"position":7,"surface":"هَدَيْتَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ه-د-ي","rootLatin":"h-d-y","lemma":"هَدَى","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"hidayet ettin"},{"position":7,"surface":"نَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"bizi"},{"position":8,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":8,"surface":"هَبْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"و-ه-ب","rootLatin":"w-h-b","lemma":"وَهَبَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"bağışla"},{"position":9,"surface":"لَنَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî","gloss":"için"},{"position":9,"surface":"نَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"bize"},{"position":10,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî","gloss":"den"},{"position":11,"surface":"لَّدُنْ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekan","root":"ل-د-ن","rootLatin":"l-d-n","lemma":"لَدُنْ","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"katından"},{"position":11,"surface":"كَ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"senin"},{"position":12,"surface":"رَحْمَةً","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ر-ح-م","rootLatin":"r-h-m","lemma":"رَحْمَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"rahmet"},{"position":13,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Müşebbehe Bil-Fiil","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî","gloss":"şüphesiz"},{"position":13,"surface":"كَ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mahallen mansûb","gloss":"sen"},{"position":14,"surface":"أَنتَ","pos":"harf","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Fasıl zamiri olduğu için i'râbı yoktur","gloss":"sen"},{"position":15,"surface":"ٱلْوَهَّابُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mübalağa","root":"و-ه-ب","rootLatin":"w-h-b","lemma":"وَهَّاب","form":"Fa''âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"çok bağışlayan"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk · *3/8*
- **Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (28)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Al-i İmran Suresi 8. Ayette*
- **Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (29)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Al-i İmran Suresi 8. Ayette*
- **Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (28)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Al-i İmran Suresi 8. Ayette*
- **Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (29)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Al-i İmran Suresi 8. Ayette*
- **Sâd Sûresi** · *3/8*
- **Sâd Sûresi** · *3/8*
- **İnci Tezgâhı (2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/8*
- **Altı Peygamber — Hz. Muhammed (s.a.v.)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/8*
- **İnci Tezgâhı (2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/8*
- **Altı Peygamber — Hz. Muhammed (s.a.v.)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/8*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk · *3/8*