# Âl-i İmrân Sûresi, 97. Âyet (3:97)

> فِيهِ ءَايَـٰتٌۢ بَيِّنَـٰتٌ مَّقَامُ إِبْرَٰهِيمَ ۖ وَمَن دَخَلَهُۥ كَانَ ءَامِنًا ۗ وَلِلَّهِ عَلَى ٱلنَّاسِ حِجُّ ٱلْبَيْتِ مَنِ ٱسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا ۚ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَنِىٌّ عَنِ ٱلْعَـٰلَمِينَ

*Fîhi âyâtun beyyinâtun makâmu ibrâhîm(e)(s) vemen deḣalehu kâne âminâ(en)(k) veli(A)llâhi ‘alâ-nnâsi hiccu-lbeyti meni-stetâ'a ileyhi sebîlâ(en)(c) vemen kefera fe-inna(A)llâhe ġaniyyun ‘ani-l'âlemîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Onda apaçık deliller, Makam-ı İbrahim vardır. Oraya kim girerse, güven içinde olur. Yolculuğuna gücü yetenlerin haccetmesi, Allah'ın insanlar üzerinde bir hakkıdır. Kim inkar ederse (bu hakkı tanınmazsa), şüphesiz Allah bütün alemlerden müstağnidir. (Kimseye muhtaç değildir, her şey O'na muhtaçtır.)

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/3/97

---

## Tefsir

{"topics":["hac","kufur-sirk","tevhid","kissa-ibrahim"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فِي","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"Mecrûr ismin önüne geldiği için","gloss":"içinde"},{"position":1,"surface":"هِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onda"},{"position":2,"surface":"ءَايَـٰتٌۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ء-ي-ي","rootLatin":"a-y-y","lemma":"آيَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû (muahhar mübteda)","gloss":"ayetler"},{"position":3,"surface":"بَيِّنَـٰتٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ب-ي-ن","rootLatin":"b-y-n","lemma":"بَيِّن","form":"Tef'îl","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"apaçık"},{"position":4,"surface":"مَّقَامُ","pos":"isim","posDetail":"Masdar Mîmî","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"مَقَام","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû (muahhar mübteda)","gloss":"makamı"},{"position":5,"surface":"إِبْرَٰهِيمَ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِبْرَاهِيم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr (gayr-ı munsarıf olduğu için fetha ile mecrûr)","gloss":"İbrahim'in"},{"position":6,"surface":"وَمَن","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":6,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"kim"},{"position":7,"surface":"دَخَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"د-خ-ل","rootLatin":"d-ḫ-l","lemma":"دَخَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"girdi"},{"position":7,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"ona"},{"position":8,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî Nakıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"oldu"},{"position":9,"surface":"ءَامِنًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ء-م-ن","rootLatin":"a-m-n","lemma":"آمِن","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Kâne'nin haberi olduğu için mansûb","gloss":"güven içinde"},{"position":10,"surface":"وَلِ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":10,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mecrûr ismin önüne geldiği için","gloss":"için"},{"position":10,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Allah'a"},{"position":11,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Mecrûr ismin önüne geldiği için","gloss":"üzerine"},{"position":12,"surface":"ٱلنَّاسِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ء-ن-س","rootLatin":"a-n-s","lemma":"نَاس","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"insanların"},{"position":13,"surface":"حِجُّ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ح-ج-ج","rootLatin":"ḥ-j-j","lemma":"حَجّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû (muahhar mübteda)","gloss":"haccı"},{"position":14,"surface":"ٱلْبَيْتِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ي-ت","rootLatin":"b-y-t","lemma":"بَيْت","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Beyt'in"},{"position":15,"surface":"مَنِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Bedel olduğu için merfû","gloss":"kim"},{"position":16,"surface":"ٱسْتَطَاعَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ط-و-ع","rootLatin":"ṭ-w-ʿ","lemma":"اِسْتَطَاعَ","form":"İstif'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"güç yetirdi"},{"position":17,"surface":"إِلَيْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Mecrûr ismin önüne geldiği için","gloss":"ona"},{"position":17,"surface":"هِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ona"},{"position":18,"surface":"سَبِيلًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-ب-ل","rootLatin":"s-b-l","lemma":"سَبِيل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir yol"},{"position":19,"surface":"وَمَن","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":19,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"kim"},{"position":20,"surface":"كَفَرَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كَفَرَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"inkar etti"},{"position":21,"surface":"فَإِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Cevap Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"o halde"},{"position":21,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"İsim cümlesinin başına geldiği için","gloss":"şüphesiz"},{"position":22,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah"},{"position":23,"surface":"غَنِىٌّ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"غ-ن-ي","rootLatin":"ġ-n-y","lemma":"غَنِيّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"müstağnidir"},{"position":24,"surface":"عَنِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَن","form":"-","features":{},"irabReason":"Mecrûr ismin önüne geldiği için","gloss":"den"},{"position":25,"surface":"ٱلْعَـٰلَمِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ل-م","rootLatin":"ʿ-l-m","lemma":"عَالَم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"alemlerden"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Kâbe'nin kutsiyetini, İbrahim'in makamının önemini, Hac ibadetinin farziyetini ve Allah'ın mutlak zenginliğini vurgulamaktadır. Ayet, hem fiziksel bir mekânın (Kâbe) hem de manevi bir ibadetin (Hac) temel kavramlarını dilbilimsel bir derinlikle ele almaktadır.","keyConcepts":[{"word":"ءَايَـٰتٌۢ","root":"أ ي ت","rootLatin":"e-y-t","meaning":"Bu kelime, Kâbe'nin kutsiyetini ve Allah'ın varlığına işaret eden açık delilleri ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'âyet' kelimesini 'açık alâmet, nişan' olarak tanımlar ve Allah'ın varlığına, birliğine ve kudretine delalet eden her şeye işaret ettiğini belirtir. Bu ayetteki 'âyât' kelimesi, Kâbe'nin içinde barındırdığı mucizevi ve açık delilleri, özellikle de İbrahim'in makamını kapsar."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'âyât' kelimesinin 'alâmetler, nişanlar' anlamına geldiğini ve bu ayette Kâbe'nin şerefini ve kutsiyetini gösteren açık alametler olduğunu ifade eder. İbrahim'in makamı bu alametlerin en belirginlerindendir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'âyet' kavramının Kur'an'da hem 'işaret' hem de 'mucize' anlamlarını taşıdığını belirtir. Bu ayetteki 'âyât', Kâbe'nin sadece fiziksel bir yapı olmadığını, aynı zamanda ilahi bir işaret ve mucizevi bir varlık olduğunu gösterir."}]},{"word":"مَّقَامُ","root":"ق و م","rootLatin":"k-v-m","meaning":"Bu kelime, Hz. İbrahim'in Kâbe'yi inşa ederken durduğu veya namaz kıldığı özel yeri ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'makam' kelimesini 'durulan yer' olarak açıklar ve bu ayetteki 'makam-ı İbrahim'in, Hz. İbrahim'in Kâbe'yi inşa ederken üzerinde durduğu taş olduğunu belirtir. Bu yer, Kâbe'nin kutsiyetine ek bir değer katar."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'makam' kelimesinin 'kıyam edilen, durulan yer' anlamına geldiğini ve 'makam-ı İbrahim'in, Hz. İbrahim'in Kâbe'yi yaparken üzerine çıktığı veya namaz kıldığı yer olduğunu ifade eder. Bu, Kâbe'nin tarihsel ve dini önemini pekiştirir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'makam' kelimesinin 'kıyam edilen yer' anlamının yanı sıra, 'durulan hal ve mertebe' anlamını da taşıdığını belirtir. Ancak bu ayetteki kullanımı, Hz. İbrahim'in fiziksel olarak durduğu ve ibadet ettiği özel bir mekânı işaret eder."}]},{"word":"ءَامِنًا","root":"أ م ن","rootLatin":"e-m-n","meaning":"Bu kelime, Kâbe'ye giren kişinin can ve mal güvenliğinin sağlanacağını, korkudan emin olacağını ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'emn' kökünden türeyen 'âmin' kelimesini 'korkudan emin olmak, güven içinde bulunmak' olarak açıklar. Bu ayette, Kâbe'nin harem bölgesine giren herkesin, savaş ve düşmanlıktan uzak, tam bir güvenlik içinde olacağı vurgulanır."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'âmin' kelimesinin 'korkusuz, emniyetli' anlamına geldiğini ve Kâbe'nin kutsallığı nedeniyle oraya sığınan herkesin güvende olacağını belirtir. Bu, Kâbe'nin sadece bir ibadet yeri değil, aynı zamanda bir sığınak olduğunu da gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'emn' kavramının Kur'an'da 'güvenlik, emniyet' anlamının yanı sıra, 'iman' ile de yakından ilişkili olduğunu belirtir. Kâbe'ye giren kişinin 'âmin' olması, hem fiziksel güvenliği hem de ilahi koruma altında olmayı ifade eder."}]},{"word":"حِجُّ","root":"ح ج ج","rootLatin":"h-c-c","meaning":"Bu kelime, Kâbe'yi ziyaret etme, tavaf ve diğer ibadetleri yerine getirme eylemini, yani Hac ibadetini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hacc' kelimesini 'bir yere yönelmek, kasdetmek' olarak tanımlar ve şer'î anlamda Kâbe'yi belirli vakitlerde, belirli ibadetlerle ziyaret etmek olduğunu belirtir. Bu ayette, gücü yetenlere farz kılınan ibadet olarak geçer."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'hacc' kelimesinin 'tekrar tekrar bir yere yönelmek' anlamından geldiğini ve Kâbe'ye yapılan ibadetin de bu anlamı taşıdığını ifade eder. Ayetteki 'hicc' kelimesi, bu ibadetin farz oluşunu vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'hacc' kelimesinin kök anlamının 'bir şeye yönelmek, onu kasdetmek' olduğunu ve Kur'an'da bu kelimenin özel olarak Kâbe'yi ziyaret ibadetini ifade etmek için kullanıldığını belirtir. Ayetteki kullanımı, bu ibadetin Allah tarafından insanlara yüklenen bir görev olduğunu gösterir."}]},{"word":"ٱسْتَطَاعَ","root":"ط و ع","rootLatin":"t-v-'-","meaning":"Bu kelime, Hac ibadetini yerine getirebilmek için gerekli olan maddi ve bedensel güce sahip olmayı ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'istita'a' kelimesini 'güç yetirmek, takat getirmek' olarak açıklar. Bu ayette, Hac ibadetinin ancak yolculuk yapmaya ve ibadetleri yerine getirmeye gücü yeten kişilere farz olduğunu belirtir."},{"author":"Ebû'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'istita'a' kelimesinin 'bir şeyi yapmaya kudret bulmak' anlamına geldiğini ve bu kudretin hem fiziksel hem de maddi imkanları kapsadığını ifade eder. Hac için 'istita'a', yol masraflarını karşılayabilme ve sağlıklı olma şartlarını içerir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'istita'a' fiilinin 'tav' kökünden türediğini ve 'güç, takat' anlamını taşıdığını belirtir. Ayetteki 'menista'a ileyhi sebîlâ' ifadesi, Hac ibadetinin ancak yolculuk yapmaya ve ibadeti eda etmeye muktedir olanlara farz olduğunu açıkça ortaya koyar."}]},{"word":"غَنِىٌّ","root":"غ ن ي","rootLatin":"ğ-n-y","meaning":"Bu kelime, Allah'ın hiçbir şeye muhtaç olmadığını, her şeyden müstağni olduğunu ve kullarının ibadetlerine ihtiyacı olmadığını ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ğanî' kelimesini 'ihtiyaçsız, zengin' olarak tanımlar ve Allah için kullanıldığında, O'nun hiçbir şeye muhtaç olmadığını, her türlü eksiklikten münezzeh olduğunu belirtir. Bu ayette, insanların Hac yapıp yapmamasının Allah'ın zenginliğine hiçbir etkisi olmadığını vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'ğanî' kelimesinin 'kendi kendine yeten, başkasına muhtaç olmayan' anlamını taşıdığını ve Allah'ın 'el-Ganiyy' isminin bu anlamı ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'Allah alemlerden müstağnidir' ifadesi, O'nun mutlak bağımsızlığını ve yüceliğini gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ğanî' kavramının Kur'an'da Allah'ın mutlak kudretini ve bağımsızlığını ifade eden temel bir sıfat olduğunu belirtir. İnsanların ibadetleri veya inkarları, Allah'ın 'ğanî' olma vasfını değiştirmez; O, her zaman ve her durumda müstağnidir."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Lübbü'l-Lübb (Özün Özü)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3. sure 97. ayette*
- **Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3. sure 97. ayette*
- **Fâtiha Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3. Sûre 97. Âyette*
- **Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3. sure 97. ayette*
- **Vahiy ve Cebrâîl** · *3/97*
- **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/97*
- **Enbiyâ Sûresi** · *3/97*
- **Sâd Sûresi** · *3/97*
- **Vahiy ve Cebrâîl** · *3/97*
- **Sâd Sûresi** · *3/97*
- **Enbiyâ Sûresi** · *3/97*
- **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3/97*