# Âl-i İmrân Sûresi, 95. Âyet (3:95)

> قُلْ صَدَقَ ٱللَّهُ ۗ فَٱتَّبِعُوا۟ مِلَّةَ إِبْرَٰهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ

*Kul sadeka(A)llâh(u)(k) fettebi'û millete ibrâhîme hanîfen vemâ kâne mine-lmuşrikîn(e)*

**Meal (Diyanet):** De ki: "Allah, doğru söylemiştir. Öyle ise hakka yönelen İbrahim'in dinine uyun. O, Allah'a ortak koşanlardan değildi."

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/3/95

---

## Tefsir

{"topics":["kissa-ibrahim","tevhid","musrikler","tebligh"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"قُلْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَوْل","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"De ki"},{"position":2,"surface":"صَدَقَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ص-د-ق","rootLatin":"s-d-q","lemma":"صِدْق","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"doğru söyledi"},{"position":3,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":4,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o halde"},{"position":4,"surface":"ٱتَّبِعُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ت-ب-ع","rootLatin":"t-b-ʿ","lemma":"اِتِّبَاع","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"uyun"},{"position":5,"surface":"مِلَّةَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"م-ل-ل","rootLatin":"m-l-l","lemma":"مِلَّة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"dinine"},{"position":6,"surface":"إِبْرَٰهِيمَ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِبْرَٰهِيم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr (gayr-ı munsarıf olduğu için fetha ile)","gloss":"İbrahim'in"},{"position":7,"surface":"حَنِيفًا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ح-ن-ف","rootLatin":"ḥ-n-f","lemma":"حَنِيف","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"doğruya meyleden olarak"},{"position":8,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":8,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değildi"},{"position":9,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Nâkıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَوْن","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idi"},{"position":10,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":11,"surface":"ٱلْمُشْرِكِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ش-ر-ك","rootLatin":"ş-r-k","lemma":"مُشْرِك","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"müşriklerden"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Allah'ın doğruluğunu tasdik etmekle birlikte, Hz. İbrahim'in Hanif dinine uymayı emretmektedir. Anahtar kavramlar, doğruluk, tabi olma, din ve şirkten uzak durma ekseninde şekillenmektedir.","keyConcepts":[{"word":"صَدَقَ","root":"ص د ق","rootLatin":"s-d-q","meaning":"Allah'ın sözünün ve vaadinin doğru, hakikat ve gerçek olduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Sadaka (صدق) kelimesi, bir sözün veya fiilin gerçeğe uygun olması, hakikati yansıtması anlamına gelir. Ayetteki 'Sadakallahu' ifadesi, Allah'ın bildirdiği her şeyin doğru ve şüphe götürmez olduğunu, vaatlerinin gerçekleşeceğini ve hükümlerinin hak olduğunu vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'sıdk' kavramının Kur'an'da sadece sözün doğruluğunu değil, aynı zamanda niyetin ve eylemin de doğruluğunu kapsadığını belirtir. 'Sadakallahu' ifadesi, Allah'ın mutlak hakikat sahibi olduğunu ve O'nun sözlerinin insanlara yol gösteren nihai doğru olduğunu ifade eder."}]},{"word":"ٱتَّبِعُوا۟","root":"ت ب ع","rootLatin":"t-b-'-","meaning":"Birinin yolunu, dinini veya öğretisini izlemek, ona uymak ve peşinden gitmek anlamına gelir.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"İttebe'a (اتبع) fiili, bir şeyi takip etmek, peşinden gitmek ve ona tabi olmak anlamındadır. Ayetteki 'fettebi'û' emri, Hz. İbrahim'in dinine, yani tevhid inancına ve onun yaşam tarzına uymayı, onu örnek almayı ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'ittebâ' fiilinin, bir şeyi izlemek, onun arkasından gitmek ve onun yolunu benimsemek manasına geldiğini belirtir. Burada, Hz. İbrahim'in 'millet'ine, yani dinine ve şeriatına uymak, onun tevhid inancını benimsemek ve şirkten uzak durmak kastedilmektedir."}]},{"word":"مِلَّةَ","root":"م ل ل","rootLatin":"m-l-l","meaning":"Bir peygamberin getirdiği din, şeriat, inanç sistemi ve yaşam tarzı anlamına gelir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Millet (ملة), bir peygamberin getirdiği din ve şeriat demektir. Ayetteki 'millet-i İbrahim', Hz. İbrahim'in tevhid inancına dayalı, şirkten arınmış, Allah'a teslimiyet esasına dayanan dinini ifade eder."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Millet kelimesi, bir ümmetin veya bir peygamberin takip ettiği yol, din ve şeriat anlamında kullanılır. Hz. İbrahim'in milleti, onun hanifliği, yani her türlü sapkınlıktan uzak, doğru ve hak din üzere olmasıdır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, millet kavramının Kur'an'da genellikle bir peygamberin tebliğ ettiği dinî sistemi ve onun takipçilerinin inanç ve yaşam biçimini ifade ettiğini belirtir. 'Millet-i İbrahim', tevhidin özünü ve şirkten uzak durmayı temsil eden bir yaşam biçimidir."}]},{"word":"حَنِيفًا","root":"ح ن ف","rootLatin":"h-n-f","meaning":"Doğru yola yönelen, batıldan uzaklaşan, tevhid inancına sahip olan ve Allah'a tam bir teslimiyetle yönelen kişi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hanif (حنيف), eğrilikten doğruya yönelen, batıldan hakka dönen demektir. Hz. İbrahim'in 'hanif' olarak nitelendirilmesi, onun putperestlikten ve her türlü şirkten yüz çevirip sadece Allah'a yöneldiğini, tevhid inancını benimsediğini gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Hanif, doğru yola meyletmiş, batıl dinlerden uzaklaşmış, hakka yönelmiş kimsedir. Ayetteki 'hanifen' ifadesi, Hz. İbrahim'in tevhid inancına olan bağlılığını ve şirkten tamamen arınmışlığını vurgular, müminlere de bu yolda olmalarını öğütler."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'hanif' kavramının Kur'an'da özellikle Hz. İbrahim ile ilişkilendirildiğini ve onun putperestlikten uzaklaşarak tek Tanrı inancına yönelişini ifade ettiğini belirtir. Bu, İslam'ın özünü oluşturan tevhidin bir sembolüdür."}]},{"word":"ٱلْمُشْرِكِينَ","root":"ش ر ك","rootLatin":"ş-r-k","meaning":"Allah'a ortak koşanlar, O'nunla birlikte başka ilahlar edinenler veya O'nun sıfatlarını başkalarına atfedenler.","sources":[{"author":"Ebû'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Şirk (شرك), Allah'a ortak koşmak, O'nunla birlikte başka ilahlar edinmek veya O'nun sıfatlarını başkalarına atfetmektir. Müşrikler ise bu fiili işleyenlerdir. Ayette Hz. İbrahim'in müşriklerden olmaması, onun tevhid inancının safiyetini ve şirkten tamamen uzak olduğunu gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'şirk' kavramının Kur'an'da Allah'ın birliğine zıt olan her türlü inanç ve eylemi kapsadığını belirtir. 'Müşrikîn' ise bu inanç ve eylemleri benimseyenlerdir. Ayet, Hz. İbrahim'in bu tür bir inançtan tamamen uzak olduğunu vurgulayarak, müminlere de şirkten sakınmayı emreder."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *3/95*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *3/95*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *3/95*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *3/95*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *3/95*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *3/95*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *3/95*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *3/95*